นครใหญ่ที่รัฐกำหนด

(สามารถคลิกที่วงกลมได้)
      ― นครใหญ่ที่รัฐกำหนด
      ― นครศูนย์กลาง
      ― นครพิเศษ

นครใหญ่ที่รัฐกำหนด หรือ เซเรชิเตโตชิ (ญี่ปุ่น: 政令指定都市; โรมาจิ: seirei shitei toshi) หรือที่เรียกโดยย่อว่า ชิเตโตชิ (ญี่ปุ่น: 指定都市; โรมาจิ: shiteitoshi) หรือ เซเรชิ (ญี่ปุ่น: 政令市; โรมาจิ: seireishi) หมายถึงนครในประเทศญี่ปุ่นซึ่งมีประชากรเกินกว่าห้าแสนคน และได้รับการกำหนดสถานะดังกล่าวโดยคำสั่งของคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่น ซึ่งเป็นอำนาจตามมาตรา 252 วรรค 19 แห่งพระราชบัญญัติการปกครองท้องถิ่น นครเหล่านี้มีส่วนสำคัญในด้านเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม และพิจารณาได้ว่าเป็นนครที่มีขนาดใหญ่ของประเทศ

นครใหญ่ที่รัฐกำหนดได้รับการถ่ายโอนอำนาจในการดำเนินงานหลายด้านที่ปกติเป็นหน้าที่ขององค์การบริหารจังหวัด เช่น การศึกษาสาธารณะ สวัสดิการสังคม การสุขาภิบาล การออกใบอนุญาตประกอบธุรกิจ และการผังเมือง โดยองค์การบริหารนครใหญ่จะรับผิดชอบงานบริหารระดับรองในแต่ละด้าน ส่วนองค์การบริหารจังหวัดยังคงมีอำนาจในการตัดสินใจเรื่องสำคัญ ตัวอย่างเช่น องค์การบริหารนครใหญ่สามารถออกใบอนุญาตให้ร้านขายยาและคลินิกขนาดเล็กได้ แต่ร้านขายยาขนาดใหญ่และโรงพยาบาลยังคงต้องได้รับใบอนุญาตจากองค์การบริหารจังหวัด

นครใหญ่ที่รัฐกำหนดยังมีข้อกำหนดให้แบ่งพื้นที่ภายในออกเป็นเขต (ญี่ปุ่น: 区; โรมาจิ: ku; ทับศัพท์: คุ) ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับเขตของลอนดอนหรือเขตของนครนิวยอร์ก โดยแต่ละเขตจะมีสำนักงานเขตของตน ทำหน้าที่ด้านการบริหารต่าง ๆ ในนามขององค์การบริหารนครใหญ่ เช่น การรับจดทะเบียนครอบครัว (โคเซกิ) การลงทะเบียนผู้มีถิ่นที่อยู่ (จูมิงเฮียว) และการจัดเก็บภาษี ในบางนคร สำนักงานเขตยังรับผิดชอบเรื่องการออกใบอนุญาตประกอบธุรกิจ การอนุญาตก่อสร้าง และหน้าที่ทางการบริหารอื่น ๆ ด้วย โครงสร้างและอำนาจของเขตแต่ละแห่งจะถูกกำหนดโดยข้อบัญญัติของนครใหญ่นั้น ๆ

สำหรับ 23 เขตพิเศษของโตเกียวนั้น ไม่ถือเป็นส่วนหนึ่งของระบบนี้ เนื่องจากโตเกียวมีสถานะเป็นมหานคร (ญี่ปุ่น: 都; โรมาจิ: to; ทับศัพท์: โทะ) และเขตต่าง ๆ เหล่านั้นมีลักษณะเสมือนเป็นนครที่เป็นอิสระจากกัน แม้ว่าเขตเซตางายะและเขตเนริมะ ซึ่งเป็นสองเขตที่มีประชากรมากที่สุดของโตเกียว จะมีประชากรมากพอที่จะเป็นนครใหญ่ที่รัฐกำหนด แต่ตามความหมายของพระราชบัญญัติการปกครองท้องถิ่นแล้ว เขตเหล่านี้ไม่ได้ถูกจัดว่าเป็น "นคร" และจึงไม่สามารถได้รับสถานะดังกล่าว

จนถึงปัจจุบัน ยังไม่เคยมีนครใหญ่ที่รัฐกำหนดถูกเพิกถอนสถานะนี้

รายชื่อนครใหญ่ที่รัฐกำหนด

แผนที่นครใหญ่ที่รัฐกำหนด (ภาษาอังกฤษ)

นครใหญ่ที่รัฐกำหนดมีการจัดตั้งมาตั้งแต่ ค.ศ. 1956 ปัจจุบัน มีนครที่แต่งตั้งขึ้นแล้ว 20 แห่ง เรียงตามปีที่ได้รับประกาศดังนี้

ชื่อ	ภาษาญี่ปุ่น	ธง	ประชากร (คน)	วันที่จัดตั้งเป็น นครใหญ่ที่รัฐกำหนด (ค.ศ.-เดือน-วัน)	ภูมิภาค	จังหวัด	จำนวน เขต
โคเบะ	神戸市		1,526,639	1956-09-01	คันไซ	เฮียวโงะ	09
เกียวโต	京都市		1,468,980	1956-09-01	คันไซ	เกียวโต	11
นาโงยะ	名古屋市		2,283,289	1956-09-01	ชูบุ	ไอจิ	16
โอซากะ	大阪市		2,727,255	1956-09-01	คันไซ	โอซากะ	24
โยโกฮามะ	横浜市		3,732,616	1956-09-01	คันโต	คานางาวะ	18
คิตะกีวชู	北九州市		945,595	1963-04-01	คีวชู	ฟูกูโอกะ	07
ฟูกูโอกะ	福岡市		1,579,450	1972-04-01	คีวชู	ฟูกูโอกะ	07
คาวาซากิ	川崎市		1,503,690	1972-04-01	คันโต	คานางาวะ	07
ซัปโปโระ	札幌市		1,955,115	1972-04-01	ฮกไกโด	ฮกไกโด	10
ฮิโรชิมะ	広島市		1,194,524	1980-04-01	ชูโงกุ	ฮิโรชิมะ	08
เซ็นได	仙台市		1,088,669	1989-04-01	โทโฮกุ	มิยางิ	05
ชิบะ	千葉市		972,861	1992-04-01	คันโต	ชิบะ	06
ไซตามะ	さいたま市		1,226,656	2003-04-01	คันโต	ไซตามะ	10
ชิซูโอกะ	静岡市		697,578	2005-04-01	ชูบุ	ชิซูโอกะ	03
ซาไก	堺市		833,544	2006-04-01	คันไซ	โอซากะ	07
นีงาตะ	新潟市		807,450	2007-04-01	ชูบุ	นีงาตะ	08
ฮามามัตสึ	浜松市		795,350	2007-04-01	ชูบุ	ชิซูโอกะ	07
โอกายามะ	岡山市		720,841	2009-04-01	ชูโงกุ	โอกายามะ	04
ซางามิฮาระ	相模原市		720,986	2010-04-01	คันโต	คานางาวะ	03
คูมาโมโตะ	熊本市		737,812	2012-04-01	คีวชู	คูมาโมโตะ	05

ประวัติ

ระบบนครใหญ่ที่รัฐกำหนดมีจุดเริ่มต้นใน ค.ศ. 1878 ภายใต้ระบบการปกครองท้องถิ่นของญี่ปุ่น โดยมีการจัดตั้ง "เขต" (区) ขึ้นเป็นครั้งแรก ซึ่งในเวลานั้นเมืองทุกแห่งต่างมีเขตปรากฏอยู่ แม้ว่าเมืองส่วนใหญ่จะมีเพียงเขตเดียว แต่เมืองใหญ่ที่สุดในขณะนั้น ได้แก่ โตเกียว โอซากะ และเกียวโต ถูกแบ่งออกเป็น 15 เขต, 4 เขต และ 2 เขต ตามลำดับ

ระบบเทศบาลซึ่งประกาศใช้ใน ค.ศ. 1889 ได้ยกเลิกสภาเขตแล้วแทนที่ด้วยสภานคร แต่ยังคงมีสภาเขตในนครโตเกียว โอซากะ และเกียวโต โดยทั้งสามเมืองนี้ในขณะนั้นยังไม่มีสภานครเป็นของตนเอง และอยู่ภายใต้การกำกับของสภาจังหวัด กระทั่งใน ค.ศ. 1898 ทั้งสามนครจึงได้รับอนุญาตให้จัดตั้งสภานครขึ้นเป็นของตนเอง นอกจากนี้ยังมีนครอีกสามแห่งที่นำระบบเขตมาใช้ก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ได้แก่ นาโงยะ (ค.ศ. 1908), โยโกฮามะ (ค.ศ. 1927) และโคเบะ (ค.ศ. 1931) โดยตามกฎหมายที่ออกใน ค.ศ. 1911 เขตได้รับสถานะนิติบุคคลและถือเป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่น

หลังสงครามโลกครั้งที่สอง กฎหมายการปกครองท้องถิ่นฉบับ ค.ศ. 1947 ได้บัญญัติให้นครที่มีการแบ่งเขตทั้งห้าแห่ง (โดยโตเกียวเปลี่ยนสถานะเป็นมหานครตั้งแต่ ค.ศ. 1943) มีสถานะเป็น "นครพิเศษ" (ญี่ปุ่น: 特別市; โรมาจิ: tokubetsu-shi; ทับศัพท์: โทกูเบ็ตสึชิ) ระบบนี้ต่อมาได้ถูกแทนที่ด้วยระบบ "นครใหญ่ที่รัฐกำหนด" ภายหลังการแก้ไขกฎหมายการปกครองท้องถิ่นใน ค.ศ. 1956

ในช่วงการเติบโตทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่น รัฐบาลเคยกำหนดให้นครที่จะได้รับสถานะเป็นนครใหญ่ต้องมีแนวโน้มว่าจะมีประชากรถึงหนึ่งล้านคนในอนาคตอันใกล้ อย่างไรก็ตาม ข้อกำหนดนี้ถูกยกเลิกใน ค.ศ. 2005 โดยลดเกณฑ์ประชากรเหลือเพียง 700,000 คน เพื่อเปิดทางให้กับนครที่มีขนาดทางภูมิศาสตร์ใหญ่ ซึ่งเกิดจากการควบรวมกันของหลายเทศบาล ภายใต้รัฐบาลของนายกรัฐมนตรี จุนอิจิโร โคอิซูมิ

เงื่อนไขการเป็นนครใหญ่ที่รัฐกำหนด

ในการจะเข้าสู่การพิจารณาเพื่อได้รับสถานะเป็นนครใหญ่ที่รัฐกำหนด นครนั้นต้องมีประชากรเกินกว่า 500,000 คน และต้องยื่นคำขอรับการแต่งตั้งโดยได้รับความเห็นชอบจากทั้งสภานครและสภาจังหวัดที่ตนสังกัด

นครต่อไปนี้มีประชากรมากกว่า 500,000 คน แต่ยังไม่ได้รับการเสนอชื่อให้เป็นนครใหญ่ที่รัฐกำหนด

ชื่อ	ภาษาญี่ปุ่น	ธง	ตรา	พื้นที่ (ตร.กม.)	ประชากร ค.ศ. 2012 (คน)	ภูมิภาค	จังหวัด
ฟูนาบาชิ	船橋市			85.62	610,492	คันโต	ชิบะ
ฮาจิโอจิ	八王子市			186.38	579,799	คันโต	โตเกียว
ฮิเมจิ	姫路市			534.43	536,218	คันไซ	เฮียวโงะ
คาโงชิมะ	鹿児島市			547.58	607,257	คีวชู	คาโงชิมะ
คาวางูจิ	川口市			61.95	561,788	คันโต	ไซตามะ
มัตสึยามะ	松山市			429.40	516,823	ชิโกกุ	เอฮิเมะ
อุตสึโนมิยะ	宇都宮市			416.85	513,722	คันโต	โทจิงิ

แหล่งข้อมูลอื่น

• กฎหมายญี่ปุ่น เก็บถาวร 2005-02-05 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน (ญี่ปุ่น)