งานโย
งานโย | |
|---|---|
| มังแรนะร่า | |
| มฺโยะหวู่นเมืองเชียงใหม่ | |
| ดำรงตำแหน่ง พ.ศ. 2261/2262 – พ.ศ. 2270 | |
| กษัตริย์ | พระเจ้าตะนินกันเหว่ |
| ก่อนหน้า | มีนเยนอระทา |
| ถัดไป | เทพสิงห์ |
| ผู้ครองเมืองเชียงใหม่ ในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ | |
| ดำรงตำแหน่ง 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2250 – พ.ศ. 2270 | |
| กษัตริย์ | พระเจ้าสเน่ห์มิน พระเจ้าตะนินกันเหว่ |
| ก่อนหน้า | เจพูตราย |
| ถัดไป | เทพสิงห์ |
| ข้อมูลส่วนบุคคล | |
| เกิด | ไม่ปรากฏ |
| เสียชีวิต | พ.ศ. 2270 เชียงใหม่ |
งานโย[1] (อังกฤษ: Nga Nyo[2]) เป็นมฺโยะหวู่น[note 1] (พม่า: မြို့ဝန်[3]) แห่งเชียงใหม่ภายใต้การปกครองของพม่า ระหว่างปี พ.ศ. 2261/2262 [จันทรคติ: จ.ศ. 1080]–2270 โดยงานโยเป็นมฺโยะหวู่นแห่งเชียงใหม่ท่านแรกที่เป็นสามัญชน[2]
ประวัติ
[แก้]การกล่าวถึงโดยมหาราชวงศ์
[แก้]งานโยถูกกล่าวถึงในมหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้วในนาม มเยเน (พม่า: မြေနဲ[4][5]) มีตำแหน่งเป็นมยีนมู (พม่า: မြင်းမှူး[4][5], นายทหารม้า[2]) โดยระบุว่ามเยเนเป็นผู้สืบทอดตำแหน่งต่อจากมีนเยนอระทา โดยมีนานดะปะเด (พม่า: နန္ဒပဒေ့[4][5]) ดำรงตำแหน่งซิดแก[note 2] (พม่า: စစ်ကဲ[3])
การกล่าวถึงโดยตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่
[แก้]งานโยถูกกล่าวถึงในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่[6][7]ในนาม มังแรนะร่า (พม่า: မင်းရဲနရ[8],ไทยถิ่นเหนือ: ᨾᩢ᩠ᨦᩁᩯᨶᩁ᩵ᩣ) โดยระบุว่าแต่เดิมมังแรนะร่าเป็นผู้ครองเมืองเลงหรือเมืองแลง และขึ้นครองเมืองเชียงใหม่ในวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2250[8]
ในปี พ.ศ. 2269/2270 [จันทรคติ: จ.ศ. 1088] เมืองน่านขาดเจ้าผู้ครองเมือง พระนาขวาและเหล่าขุนนางจึงร้องขอเจ้าเมืองพระองค์ใหม่จากเมืองเชียงใหม่ ผู้ปกครองเมืองเชียงใหม่และผู้ปกครองเมืองเชียงแสนกราบทูลต่อพระเจ้าตะนินกันเหว่ พระองค์จึงทรงแต่งตั้งให้พญาหลวงตื๋นจากเมืองเชียงใหม่ไปเป็นเจ้าเมืองน่านในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2270[9]
การกล่าวถึงโดยหลักฐานอื่น
[แก้]งานโยอาจเป็นบุคคลเดียวกับมังแรหน่อรถาที่ถูกกล่าวถึงโดยราชวงศาพื้นเมืองเชียงใหม่ ต้นฉบับใบลานวัดเชียงมั่น[10]ว่า เป็นผู้ปกครองเมืองเชียงใหม่ระหว่างปี พ.ศ. 2263/2264 [จันทรคติ: จ.ศ. 1082]–2270/2271 [จันทรคติ: จ.ศ. 1089] มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้วบันทึกถึงการแต่งตั้งมีนเยนอระทาเช่นกัน แต่ระบุเป็นปี พ.ศ. 2265/2266 [จันทรคติ: จ.ศ. 1084][4][5] อย่างไรก็ตาม พงศาวดารเชียงใหม่ ต้นฉบับใบลานวัดพระสิงห์เมืองเชียงราย[11]ระบุว่า มังแรหน่อรถาตายในปีเดียวกันกับมฺโยะหวู่นพระองค์ก่อนหน้า ("สกราช ๑๘๒ ตัวโมยหงวนหล่วงตาย ในปีเดียวนั้น เจ้ามังแลหน่อรถ่าตาย") ซึ่งมฺโยะหวู่นพระองค์ก่อนหน้าคือ มีนเยนอระทา
การก่อกบฏของชาวเชียงใหม่
[แก้]ในสมัยของงานโย ขุนนางพม่าได้เรียกเก็บภาษีอย่างหนักและกดขี่ราษฎร[2][5][12] ปี พ.ศ. 2270 เทพสิงห์ร่วมกับชาวบ้านชาวเมืองประหารงานโยแล้วขึ้นครองเมืองเชียงใหม่ ชาวพม่าบางส่วนหลบหนีไปยังเมืองเชียงแสน และบางส่วนเข้าสวามิภักดิ์กับเจ้าองค์นก
ช่วงเวลาที่งานโยเสียชีวิตอยู่ในระหว่างเดือนเมษายนถึงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2270 เนื่องจากตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ระบุว่าการก่อกบฏเกิดขึ้นในปี จ.ศ. 1089[6] ซึ่งมีเดือนแรกของปีคือเดือนเมษายน และพื้นเมืองเชียงแสนระบุว่า ชาวเชียงใหม่ก่อกบฏ จากนั้นได้ยกทัพเข้าโจมตีเมืองเชียงแสนในวันที่ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2270 [จันทรคติ: ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 4 เหนือ จ.ศ. 1089][13][14]
หมายเหตุ
[แก้]อ้างอิง
[แก้]- ↑ ชิวารักษ์, พริษฐ์ (17 July 2023). "ล้านนาปฏิวัติ: การต่อสู้ของ 'ตนบุญ' ในประวัติศาสตร์ล้านนา (ตอนแรก)". The101.world. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-12-16. สืบค้นเมื่อ 2023-12-15.
- 1 2 3 4 Kirigaya, Ken (2015). "Lan Na under Burma: A "Dark Age" in Northern Thailand?" (PDF). The Journal of the Siam Society (ภาษาอังกฤษ). 103: 283–284. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2024-02-10. สืบค้นเมื่อ 2024-05-01.
- 1 2 พันธุมินทร์, อุบลรัตน์ (2017). คำม่าน-คำเมือง. เชียงใหม่: ศูนย์เมียนมาร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. pp. 116–117, 133. ISBN 978-616-398-232-2.
- 1 2 3 4 ကုလား, ဦး (2006). မဟာရာဇဝင်ကြီး [Maha Yazawin Gyi] (ภาษาพม่า). Vol. 3 (4th ed.). ရန်ကုန်: ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်. p. 331.
- 1 2 3 4 5 ဒေါက်တာရီရီ (1975). မြန်မာနိုင်ငံအခြေအနေ ၁၇၁၄-၅၂ (ภาษาพม่า). ရန်ကုန်: နိုင်ငံသမိုင်း ဦးစီးဌာန. p. 9. สืบค้นเมื่อ 2025-12-18.
- 1 2 สำนักนายกรัฐมนตรี, คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์, บ.ก. (1971). ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ [Tamnan Phuen Mueang Chiang Mai] (PDF). แปลโดย โชติสุขรัตน์, สงวน. พระนคร: สำนักนายกรัฐมนตรี. pp. 82–83. สืบค้นเมื่อ 2024-05-01.
- ↑ ประชากิจกรจักร์ (แช่ม บุนนาค), พระยา (1935). พงศาวดารโยนก [Phongsawadan Yonok] (PDF). พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. pp. 422–424. สืบค้นเมื่อ 2025-12-29.
- 1 2 ริยาพร้าว, อรพิน; แซ่ลี่, เชิดศักดิ์; และคณะ (2024). ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ฉบับ โบราณดาราศาสตร์. เชียงใหม่: หน่วยพิมพ์เอกสาร คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. p. 164. ISBN 978-616-612-328-9.
- ↑ โบราณคดีสโมสร (ผู้รวบรวม) (1919). "ราชวงศปกรณ์ พงศาวดารเมืองน่าน" [Ratchawongsapakon Phongsawadan Mueang Nan]. ประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๑๐ [Collection of Historical Archives] (PDF). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร. p. 109. สืบค้นเมื่อ 2025-03-20.
- ↑ Premchit, Sommai; Tuikheo, Puangkam (1975). ราชวงศาพื้นเมืองเชียงใหม่ ภาคปริวรรต ลำดับที่ ๔. เชียงใหม่: ภาควิชาสังคมวิทยา และมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. p. 38.
- ↑ อ๋องสกุล, สรัสวดี (2022). งานวงศ์พาณิชย์, กรกฎ (บ.ก.). พิเคราะห์หลักฐาน ประวัติศาสตร์ล้านนา. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สำนักงานบริหารงานวิจัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. p. 20. ISBN 9786163986634.
- ↑ Phraison Salarak (Thien Subindu), Luang (29 February 1912). "Intercourse between Burma and Siam as recorded in Hmannan Yazawindawgyi" (PDF). Journal of the Siam Society (ภาษาอังกฤษ). 8 (2): 96. สืบค้นเมื่อ 2026-02-04.
- ↑ อ๋องสกุล, สรัสวดี (2003). เอียวศรีวงศ์, นิธิ (บ.ก.). พื้นเมืองเชียงแสน. กรุงเทพฯ: อมรินทร์. pp. 128–129. ISBN 9742726612.
- ↑ กรมศิลปากร (ผู้รวบรวม) (1936). "ตำนานสิงหนวติกุมาร" [Tamnan Singhanawattikuman]. ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๖๑ [Collection of Historical Archives] (PDF). พระนคร: โรงพิมพ์อักษรโสภณ. p. 207. สืบค้นเมื่อ 2024-05-01.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
| ก่อนหน้า | งานโย | ถัดไป | ||
|---|---|---|---|---|
| มีนเยนอระทา |  |
มฺโยะหวู่นเมืองเชียงใหม่ (พ.ศ. 2261/2262–2270) |
 |
เทพสิงห์ |
| เจพูตราย | |
ผู้ครองเมืองเชียงใหม่ ในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ (พ.ศ. 2250–2270) |
|
เทพสิงห์ |