พระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส

พระเจ้าอ็องรีที่ 4
พระบรมสาทิสลักษณ์โดย Frans Pourbus, ค.ศ. 1610
พระมหากษัตริย์ฝรั่งเศส (และอื่น ๆ...)
ครองราชย์	2 สิงหาคม ค.ศ. 1589 – 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610
ราชาภิเษก	27 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1594 อาสนวิหารชาทร์
ก่อนหน้า	พระเจ้าอ็องรีที่ 3
ถัดไป	พระเจ้าหลุยส์ที่ 13
พระมหากษัตริย์นาวาร์
ครองราชย์	9 มิถุนายน ค.ศ. 1572 – 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610
ก่อนหน้า	ฌานที่ 3
ถัดไป	หลุยส์ที่ 2
พระราชสมภพ	13 ธันวาคม ค.ศ. 1553 ชาโตเดอโป เบอาร์น
สวรรคต	14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610(1610-05-14) (56 ปี) พระราชวังลูฟวร์ ปารีส ประเทศฝรั่งเศส
ฝังพระศพ	1 กรกฎาคม ค.ศ. 1610 มหาวิหารแซ็ง-เดอนี
ชายา	มาร์เกอริตแห่งวาลัว (สมรส 1572; โมฆะ 1599) มารีอา เด เมดีชี (สมรส 1600)
พระราชบุตร	พระเจ้าหลุยส์ที่ 13 แห่งฝรั่งเศส เอลิซาเบธ สมเด็จพระราชินีแห่งสเปนและโปรตุเกส คริสติน ดัชเชสแห่งซาวอย นีกอลา ดยุกแห่งออร์เลอ็อง กัสต็อง ดยุกแห่งออร์เลอ็อง อ็องเรียต มารี สมเด็จพระราชินีแห่งอังกฤษ สกอตแลนด์ และไอร์ลนด์ พระราชบุตรนอกสมรส: เซซาร์ ดยุกแห่งว็องโดม แคเธอรีน อ็องเรียต ดัชเชสแห่งแอลเบิฟ อาแล็กซ็องดร์ เชอวาลีเยร์ เดอ ว็องโดม
ราชวงศ์	บูร์บง
พระราชบิดา	อ็องตวนแห่งบูร์บง
พระราชมารดา	สมเด็จพระราชินีนาถโยอานาที่ 3 แห่งนาวาร์
ศาสนา	ลัทธิคาลวิน (1553–1593) คาทอลิก (1593–1610)
ลายพระอภิไธย

พระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส (ฝรั่งเศส: Henri IV; 13 ธันวาคม ค.ศ. 1553 – 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610) ทรงเป็นที่รู้จักในชื่อเรียกขานทั่วไปว่า พระเจ้าอ็องรีผู้ทรงธรรม (le Bon Roi Henri) หรือ พระเจ้าอ็องรีมหาราช (Henri le Grand) ทรงเป็นพระมหากษัตริย์แห่งนาวาร์ (นามว่า พระเจ้าเอนริเกที่ 3) ตั้งแต่ ค.ศ. 1572 และพระมหากษัตริย์แห่งฝรั่งเศสตั้งแต่ ค.ศ. 1589 ถึง 1610 พระองค์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์แรกที่มาจากราชวงศ์บูร์บง สาขาย่อยจากสายเลือดราชวงศ์กาเปเซียง พระองค์ทรงถูกลอบปลงพระชนม์ใน ค.ศ. 1610 โดยฟร็องซัว ราวายัก ผู้คลั่งศาสนานิกายคาทอลิก และได้รับการสืบทอดต่อจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 13 พระราชโอรสของพระองค์

พระองค์ทรงเป็นโอรสของ อ็องตวนแห่งบูร์บง ดุกแห่งว็องโดม และสมเด็จพระราชินีนาถโยอานาที่ 3 แห่งนาวาร์ อ็องรีเข้าพิธีบัพติศมาเป็นชาวคาทอลิก แต่ได้รับการเลี้ยงดูจากความศรัทธาโปรเตสแตนต์โดยพระมารดา พระองค์ทรงสืบราชบังลังก์แห่งนาวาร์ใน ค.ศ. 1572 เมื่อพระมารดาทรงสวรรคต ในฐานะที่ทรงเป็นอูว์เกอโน พระเจ้าอ็องรีทรงมีส่วนเกี่ยวข้องในสงครามศาสนาของฝรั่งเศส แทบจะไม่รอดพ้นจากการถูกลอบปลงพระชนม์ในการสังหารหมู่วันเซนต์บาโทโลมิว ต่อมาพระองค์ทรงนำกองทัพโปรเตสแตนต์ต่อต้านกองทัพหลวง

พระเจ้าอ็องรีที่ 4 และพระเจ้าอ็องรีที่ 3 แห่งฝรั่งเศส ผู้อยู่ในตำแหน่งคนก่อนของพระองค์เป็นทายาทสายตรงของพระเจ้าหลุยส์ที่ 9 พระเจ้าอ็องรีที่ 3 ซึ่งอยู่ในราชวงศ์วาลัว สือเชื้อสายมาจากพระเจ้าฟิลิปที่ 3 แห่งฝรั่งเศส พระราชโอรสองค์โตของนักบุญหลุยส์ ส่วนพระเจ้าอ็องรีที่ 4 ซึ่งอยู่ในราชวงศ์บูร์บง สืบเชื้อสายมาจากโรเบิร์ต เคานต์แห่งแคลร์มงต์ พระราชโอรสองค์เล็กของนักบุญหลุยส์ ในฐานะหัวหน้าของราชวงศ์บูรบง อ็องรีทรงเป็น"เจ้าชายสืบสายพระโลหิตองค์แรก" เมื่อพระเจ้าอ็องรีที่ 3 ผู้เป็นพระเทวันและพระญาติห่าง ๆ ทรงสวรรคตใน ค.ศ. 1589 พระเจ้าอ็องรีทรงถูกเรียกตัวให้มาสืบราชบังลังก์แห่งฝรั่งเศสโดยกฏหมายซาลิก

ในช่วงแรก พระองค์ยังคงศรัทธาโปรเตสแตนต์ (นับเป็นพระมหากษัตริย์ฝรั่งเศสพระองค์แรก และพระองค์เดียวที่นับถือนิกายดังกล่าว) และต้องต่อสู้รบกับสันนิบาตคาทอลิก ซึ่งไม่ยอมรับว่า พระองค์จะสามารถสวมมงกุฏแห่งฝรั่งเศสในฐานะชาวโปรเตสแตนต์ ภายหลังจากสี่ปีแห่งการจนมุม พระองค์ทรงเปลี่ยนมานับถือนิกายคาทอลิกเพื่อได้รับอำนาจการปกครองเหนืออาณาจักรของพระองค์ (มีรายงานว่า ทรงอุทานว่า "Paris vaut bien une messe" (ปารีสมีค่าพอให้ร่วมมิสซา)) ในฐานะที่เป็นนักการเมืองเชิงปฏิบัติ (ในสำนวนของสมัยนั้นว่า Politique) พระองค์ทรงประกาศพระราชกฤษฎีกาน็องต์ (ค.ศ. 1598) ซึ่งได้รับรองเสรีภาพทางศาสนาแก่นิกายโปรเตสแตนต์ ด้วยเหตุนี้จึงเป็นผลทำให้สงครามศาสนาของฝรั่งเศสได้ยุติลงในที่สุด

ในฐานะผู้ปกครองที่เข้มแข็ง พระเจ้าอ็องรีทรงทำงานเพื่อให้การเงินของรัฐกลับมาเป็นปกติ ส่งเสริมเกษตรกรรม ขจัดฉ้อราษฎร์บังหลวง และส่งเสริมการศึกษา ในรัชสมัยของพระองค์ การล่าอาณานิคมของฝรั่งเศสในทวีปอเมริกาได้เริ่มต้นอย่างแท้จริงด้วยก่อตั้งอาณานิคมแห่งอาคาเดีย คานาดา พอร์ท-รอยัล และควิเบก โดยตามลำดับ พระองค์ทรงมีชื่อเสียงโด่งดังในเพลงยอดนิยม "วีฟว์เลอรัวอ็องรี" (ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นเพลงสรรเสริญพระบารมีของพระมหากษัตริย์แห่งฝรั่งเศสในรัชสมัยของพระองค์) และในมหากาพย์ La Henriade ของวอลแตร์

พระชนม์ชีพช่วงต้น

พระบรมสาทิสลักษณ์ที่คาดว่าเป็นอ็องรีเมื่อทรงพระเยาว์

อ็องรีเสด็จพระราชสมภพในคืนวันที่ 12 ถึง 13 ธันวาคม ค.ศ. 1553 ที่โป เมืองหลักของราชอาณาจักรนาวาร์ที่ปกครองร่วมกับราชรัฐเบอาร์น ในชาโตเดอโป คฤหาสน์ของเอนริเกที่ 2 แห่งนาวาร์ พระอัยกา พระองค์เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระราชินีนาถโยอานาที่ 3 แห่งนาวาร์ (Jeanne d'Albret) กับพระสวามี อ็องตวนแห่งบูร์บง ดยุกแห่งว็องโดม ในฐานะรัชทายาทแห่งราชบัลลังก์นาวาร์ อ็องรีจึงได้บรรดาศักดิ์เจ้าชายแห่งบิอานา (Prince de Viane) ในวันที่ 6 มีนาคม ค.ศ. 1554 หลังเสด็จพระราชสมภพไม่กี่สัปดาห์ พระองค์ได้รับบัพติศมาในแบบโรมันคาทอลิกที่โบสถ์น้อยของชาโตเดอโป โดยคาร์ดินัล ฌอร์ฌ ดาร์มาญัก พระราชบิดาอุปถัมภ์คือพระเจ้าอ็องรีที่ 2 แห่งฝรั่งเศสและเอนริเกที่ 2 แห่งนาวาร์ ส่วนพระราชมารดาอุปถัมภ์คือกาเตรีนา เด เมดีชี พระราชินีแห่งฝรั่งเศส และอิซาเบลแห่งนาวาร์ ไวเคาน์ติสแห่งโรอ็อง ในช่วงทีี่ทำพิธี พระเจ้าอ็องรีที่ 2 แห่งฝรั่งเศสทรงมีผู้แทนคือคาร์ดินัล เดอ ว็องโดม

อ็องรีใช้ชีวิตเมื่อยังทรงพระเยาว์ในพื้นที่ชนบทของเบอาร์นที่ชาโตเดอโกอาราซ พระองค์มักเสด็จเยี่ยมชาวนาในระหว่างการออกล่าสัตว์ และได้รับพระฉายาว่า "คนบดแป้งแห่งบาร์บาสต์" (meunier de Barbaste) ด้วยความศรัทธาในจิตวิญญาณของลัทธิคาลวิน พระราชมารดาของอ็องรีทรงเลี้ยงดูพระองค์ด้วยศีลธรรมอันเคร่งครัด ตามหลักคำสอนของการปฏิรูปศาสนา เมื่อพระเจ้าชาร์ลที่ 9 แห่งฝรั่งเศสขึ้นครองราชย์ใน ค.ศ. 1561 อ็องตวน เดอ บูร์บง พระราชบิดา ได้พาอ็องรีไปประทับในราชสำนักฝรั่งเศสที่ปารีส พระราชบิดามารดาของอ็องรีมีความเห็นไม่ตรงกันเกี่ยวกับการเลือกศาสนาของพระองค์ โดยพระราชมารดาต้องการให้พระองค์ได้รับการศึกษาในลัทธิคาลวิน ในขณะที่พระราชบิดาต้องการให้พระองค์ได้รับการเลี้ยงดูในนิกายคาทอลิก

ลอบปลงพระชนม์

บทความหลัก: การลอบปลงพระชนม์พระเจ้าอ็องรีที่ 4

แม้โดยทั่วไปแล้วอ็องรีทรงเป็นที่ชื่นชอบ แต่ชาวคาทอลิกบางกลุ่มมองว่าพระองค์เป็นผู้แย่งชิงบัลลังก์นอกรีต และชาวโปรเตสแตนต์บางกลุ่มมองว่าพระองค์เป็นผู้ทรยศต่อศรัทธาของพวกเขา อ็องรีตกเป็นเป้าหมายของการพยายามลอบปลงพระชนม์อย่างน้อย 12 ครั้ง รวมถึงโดย Pierre Barrière ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1593 และโดยฌ็อง ชาแตลในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1594

อ็องรีถูกสังหารในปารีสเมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610 โดยฟร็องซัว ราวายัก ผู้คลั่งศาสนานิกายคาทอลิกที่แทงพระองค์ขณะที่รถม้าของพระองค์จอดอยู่บน Rue de la Ferronnerie รถม้าจอดติดขัดเนื่องจากการจราจรติดขัดอันเนื่องมาจากพิธีราชาภิเษกของพระราชินี ดังที่ปรากฏในภาพพิมพ์แกะลายโดย Gaspar Bouttats Hercule de Rohan ซึ่งนั่งอยู่ในรถม้ากับกษัตริย์ ได้รับบาดเจ็บจากการโจมตีแต่รอดชีวิต ราวายักถูกจับกุมทันทีและถูกประหารชีวิตในอีกไม่กี่วันต่อมา อ็องรีถูกฝังที่มหาวิหารแซ็ง-เดอนี มารีอา เด เมดีชี พระมเหสีหม้าย ทำหน้าที่เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ให้กับหลุยส์ที่ 13 พระราชโอรส 9 พรรษา จนถึง ค.ศ. 1617

• 
  การลอบปลงพระชนม์พระเจ้าอ็องรีที่ 4
  ภาพพิมพ์แกะลายโดย Gaspar Bouttats
• 
  ฟร็องซัว ราวายัก มือสังหาร ชักมีดสั้นออกมา
• 
  The Deceased Henry IV in His Deathbed ตีพิมพ์โดย Pierre Firens, ค.ศ. 1610
• 
  รัฐพิธีประดิษฐานพระบรมศพที่ลูฟวร์, ภาพพิมพ์แกะลายตามแบบของฟร็องซัว เกแนล

ลำดับวงศ์ตระกูล

พงศาวลีของพระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส
8. ฟร็องซัว เคานต์แห่งว็องโดม 4. ชาลส์ ดยุกแห่งว็องโดม 9. มารีแห่งว็องโดม 2. อ็องตวนแห่งนาวาร์ 10. เรอเน ดยุกแห่งอาล็องซง 5. ฟร็องซัวซ์แห่งอาล็องซง 11. มาร์กาเรตแห่งลอแรน 1. พระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส 12. ฌ็องที่ 3 แห่งนาวาร์ 6. อ็องรีที่ 2 แห่งนาวาร์ 13. กาเตอรีนแห่งนาวาร์ 3. ฌาน ดัลเบรต 14. ชาลส์ เคานต์แห่งอ็องกูแลม 7. มาร์เกอริตแห่งอ็องกูแลม 15. หลุยส์แห่งซาวอย

ตราอาร์ม

ตราอาร์มของพระเจ้าอ็องรีที่ 4 เปลี่ยนไปตลอดช่วงที่มีพระชนม์ชีพ:

• 
  ตั้งแต่ ค.ศ. 1562
  ในฐานะ เจ้าชายแห่งเบอาร์น และดยุกแห่งว็องโดม
• 
  ตั้งแต่ ค.ศ. 1572
  ในฐานะ พระมหากษัตริย์นาวาร์
• 
  ตั้งแต่ ค.ศ. 1589
  ในฐานะ พระมหากษัตริย์ฝรั่งเศสและนาวาร์ (ผู้สืบทอดก็ใช้ต่อ)
• 
  ตราอาร์มหลวงใหญ่ของอ็องรีและราชวงศ์บูร์บงในฐานะพระมหากษัตริย์ฝรั่งเศสและนาวาร์ (1589–1789)

อ้างอิง

ข้อมูล

• Babelon, Jean-Pierre (2009). Henri IV. Fayard.
• Baird, Henry M. (1886). The Huguenots and Henry of Navarre. Vol. 1, 2. New York: Charles Scribner's Sons. ISBN 0-4040-0540-3. OCLC 491872. OL 6938957M.
• Briggs, Robin (1977). Early Modern France, 1560–1715. Oxford University Press. ISBN 978-0-1928-9040-5. OL 4401210M.
• de La Croix, Rene Duc de Castries (1979). The Lives of the Kings & Queens of France. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-3945-0734-7.
• Dupuy, Trevor N.; Johnson, Curt; Bongard, David L. (1995). The Harper Encyclopedia of Military Biography. Castle Books. ISBN 978-0-7858-0437-6.
• Holt, Mack P. (1995). The French Wars of Religion, 1562-1629. Cambridge University Press.
• Kamen, Henry, บ.ก. (2000). "Henri IV Bourbon". Who's Who in Europe 1450–1750. The Routledge who's who series. London: Routledge. p. 145. ISBN 0-4151-4727-1.
• Knecht, Robert J. (1998). Catherine de' Medici. London; New York: Longman. ISBN 978-0-5820-8241-0.
• Knecht, Robert J. (2013). The French Civil Wars: 1562–1598. London: Routledge. ISBN 978-0-5820-9549-6.
• Knecht, Robert J. (2014). Hero or Tyrant? Henry III, King of France, 1574–89. London: Routledge. ISBN 978-1-4724-2930-8.
• Le Roux, Nicolas (2022). 1559-1629 Les Guerres de Religion. Gallimard.
• Major, J. Russell (1974). "Bellièvre, Sully, and the Assembly of Notables of 1596". Transactions of the American Philosophical Society. 64 2.
• Moote, A. Lloyd (1989). Louis XIII, the Just. Berkeley, California: University of California Press. ISBN 978-0-5200-7546-7. OL 2040742M.
• Parker, Geoffrey (1979). Europe in Crisis: 1598–1648. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN 978-0-6312-2028-2.
• Pernot, Michel (1987). Les Guerres de Religion en France 1559-1598. Sedes.
• Pitts, Vincent J. (2009). Henri IV of France: His Reign and Age. Baltimore: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0578-0. online

อ่านเพิ่ม

• Baumgartner, Frederic J. (1995). France in the Sixteenth Century. London: Macmillan. ISBN 978-0-3336-2088-5.
• Bryson, David M. (1999). Queen Jeanne and the Promised Land: Dynasty, Homeland, Religion and Violence in Sixteenth-century France. Leiden; Boston, MA: Brill Academic. ISBN 978-9-0041-1378-7.
• Buisseret, David (1990). Henry IV, King of France. New York: Routledge. ISBN 978-0-0444-5635-3.
• Cameron, Keith, บ.ก. (1989). From Valois to Bourbon: Dynasty, State & Society in Early Modern France. Exeter: University of Exeter. ISBN 978-0-8598-9310-7.
• Crawford, Katherine B. "The politics of promiscuity: Masculinity and heroic representation at the court of Henry IV." French Historical Studies 26.2 (2003): 225–252.
• Finley-Croswhite, S. Annette (1999). Henry IV and the Towns: The Pursuit of Legitimacy in French Urban Society, 1589–1610. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-5216-2017-8.
• Frieda, Leonie (2005). Catherine de Medici. London: Phoenix. ISBN 978-0-7538-2039-1.
• Greengrass, Mark (1984). France in the Age of Henri IV: The Struggle for Stability. London: Longman. ISBN 978-0-5824-9251-6.
• Holt, Mack P. (2005). The French Wars of Religion, 1562–1629. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-5218-3872-6.
• Knecht, Robert Jean (1989). The French wars of religion 1559–1598. Routledge. ISBN 0582354560. OL 2060355M.
• Lee, Maurice J. (1970). James I & Henri IV: An Essay in English Foreign Policy, 1603–1610. Urbana: University of Illinois Press. ISBN 978-0-2520-0084-3.
• Lloyd, Howell A. (1983). The State, France, and the Sixteenth Century. London: George Allen and Unwin. ISBN 978-0-0494-0066-5.
• Lockyer, Roger (1974). Habsburg and Bourbon Europe, 1470–1720. Harlow, UK: Longman. ISBN 978-0-5823-5029-8.
• Love, Ronald S. (2001). Blood and Religion: The Conscience of Henri IV, 1553–1593. Montreal: McGill-Queen's University Press. ISBN 978-0-7735-2124-7.
• Merlin, Paolo (2010). A 400 anni dai Trattati di Bruzolo. Gli equilibri europei prima e dopo i Trattati (ภาษาอิตาลี). Susa: Segusium.
• Major, J. Russell (1997). From Renaissance Monarchy to Absolute Monarchy: French Kings, Nobles & Estates. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-5631-0.
• Mousnier, Roland (1973). The Assassination of Henry IV: The Tyrannicide Problem and the Consolidation of the French Absolute Monarchy in the Early Seventeenth Century. Translated by Joan Spencer. London: Faber & Faber. ISBN 978-0-6841-3357-7.
• Pettegree, Andrew (2002). Europe in the Sixteenth Century. Oxford: Blackwell. ISBN 978-0-6312-0704-7.
• Salmon, J.H.M. (1975). Society in Crisis: France in the Sixteenth Century. London: Ernest Benn. ISBN 978-0-5102-6351-5.
• Sutherland, N.M. (1973). The Massacre of St. Bartholomew and the European Conflict, 1559–1572. London: Macmillan. ISBN 978-0-3331-3629-4.
• ——— (1980). The Huguenot Struggle for Recognition. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-3000-2328-2.
• ——— (1984). Princes, Politics and Religion, 1547–1589. London: Hambledon Press. ISBN 978-0-9076-2844-6.
• ——— (2002). Henry IV of France and the Politics of Religion, 1572–1596. 2 volumes. Bristol: Elm Bank. ISBN 978-1-8415-0846-7.
• Wolfe, Michael (1993). The Conversion of Henri IV: Politics, Power, and Religious Belief in Early Modern France. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 0-6741-7031-8

นิยาย

• George Chapman (1559?–1634), The Conspiracy and Tragedy of Charles, Duke of Byron (1608), éd. John Margeson (Manchester: Manchester University Press, 1988)
• Alexandre Dumas, La Reine Margot (Queen Margot) (1845)
• Heinrich Mann, Die Jugend des Königs Henry Quatre (1935); Die Vollendung des Königs Henry Quatre (1938) (ในภาษาเยอรมัน)
• Maynard, Katherine. Reveries of Community: French Epic in the Age of Henri IV, 1572–1616 (Northwestern University Press, 2017).
• M. de Rozoy, Henri IV, Drame lyrique (1774) (ในภาษาฝรั่งเศส)

แหล่งข้อมูลอื่น

• วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Henry IV of France
• วิกิคำคม มีคำคมที่กล่าวโดย หรือเกี่ยวกับ พระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส
• แม่แบบ:Wikisource author-inline

ก่อนหน้า		พระเจ้าอ็องรีที่ 4 แห่งฝรั่งเศส		ถัดไป
พระเจ้าอ็องรีที่ 3		พระมหากษัตริย์แห่งฝรั่งเศส (2 สิงหาคม ค.ศ. 1589 – 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610)		พระเจ้าหลุยส์ที่ 13 และที่ 2
พระนางณวณที่ 3		พระมหากษัตริย์แห่งนาวาร์ (9 มิถุนายน ค.ศ. 1572 – 14 พฤษภาคม ค.ศ. 1610)		พระเจ้าหลุยส์ที่ 13 และที่ 2