ผลต่างระหว่างรุ่นของ "จุลศักราช"

ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
เพิ่มขึ้น 928 ไบต์ ,  1 ปีที่แล้ว
แก้ไขและเพิ่มเติมอ้างอิง
(แก้ไขและเพิ่มเติมอ้างอิง)
'''จุลศักราช''' (จ.ศ.; {{lang-pi|Culāsakaraj}}; {{lang-my|ကောဇာသက္ကရာဇ်}}; {{lang-km|ចុល្លសករាជ}}) เป็น[[ศักราช]]ที่เริ่มเมื่อ [[พ.ศ. 1181]] (ค.ศ. 638) นับรอบปีตั้งแต่ 16 เมษายน ถึง 15 เมษายน เดิมเข้าใจกันว่าเป็นศักราชของ[[พม่า]] ปรากฏอยู่ตามตำราโหราศาสตร์ แต่ทว่าปีที่ตั้งจุลศักราชนั้นเป็นเวลาก่อนปีที่[[พระเจ้าอโนรธามังช่อ]]จะประสูติ สันนิษฐานว่าน่าจะตั้งขึ้นในปีที่กษัตริย์[[ปยู]]ขึ้นครองราชย์ และใช้สืบต่อมาจนถึงอาณาจักรพุกาม<ref name=mat-35>Aung-Thwin 2005: 35</ref> เมื่อสมัยอาณาจักรอยุธยารับศักราชนี้ไปใช้ เลยเกิดความเชื่อกันว่าเป็นศักราชของชาวพม่า จุลศักราชถูกนำมาใช้แพร่หลายทั้งใน[[อาณาจักรล้านนา]] [[อาณาจักรสุโขทัยสมัยหลัง]] และ[[อาณาจักรอยุธยา]] ในสมัยของพระเจ้าปราสาททอง ทรงตัดปีจุลศักราช และใช้ปีศักราชจุฬามณีแทน เป็นผลทำให้ปีนักษัตรคลาดเคลื่อนไปสามปี ต่อมาจึงได้เปลี่ยนกลับไปใช้ปีจุลศักราชตามเดิม และตกทอดมาถึงปัจจุบัน การคำนวณปี พ.ศ. จาก จ.ศ. ปฏิทินไทยให้ใช้ปี จ.ศ. บวก 1181 ก็จะได้ปี พ.ศ. (เว้นแต่ในช่วงต้นปีตามปฏิทินสุริยคติที่ยังไม่เถลิงศกจุลศักราชใหม่)
{{ต้องการอ้างอิง}}
'''จุลศักราช''' (จ.ศ.; {{lang-pi|Culāsakaraj}}; {{lang-my|ကောဇာသက္ကရာဇ်}}; {{lang-km|ចុល្លសករាជ}}) เป็น[[ศักราช]]ที่เริ่มเมื่อ [[พ.ศ. 1181]] (ค.ศ. 638) นับรอบปีตั้งแต่ 16 เมษายน ถึง 15 เมษายน เดิมเข้าใจกันว่าเป็นศักราชของ[[พม่า]] ปรากฏอยู่ตามตำราโหราศาสตร์ แต่ทว่าปีที่ตั้งจุลศักราชนั้นเป็นเวลาก่อนปีที่[[พระเจ้าอโนรธามังช่อ]]จะประสูติ สันนิษฐานว่าน่าจะตั้งขึ้นในปีที่กษัตริย์[[ปยู]]ขึ้นครองราชย์ และใช้สืบต่อมาจนถึงอาณาจักรพุกาม<ref name=mat-35>Aung-Thwin 2005: 35</ref> เมื่อสมัยอาณาจักรอยุธยารับศักราชนี้ไปใช้ เลยเกิดความเชื่อกันว่าเป็นศักราชของชาวพม่า จุลศักราชถูกนำมาใช้แพร่หลายทั้งใน[[อาณาจักรล้านนา]] [[อาณาจักรสุโขทัยสมัยหลัง]] และ[[อาณาจักรอยุธยา]] ในสมัยของพระเจ้าปราสาททอง ทรงตัดปีจุลศักราช และใช้ปีศักราชจุฬามณีแทน เป็นผลทำให้ปีนักษัตรคลาดเคลื่อนไปสามปี ต่อมาจึงได้เปลี่ยนกลับไปใช้ปีจุลศักราชตามเดิม และตกทอดมาถึงปัจจุบัน การคำนวณปี พ.ศ. จาก จ.ศ. ปฏิทินไทยให้ใช้ปี จ.ศ. บวก 1181 ก็จะได้ปี พ.ศ. (เว้นแต่ในช่วงต้นปีตามปฏิทินสุริยคติที่ยังไม่เถลิงศกจุลศักราชใหม่)
 
ในเอกสารโบราณของไทยจำนวนไม่น้อย นิยมอ้างเวลา โดยใช้จุลศักราช โดยใช้ควบคู่กับ[[ปีนักษัตร]] หรือ ระบุเฉพาะเลขตัวท้ายของจุลศักราช และปีนักษัตร ทำให้สามารถระบุปี ได้ในช่วงกว้างถึงรอบละ 60 ปี (มาจาก [[ครน.]] ของรอบ 10 ปีจากเลขท้ายของจุลศักราช และรอบ 12 ปีของปีนักกษัตร)
 
== รากศัพท์ ==
คำว่าจุลศักราชเป็นคำในภาษาไทยที่ยืมมาจากภาษาบาลี-สันสกฤต ประกอบด้วยคำว่า "จุล" ในภาษาบาลี แปลว่า เล็ก, น้อย และคำว่า "ศก" และ "ราช" ในภาษาสันสกฤต อันมีความหมายโดยพยัญชนะว่า "ราชาแห่งอาณาจักรศกะ" (ในที่นี้หมายถึงอาณาจักรที่เรียกชื่อว่า Scythians ในภาษาอังกฤษ) คำว่าศักราชได้เปลี่ยนมาใช้ในความหมายว่า "ปี" หรือ "ยุค" ในบรรดาประเทศต่างๆต่าง ๆ ที่ยอมรับวัฒนธรรมอินเดียในภูมิภาคอินโดจีน ซึ่งรวมถึงประเทศไทยด้วย<ref>[[#rit|Busyakul 2004]]: 473.</ref>
 
ในประเทศไทยนั้น มีการใช้จุลศักราชเป็นคู่ตรงข้ามกับ "ศาลิวาหนะศักราช" (แปลว่า ศักราชของพระเจ้าศาลิวาหนะแห่งอาณาจักรศกะ) ซึ่งเป็นที่รู้จักทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในชื่อ [[มหาศักราช]] ({{lang-my|မဟာသက္ကရာဇ်}}, {{IPA-my|məhà θɛʔkəɹɪʔ|}}) อันมีความหมายว่า "ศักราชใหญ่"
=== การกำหนดชื่อเรียกเฉพาะ ===
==== การลำดับเลขเดือน ====
ปฏิทินจุลศักราช/ปฏิทินพม่าที่แพร่หลายอยู่ในพื้นที่ต่างๆต่าง ๆ บนแผ่นดินใหญ่ของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีอยู่หลายแบบ ในขณะที่ระบบปฏิทินพม่าจะอ้างอิงเดือนต่างๆต่าง ๆ ตามชื่อเดือน ระบบปฏิทินจุลศักราชของ[[สิบสองปันนา]] [[เชียงตุง]] [[อาณาจักรล้านนา|ล้านนา]] [[อาณาจักรล้านช้าง|ล้านช้าง]] และ[[อาณาจักรสุโขทัย|สุโขทัย]] จะอ้างถึงเดือนต่างๆต่าง ๆ ด้วยเลขลำดับเดือนแทน สิ่งเหล่านี้ทำให้การศึกษาเอกสารและจารึกโบราณในประเทศไทยต้องอาศัยความระมัดระวังเป็นพิเศษ กล่าวคือ นอกจากจะต้องแน่ว่าวันที่ปรากฏในเอกสารจารึกเป็นวันที่ใช้ตามระบบปฏิทินท้องถิ่นต้นกำเนิดเอกสารแล้ว ยังต้องระวังถึงแบบแผนการใช้ปฏิทินที่แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ของท้องถิ่นนั้นๆนั้น ๆ เองอีกด้วย<ref name=jce-1989-9-10>Eade 1989: 9–10</ref> อย่างไรก็ตาม การนับเดือนตามระบบปฏิทินจุลศักราชที่ใช้ในประเทศกัมพูชา (เขมร) ซึ่งถือเอาเดือนมิคสิระเป็นเดือนอ้ายหรือเดือนแรกของปี จะเรียงลำดับเลขเดือนและชื่อเดือนตรงกัน<ref>{{Cite web|url=http://www.cam-cc.org/calendar/chhankitek.php|title=Khmer Chhankitek Calendar|publisher=Cambodian Coordinating Council}}</ref>
 
{| class="wikitable" border="1"
 
==== ชื่อปีนักษัตร ====
ระบบของไทยและกัมพูชาจะมีการกำหนดชื่อปีในทุกรอบ 12 ปี ด้วยชื่อสัตว์ต่างๆต่าง ๆ ทำนองเดียวกับ[[ปีนักษัตร]]ของจีน<ref name=jce-1995-22>Eade 1995: 22</ref> ในประเทศพม่าก็มีการกำหนดชื่อปีลักษณะดังกล่าวเช่นกัน<ref name=ghl-2-330>Luce 1970: 330</ref> แต่ได้สาบสูญไปตั้งแต่ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17 ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1638 (ตามปฏิทินไทยคือ พ.ศ. 2080 ย่างเข้า พ.ศ. 2181) [[พระเจ้าตาลูน]]แห่ง[[ราชวงศ์ตองอู|กรุงอังวะ]] ได้ทรงปฏิเสธที่จะใช้ปฏิทินจุลศักราชที่[[พระเจ้าปราสาททอง]]แห่ง[[กรุงศรีอยุธยา]]ได้ทรงกำหนดขึ้นใช้ใหม่ ซึ่งมีการกำหนดชื่อปีนักษัตรในแต่ละปี เนื่องจากการกำหนดชื่อปีนักษัตรด้วยชื่อสัตว์ดังกล่าวไม่ได้มีการใช้ในระบบปฏิทินพม่าแล้ว<ref name=rs-70>Rong 1986: 70</ref>
 
ในอาณาจักรล้านนาและล้านช้างก็ปรากฏว่ามีการกำหนดชื่อปีนักษัตรทั้ง 12 ปี เช่นกัน เรียกว่า ลูกมื้อ<ref>{{Cite book|title=ปักขทืนล้านนา|work=ชมรมปักขทืนล้านนา|date=2554|publisher=พงษ์สวัสดิ์การพิมพ์}}//[http://www.lanna108.com/article/47/การนับปีแบบล้านนา การนับปีแบบล้านนา]</ref> แต่มีการเรียกชื่อแตกต่างจากภาษาไทย (ซึ่งมีชื่อปีตรงกับภาษาเขมรมากกว่า) และกำหนดชนิดสัตว์ประจำปีต่างกันเล็กน้อย<ref>{{Cite nameweb|url=rs-70>http://www.sri.cmu.ac.th/~maeyinglanna/main8/main6.php|title=การประดับอัญมณ๊ตามปีเกิด|work=แม่ญิงล้านนา|publisher=สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่|date=2547}}</ref>
 
{| class="wikitable" border="1"
 
=== หลักการคำนวณ ===
ระบบปฏิทินจุลศักราชมีความคล้ายคลึงกับระบบปฏิทินของพม่า ซึ่งอ้างอิงพื้นฐานการคำนวณระบบปฏิทินฮินดูตามคัมภีร์[[สูรยะสิทธันตะ]]ฉบับดั้งเดิม แต่แตกต่างจากระบบปฏิทินฮินดูตรงที่มีการนำเอา[[วัฏจักรเมตอน]] (Metonic cycle) มาร่วมใช้ในการคำนวณปฏิทินด้วย ทั้งนี้ วัฏจักรเมตอน คือ ช่วงระยะเวลาซึ่งใกล้เคียงกับตัวคูณร่วมน้อยที่สุดของปีสุริยคติ และปีจันทรคติ ซึ่งใกล้เคียงกับระยะเวลา 19 ปี ระบบปฏิทินจุลศักราชนั้นมีการเพิ่มวันและเดือนในบางระยะ เพื่อชดเชยความคาดเคลื่อนคลาดเคลื่อนของวันและเดือนให้มีจำนวนใกล้เคียงกับระบบปฏิทินสุริยคติมากขึ้น<ref name=yo-2001-398-399>Ohashi 2001: 398–399</ref>
 
==== การทดวันและเดือนเพิ่มเติม ====
==หนังสืออ้างอิง==
* {{cite book | last=Aung-Thwin | first=Michael | title=The mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma | edition=illustrated | publisher=University of Hawai'i Press | year=2005 | location=Honolulu | isbn=9780824828868}}
* {{cite journal|last=Busyakul |first=Visudh |year=2004 |title=Calendar and Era in use in Thailand |journal=Journal of the Royal Institute of Thailand |url=http://www.royin.go.th/upload/61/FileUpload/33_8433.pdf |format=pdf |language=Thai |location=Bangkok |publisher=[[Royal Institute of Thailand]] |volume=29 |issue=2, April–June |pages=468–78 |accessdate=2015-02-05 |ref=rit |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116215240/http://www.royin.go.th/upload/61/FileUpload/33_8433.pdf |archivedate=2014-01-16 |df= }}
* {{cite book | last=Eade | first=J.C. | title=Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000 | publisher=Cornell University | location=Ithaca | year=1989 | isbn=0-87727-704-4 }}
* {{cite book | last=Eade | first=J.C. | title=The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia | publisher=Brill | year=1995 | isbn=9789004104372 | edition=illustrated}}
* {{cite book | last=Irwin | first=Sir Alfred Macdonald Bulteel | title=The Burmese and Arakanese calendars | year=1909 | location=Rangoon | publisher=Hanthawaddy Printing Works}}
* {{cite book | last=Luce | first=G.H. | title=Old Burma: Early Pagan | volume=2 | year=1970 | publisher=Artibus Asiae and New York University | location=Locust Valley, NY |oclc=229899254 }}
* {{cite book | last=Ohashi | first=Yukio | title=Historical Perspectives on East Asian Science, Technology, and Medicine | editor=Alan K. L. Chan |editor2=Gregory K. Clancey |editor3=Hui-Chieh Loy | edition=illustrated | isbn=9789971692599 | publisher=World Scientifi | year=2001}}
* {{cite book | author=Oriental Institute |author2=East India Association | title=The Imperial and Asiatic Quarterly Review and Oriental and Colonial Record | publisher=Oriental Institute | year=1900 | location=London and Working, England}}
* {{cite book | last=Smith | first=Ronald Bishop | title=Siam; Or, the History of the Thais: From 1569 A.D. to 1824 A.D. | volume=2 | publisher=Decatur Press | year=1966}}
* {{cite book | last=Rong | first=Syamananda | title=A History of Thailand | publisher=Chulalongkorn University | year=19861993 | edition=58 | isbn=978-9740805915}}
* ยุทธพร{{Cite นาคสุข,web ''|url=http://www.ketalanna.com/images/lannacorner/story/substory/story8.htm|title=ศักราชและความเข้าใจคลาดเคลื่อนเรื่องมหาศักราชและจุลศักราชในพื้นเมืองเชียงใหม่''{{ต้องการอ้างอิงเต็ม|author=ยุทธพร นาคสุข|archive-url=https://web.archive.org/web/20071121010314/http://www.ketalanna.com:80/images/lannacorner/story/substory/story8.htm|archive-date=2007-11-21|access-date=2019-12-05}}
* ''{{Cite book |title=วันวาร กาลเวลา แลนานาศักราช'', |place=กรุงเทพฯ|publisher=กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ, พ.ศ. 2546ศักดิ์โสภาการพิมพ์|date=2552|edition=2|pages=63-64, หน้า 6778-6979|isbn=9789743008009 }}
 
[[หมวดหมู่:ศักราช]]
3,444

การแก้ไข

รายการนำทางไซต์