กลูโคคอร์ติคอยด์
| กลูโคคอร์ติคอยด์ | |
|---|---|
| ระดับชั้นของยา | |
 | |
| Class identifiers | |
| Synonyms | คอร์ติโคสเตียรอยด์ (Corticosteroid); กลูโคคอร์ติโคสเตียรอยด์ (Glucocorticosteroid) |
| ใช้ใน | ต่อมหมวกไตทำงานไม่เพียงพอ, ภูมิแพ้, การอักเสบ, โรคภูมิต้านตนเอง, โรคหืด, การปลูกถ่ายอวัยวะ |
| ATC code | H02AB |
| Biological target | ตัวรับกลูโคคอร์ติคอยด์ (Glucocorticoid receptor) |
| Chemical class | สเตอรอยด์ |
| In Wikidata | |
กลูโคคอร์ติคอยด์ (อังกฤษ: glucocorticoid) หรือในบางครั้งเรียกว่า กลูโคคอร์ติคอสเตอรอยด์ (อังกฤษ: glucocorticosteroids) เป็นฮอร์โมนสเตอรอยด์ชนิดหนึ่ง จัดอยู่ในประเภทคอร์ติโคสเตียรอยด์ กลูโคคอร์ติคอยด์คือคอร์ติโคสเตอรอยด์ที่จับกับตัวรับกลูโคคอร์ติคอยด์ (glucocorticoid receptor)[1] ซึ่งพบในเซลล์ของสัตว์มีกระดูกสันหลังแทบทุกชนิด คำว่า "กลูโคคอร์ติคอยด์" เป็นการรวมคำจาก "glucose" (กลูโคส), "cortex" (เปลือกต่อมหมวกไต), และ "steroid" (สเตอรอยด์) โดยสะท้อนถึงบทบาทของฮอร์โมนนี้ในการควบคุมกระบวนการสร้างและสลายกลูโคส ถูกสังเคราะห์ขึ้นที่เปลือกต่อมหมวกไต และมีโครงสร้างเป็นสเตอรอยด์
กลูโคคอร์ติคอยด์เป็นส่วนหนึ่งของกลไกป้อนกลับ (feedback mechanism) ในระบบภูมิคุ้มกัน ซึ่งทำหน้าที่ลดการทำงานบางประการของภูมิคุ้มกัน เช่น การอักเสบ ด้วยเหตุนี้จึงมีการนำมาใช้ทางการแพทย์เพื่อรักษาโรคที่เกิดจากภูมิคุ้มกันทำงานมากเกินไป เช่น ภูมิแพ้ โรคหืด โรคภูมิต้านตนเอง และภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด กลูโคคอร์ติคอยด์มีผลข้างเคียงจากยาอยู่หลายประการ รวมถึงอาการไม่พึงประสงค์จากยา[2] นอกจากนี้ยังมีฤทธิ์รบกวนกลไกบางอย่างที่ผิดปกติในเซลล์มะเร็ง จึงมีการใช้ในขนาดสูงเพื่อรักษาโรคมะเร็ง โดยเฉพาะกลไกที่ยับยั้งการแบ่งตัวของลิมโฟไซต์ ซึ่งมีความสำคัญในมะเร็งต่อมน้ำเหลืองและมะเร็งเม็ดเลือดขาว อีกทั้งยังสามารถผลข้างเคียงจากเคมีบำบัดได้บางประการ
กลูโคคอร์ติคอยด์ออกฤทธิ์ต่อเซลล์โดยการจับกับตัวรับกลูโคคอร์ติคอยด์ เมื่อเกิดการจับกันแล้ว จะทำให้เกิดกลุ่มรวมของตัวรับกลูโคคอร์ติคอยด์กับกลูโคคอร์ติคอยด์ ซึ่งสามารถกระตุ้นการแสดงออกของโปรตีนต้านการอักเสบภายในนิวเคลียส (เรียกกระบวนการนี้ว่า transactivation หรือการกระตุ้นการถอดรหัส) และสามารถยับยั้งการแสดงออกของโปรตีนที่ก่อให้เกิดการอักเสบภายในไซโทซอลได้ โดยยับยั้งการเคลื่อนย้ายของปัจจัยการถอดรหัสบางชนิดจากไซโทซอลเข้าสู่นิวเคลียส (เรียกกระบวนการนี้ว่า transrepression หรือการยับยั้งการถอดรหัส)[2]
กลูโคคอร์ติคอยด์แตกต่างจากมิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์และสเตอรอยด์เพศในด้านตัวรับที่มีความเฉพาะ เซลล์เป้าหมาย และผลของการออกฤทธิ์ ตามความหมายทางเทคนิค คำว่า "คอร์ติโคสเตอรอยด์" ครอบคลุมทั้งกลูโคคอร์ติคอยด์และมิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์ (เนื่องจากทั้งสองเลียนแบบฮอร์โมนที่สร้างจากเปลือกต่อมหมวกไต) อย่างไรก็ตาม คำนี้มักถูกใช้แทนคำว่ากลูโคคอร์ติคอยด์ แหล่งสังเคราะห์หลักของกลูโคคอร์ติคอยด์อยู่ในโซนาฟาสซิคูลาตา (zona fasciculata) ของเปลือกต่อมหมวกไต ขณะที่มิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์ถูกสังเคราะห์ในโซนาโกลเมอรูโลซา (zona glomerulosa)
คอร์ติซอล (หรือไฮดรอคอร์ติโซน) เป็นกลูโคคอร์ติคอยด์ที่สำคัญที่สุดในมนุษย์ และมีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิต มีหน้าที่ควบคุมและสนับสนุนการทำงานสำคัญหลายประการของระบบหัวใจและหลอดเลือด เมแทบอลิซึม ระบบภูมิคุ้มกัน และกลไกรักษาสมดุลของร่างกาย การเพิ่มขึ้นของกลูโคคอร์ติคอยด์เป็นส่วนสำคัญของกลไกตอบสนองต่อความเครียด และเป็นตัวบ่งชี้ที่ใช้กันมากที่สุดในการประเมินระดับความเครียด[3] กลูโคคอร์ติคอยด์ยังมีหน้าที่อื่นอีกมากนอกเหนือจากความเครียด และระดับของกลูโคคอร์ติคอยด์สามารถเพิ่มขึ้นได้จากความพึงพอใจหรือความตื่นเต้น[4] ในทางคลินิก มีกลูโคคอร์ติคอยด์สังเคราะห์หลากหลายชนิด ซึ่งนำมาใช้กันอย่างกว้างขวางในเวชปฏิบัติทั่วไปและการแพทย์เฉพาะทางในหลากหลายสาขา ทั้งในฐานะฮอร์โมนทดแทนในภาวะพร่องกลูโคคอร์ติคอยด์ (glucocorticoid deficiency) และในฐานะยากดภูมิคุ้มกัน
อ้างอิง
[แก้]- ↑ Pelt AC (2011). Glucocorticoids: effects, action mechanisms, and therapeutic uses. Hauppauge, N.Y.: Nova Science. ISBN 978-1617287589.แม่แบบ:Page?
- 1 2 Rhen T, Cidlowski JA (Oct 2005). "Antiinflammatory action of glucocorticoids–new mechanisms for old drugs". The New England Journal of Medicine. 353 (16): 1711–1723. doi:10.1056/NEJMra050541. PMID 16236742. S2CID 5744727.
- ↑ Botía M, Escribano D, Martínez-Subiela S, Tvarijonaviciute A, Tecles F, López-Arjona M, Cerón JJ (January 2023). "Different Types of Glucocorticoids to Evaluate Stress and Welfare in Animals and Humans: General Concepts and Examples of Combined Use". Metabolites. 13 (1): 106. doi:10.3390/metabo13010106. PMC 9865266. PMID 36677031.
- ↑ Ralph CR, Tilbrook AJ (February 2016). "INVITED REVIEW: The usefulness of measuring glucocorticoids for assessing animal welfare". Journal of Animal Science. 94 (2): 457–470. doi:10.2527/jas.2015-9645. PMID 27065116.
หนังสืออ่านเพิ่ม
[แก้]แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
 | บทความเภสัชกรรมและยานี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูล |