เซลล์ประสาท

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

Drawing by Santiago Ramón y Cajal of neurons in the pigeon cerebellum. (A) Denotes Purkinje cells, an example of a bipolar neuron. (B) Denotes granule cells which are multipolar.

เซลล์ประสาท (neuron หรือ brain cell) เป็นเซลล์ของระบบประสาทที่ถูกกระตุ้นด้วยไฟฟ้าได้ เป็นเซลล์ที่มีบทบาทในการส่งสารสื่อประสาท ในสัตว์มีกระดูกสันหลัง เซลล์ประสาทเป็นส่วนประกอบที่สำคัญของสมองและไขสันหลัง สมองของมนุษย์มีเซลล์ประสาท 30–100 พันล้านเซลล์

เซลล์ประสาทเป็นหน่วยปฏิบัติการหลักของระบบประสาท เซลล์อีกประเภทคือ เซลล์เกลีย เป็นส่วนสนับสนุนที่สำคัญ­เช่นกัน เซลล์ประสาทประกอบด้วยโครงสร้างแบบง่ายๆ 2 ส่วน

ส่วนที่ 1 เป็นตัวเซลล์ หรือ cell body หรือ soma หรือ perikaryon

จริงๆ แล้วมันมีองค์ประกอบภายในเซลล์คล้ายกับเซลล์ทั่วๆ ไป คือ มีนิวเคลียส ลอยอยู่ท่ามกลางไซโตชอล และมีออแกเนลล์ (organelles) ต่างๆ มากมายซึ่งมันคอยทำหน้าที่เหมือนอวัยวะของคนเรา

ส่วนที่ 2 เป็นส่วนแขนงเซลล์ประสาท หรือ neurites ซึ่งเป็นเส้นใยที่ยื่นออกมาจากตัวเซลล์ มันยังแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ดังนี้

1. แอกซอน หรือ axons เป็นส่วนถ่ายทอด นำส่ง และ ปลดปล่อยสั­­ญญาณประสาทไปยังเซลล์ประสาทตัวอื่น
2. เดนไดรต์ หรือ dendrites เป็นส่วนที่รับสั­­ญญาณประสาทจากเซลล์ประสาทอื่นๆ เข้าไปสู่ตัวเซลล์ประสาท

โดยทั่วไปแล้วบริเวณที่แอกซอนของเซลล์ประสาทตัวแรกไปบรรจบกับเดนไดรต์เซลล์ประสาทตัวที่สองเพื่อส่งสั­­ญญาณสื่อสารกัน เรียกว่า ไซแนปส์ (synapse) แต่ความเป็นจริงนั้นไซแนปส์สามารถเกิดได้ที่หลายตำแหน่งของเซลล์ประสาท

[แก้] กายวิภาคศาสตร์และจุลภาควิทยา

Diagram of a typical myelinated vertebrate motoneuron.

เซลล์ประสาทมีหลายชนิด ซึ่งมีความหลากหลายทั้งรูปร่าง ขนาด คุณสมบัติทางไฟฟ้าเคมี^[1]

• ตัวเซลล์ (soma) คือศูนย์กลางของเซลล์ เป็นส่วนที่มีนิวเคลียส (nucleus) และมีการสังเคราะห์โปรตีนมากที่สุด มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ 3 ถึง 18 ไมครอน^[2]
• เดนไดรต์ (dendrites) เป็นแขนงของเซลล์ประสาทที่มีหลายแขนง ลักษณะคล้ายรากไม้ เป็นส่วนที่รับกระแสประสาทเข้าสู่ตัวเซลล์ประสาท เพราะมีตัวรับสารสื่อประสาท (neurotransmitter receptor) ทั้งนี้เดนไดรต์สามารถส่งกระแสไฟฟ้าไปสู่เซลล์อื่นๆได้ แต่ไม่สามารถส่งได้ในรูปของสารเคมี เนื่องจากการที่แอกซอนไม่มีตัวรับสารสื่อประสาท ทำให้การถ่ายทอดกระแสประสาทในระบบประสาทของมนุษย์เป็นไปในทางเดียว (unidirectionality) ไม่แตกซ่านอย่างในสัตว์ที่เริ่มมีระบบประสาท
• แอกซอน (axon) เป็นแขนงประสาทที่มีแขนงเดียวที่ออกมาจากตัวเซลล์ มีความยาวตั้งแต่ 10 หรือ 100,000 เท่าของเส้นผ่านศุนย์กลางของตัวเซลล์ ทำหน้าที่นำกระแสประสาทออกจากตัวเซลล์ประสาท ทั้งนี้ปลายของแอกซอนมักแตกแขนงเล็กๆต่อไปได้ เพื่อไซแนปส์กับโครงสร้างอื่นๆ เช่น เซลล์ประสาท กล้ามเนื้อ เป็นต้น จุดที่เริ่มเป็นแอกซอนออกมาจากตัวเซลล์นั้นเรียกว่า "แอกซอน ฮิลลอค" (axon hillock) เป็นส่วนที่มีความหนาแน่นของโซเดียมแชนแนล (Sodium Channel) มาก ทำให้เป็นจุดที่สามารถถูกกระตุ้นได้ง่ายที่สุด
• แอกซอน เทอร์มินัล (axon terminal) คือ ส่วนที่มีการไซแนปส์ ซึ่งสามารถปล่อยสารสื่อประสาทออกมา เพื่อส่งสัญญาณไฟฟ้าเคมีหรือกระแสประสาทต่อไป

ทั้งแอกซอนและเดนไดรต์ในระบบประสาทส่วนกลาง มักมีความหนาเพียง 1 ไมครอน ในขณะที่ในระบบประสาทส่วนรยางค์จะมีความหนามากกว่า ตัวเซลล์ประสาทมักมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 10-25 ไมครอน และมักไม่ใหญ่กว่าตัวนิวเคลียสมากนัก แอกซอนของเซลล์ประสาทสั่งการ (motor neurons) ที่ยาวที่สุดของมนุษย์มีความยาวมากกว่า 1 เมตร คือ จากกระดูกสันหลังไปสู่นิ้วหัวแม่เท้า ส่วนแอกซอนของเซลล์ประสาทรับความรู้สึก (sensory neurons) มีแอกซอนยาวจากนิ้วหัวแม่เท้า ถึง ดอซัล คอลัมน์ (dorsal columns) ในไขสันหลัง ที่มีความยาวถึง 1.5 เมตร การศึกษาการทำงานของแอกซอนส่วนมาก ได้ความรู้จากการศึกษาแอกซอนของปลาหมึก (squid giant axon) (หนา 0.5-1 มิลลิเมตร ยาวหลายเซนติเมตร)

[แก้] อ้างอิง

เซลล์ประสาท เป็นบทความเกี่ยวกับ ชีววิทยา ที่ยังไม่สมบูรณ์ ต้องการตรวจสอบ เพิ่มเนื้อหาหรือเพิ่มแหล่งอ้างอิง คุณสามารถช่วยเพิ่มเติมหรือแก้ไข เพื่อให้สมบูรณ์มากขึ้น ข้อมูลเกี่ยวกับ เซลล์ประสาท ในภาษาอื่น อาจสามารถหาอ่านได้จากเมนู ภาษาอื่น ด้านซ้ายมือ