กรมหลวงอภัยนุชิต

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
กรมหลวงอภัยนุชิต
พระอัครมเหสีกรุงศรีอยุธยา
ดำรงพระยศพ.ศ. 2275 - 2280
ก่อนหน้ากรมหลวงราชานุรักษ์
ถัดไปกรมหลวงพิพิธมนตรี
พระราชสวามีสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
พระราชบุตรเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์
ราชวงศ์บ้านพลูหลวง
พระบิดานายจบคชประสิทธิ์

กรมหลวงอภัยนุชิต หรือ พระพันวัสสาใหญ่ เป็นพระอัครมเหสีเอกในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ และเป็นพระมารดาของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ (หรือเจ้าฟ้ากุ้ง)

พระประวัติ[แก้]

พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ระบุว่า กรมหลวงอภัยนุชิตเป็นธิดาคนโตของนายจบคชประสิทธิ์ ซึ่งได้รับสถาปนาเป็นกรมพระราชวังบวรสถานพิมุขในรัชสมัยสมเด็จพระเพทราชา[1] บัญชีพระนามเจ้านายในคำให้การชาวกรุงเก่าระบุว่า พระนางมีพระนามเดิมว่าพระองค์ขาว พระมารดามีเชื้อสายพราหมณ์จากบ้านสมอปรือ[2]

เมื่อเจริญวัยได้ถวายตัวเป็นพระชายาในเจ้าฟ้าพร (ขณะดำรงพระยศเป็นพระบัณฑูรน้อยในรัชสมัยพระเจ้าเสือ) และได้มีพระประสูติกาลพระราชโอรสธิดา 7 พระองค์ ส่วนพระโสทรกนิษฐาชื่อพระองค์พลับ ต่อมาได้ถวายตัวเป็นพระชายาเช่นกัน[2]

เมื่อพระราชสวามีเสด็จขึ้นสืบราชบัลลังก์เป็นสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศใน พ.ศ. 2275 ภายหลังจากสงครามกลางเมืองกับเจ้าฟ้าอภัยและเจ้าฟ้าปรเมศร์ พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระสิ้นสุดลง พระองค์ได้สถาปนาพระองค์ขาวพระอัครชายาเดิมขึ้นเป็นพระอัครมเหสีเอกที่กรมหลวงอภัยนุชิต พร้อมกับสถาปนาเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ขึ้นเป็นที่กรมขุนเสนาพิทักษ์[3]

ต่อมาใน พ.ศ. 2278 เจ้าฟ้ากรมขุนเสนาพิทักษ์เกิดอิจฉาริษยาเจ้าฟ้าพระกรมขุนสุเรนทรพิทักษ์ (เจ้าฟ้านเรนทร) พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระที่สนิทสนมกับพระราชบิดาอย่างมาก จึงได้ลวงพระองค์เข้ามาในพระราชวังหวังจะทำร้าย แต่ไม่สำเร็จ กรมหลวงอภัยนุชิตจึงขอให้กรมขุนสุเรนทรพิทักษ์ช่วยผนวชกรมขุนเสนาพิทักษ์เป็นภิกษุเพื่อหนีราชภัย[4]

ถึงปี พ.ศ. 2280 กรมขุนอภัยนุชิตทรงพระประชวรหนัก จึงได้ขอพระราชทานอภัยโทษแก่เจ้าฟ้ากรมขุนเสนาพิทักษ์ เมื่อสำเร็จก็สิ้นพระชนม์ โปรดให้สร้างพระเมรุขนาดน้อย ขื่อ 5 ว่า 2 ศอก ถึงเดือน 5 จุงแล้วเสร็จ เชิญพระศพขึ้นพระมหาพิชัยราชรถไปยังพระเมรุ พระสงฆ์สดับปกรณ์ 30,000 รูป ถวายพระเพลิงแล้วนำพระอัฐิใส่พระโกศน้อย แห่ไปประดิษฐานไว้ท้ายจระนำพระวิหารใหญ่วัดพระศรีสรรเพชญ์[5]

พระราชวงศ์[แก้]

ในวัฒนธรรมสมัยใหม่[แก้]

อ้างอิง[แก้]

เชิงอรรถ
  1. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 318
  2. 2.0 2.1 พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 623-624
  3. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 356
  4. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 358-359
  5. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น, หน้า 360
บรรณานุกรม
  • พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ตรวจสอบชำระจากเอกสารตัวเขียน. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง, 2558. 558 หน้า. หน้า (38)-(39), (41). ISBN 978-616-92351-0-1
  • พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) และเอกสารอื่น. นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2553. 800 หน้า. ISBN 978-616-7146-08-9
ก่อนหน้า กรมหลวงอภัยนุชิต ถัดไป
กรมหลวงราชานุรักษ์ 2leftarrow.png พระอัครมเหสีกรุงศรีอยุธยา
(2275 – 2280)
2rightarrow.png กรมหลวงพิพิธมนตรี