พระเจ้ามโหตรประเทศ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระเจ้ามโหตรประเทศ
King mahoteprathed.jpg

พระนามาภิไธย พระเจ้ามโหตรประเทศราชาธิบดี นพิสีมหานคราธิฐาน ภูบาลบพิตร สถิตในอุตมชิยางคราชวงศ์ เจ้านครเชียงใหม่
พระอิสริยยศ พระเจ้าเชียงใหม่
ราชวงศ์ ราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน (ทิพย์จักราธิวงศ์)
ครองราชย์ พ.ศ. 2390 - พ.ศ. 2397
รัชกาล 7 ปี
รัชกาลก่อน พระยาพุทธวงศ์
รัชกาลถัดไป พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์
ข้อมูลส่วนพระองค์
พิราลัย 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2397
พระบิดา พระยาธรรมลังกา
พระมารดา แม่เจ้าจันฟอง
พระมเหสี แม่เจ้าสุวรรณคำแผ่น
พระบุตร 19 พระองค์

พระเจ้ามโหตรประเทศ (คำเมือง: LN-Phra Chao Mahottaraprathet.png) (พระนามเดิม เจ้าหนานมหาวงศ์) เป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 5 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร ทรงครองราชย์ในระหว่างปี พ.ศ. 2390 ถึงปี พ.ศ. 2397[1]

พระราชประวัติ[แก้]

พระเจ้ามโหตรประเทศ เป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 5 พ.ศ. 2390 - พ.ศ. 2397 พระนามเดิมคือเจ้าหนานมหาวงส์ เป็นราชโอรสองค์ที่ 2 ใน พระยาธรรมลังกา เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 2 และเป็นราชปนัดดา (เหลนปู่) ในพระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) (พระญาสุละวะฤๅไชยสงคราม) กับแม่เจ้าพิมพาราชเทวี ซึ่งเป็นองค์ปฐมวงศ์ "ราชวงศ์ทิพย์จักร (เจ้าเจ็ดตน)"

พระเจ้ามโหตรประเทศ มีพระภคินี พระเชษฏา พระอนุชาและพระขนิษฐา รวม 16 พระองค์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

  • เจ้าศรีปิมปา ณ เชียงใหม่
  • พระเจ้ามโหตรประเทศ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 5
  • พระยารัตนอาณาเขต (น้อยคำแสน ณ เชียงใหม่) เจ้าเมืองเชียงราย
  • พระยาาอุปราชน้อยหน่อคำ ณ เชียงใหม่ พระยาอุปราชนครเชียงใหม่- เจ้าปู่ใน "เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่)" ซึ่งเจ้าไชยสงครามฯ เป็นเจ้าปู่ในเจ้าธวัชวงศ์ ณ เชียงใหม่, อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง" และ เป็นเจ้าตาทวดใน พ.ต.ท.ดร.ทักษิณ ชินวัตร, อดีตนายกรัฐมนตรี"
  • เจ้าน้อยพรหมา ณ เชียงใหม่
  • เจ้าหนานอินตา ณ เชียงใหม่
  • เจ้าสุธรรมมา ณ เชียงใหม่
  • เจ้าปทุมมา ณ เชียงใหม่
  • เจ้าคำทิพย์ ณ เชียงใหม่ - ชายา "เจ้าน้อยจักรคำ ณ เชียงใหม่" ราชโอรสใน "เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น, เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3"
  • เจ้าบัวคำ ณ เชียงใหม่
  • เจ้าองค์ทิพย์ ณ เชียงใหม่
  • เจ้ากาบแก้ว ณ เชียงใหม่
  • เจ้าบุญปั๋น ณ เชียงใหม่ - เจ้ามารดาใน "เจ้ามหาวงศ์ ณ เชียงใหม่, พระยามหิทธิวงศา เจ้าเมืองฝาง"
  • เจ้าเกี๋ยงคำ (ณ เชียงใหม่) ตุงคนาคร - ชายา "เจ้าราชภาติกวงษ์ น้อยดวงทิพย์ ตุงคนาคร, เจ้าราชภาติกวงษ์นครลำพูน" เจ้านายราชวงศ์มังราย จากเมืองเชียงตุง ซึ่งอพยพเข้ามาอยู่นครเชียงใหม่ตั้งแต่ปี 2348 ได้รับพระราชทานนามสกุลจาก ร.6
  • เจ้าจันทร์เป็ง ณ เชียงใหม่
  • แม่เจ้าแก้วยวงคำ, เทวีใน เจ้าหลวง หนานสุยะ, พระยารัตนอาณาเขต เจ้าเมืองเชียงราย

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

พระเจ้ามโหตรประเทศ อภิเษกสมรสกับแม่เจ้าสุวรรณคำแผ่นราชเทวี มีราชโอรสธิดา รวม 19 พระองค์ อยู่ในราชตระกูลณ เชียงใหม่ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

  • เจ้าอุตรการโกศล (น้อยมหาพรหม ณ เชียงใหม่) - พระอัยกา (เจ้าตา) ใน เจ้าจอมมารดาทิพเกสร ในรัชกาลที่ 5 และพระไปยกา (เจ้าตาทวด) ใน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิลกนพรัฐ กรมหมื่นสรรควิสัยนรบดี พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
  • เจ้าราชบุตร หนานสุริยวงศ์ ณ เชียงใหม่ - เจ้าบิดาในเจ้าหญิงสุคันธา (ณ เชียงใหม่) สิโรรส ชายาใน "เจ้าสุริยวงศ์ (คำตัน สิโรรส), เจ้าสุริยวงศ์นครเชียงใหม่" เจ้าราชบุตรฯ เป็นเจ้าตาทวดในหลวงมาลากุลวิวัฒน์ (หม่อมหลวงเทียม มาลากุล)"
  • เจ้าน้อยเทพวงศ์ ณ เชียงใหม่
  • เจ้าหนานไชยวงศ์ ณ เชียงใหม่
  • สามเณร เจ้ามหันต์ยศ ณ เชียงใหม่ - พลัดตกน้ำ ถึงแก่พิราลัย ณ วังกุลา ห้วยแก้ว
  • เจ้าหนานไชยเทพ ณ เชียงใหม่
  • เจ้าหนานมหาเทพ ณ เชียงใหม่ - เจ้าบิดาใน "เจ้าราชบุตร น้อยสมพมิตร ณ เชียงใหม่, เจ้าราชบุตรนครเชียงใหม่" และ "เจ้าทิพเนตร ชายาในเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์" เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 8
  • เจ้าน้อยคำกิ้ง ณ เชียงใหม่
  • เจ้าอุปราช ปัญญา ณ เชียงใหม่, เจ้าอุปราชเมืองเชียงแสน - รั้งตำแหน่ง เจ้าหลวงเชียงแสน องค์ที่ 1
  • เจ้าบุญปั๋น ณ เชียงใหม่
  • เจ้าน้อยก้อนแก้ว ณ เชียงใหม่
  • เจ้าคำปวน ณ เชียงใหม่
  • เจ้ายอดเรือน (ณ เชียงใหม่) ณ ลำพูน - ชายา "เจ้าบุรีรัตน์มหาเทพ ณ ลำพูน, เจ้าบุรีรัตน์นครลำพูน"
  • เจ้าอุษา ชายาในพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 6
  • เจ้าบัวทิพย์ (ณ เชียงใหม่) ณ ลำปาง - สมรสกับ "เจ้าน้อยมหาวงศ์ ณ ลำปาง" โอรสใน "เจ้าราชวงศ์ คำมูล ณ ลำปาง, เจ้าราชวงศ์นครเชียงใหม่"
  • เจ้าคำหลอ (ณ เชียงใหม่) ณ เชียงใหม่ - สมรสกับ "เจ้าน้อยมหาวัน ณ เชียงใหม่" โอรสใน "เจ้าอุปราชพิมพิสาร ณ เชียงใหม่, เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่"
  • เจ้าปิมปา ณ เชียงใหม่
  • เจ้าอโนชา ณ เชียงใหม่
  • เจ้าตุ่นแก้ว ณ เชียงใหม่

พระกรณียกิจ[แก้]

เจ้าหลวงเชียงใหม่แห่ง
ราชวงศ์ทิพย์จักร
King Kawila.jpg พระเจ้ากาวิละ
King dummalungka.jpg พระยาธรรมลังกา
King kumfun.jpg พระยาคำฟั่น
King putthawong.jpg พระยาพุทธวงศ์
King mahoteprathed.jpg พระเจ้ามโหตรประเทศ
King Kawiloros.jpg พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์
King Intawichayanon.jpg พระเจ้าอินทวิชยานนท์
King Intawaroros.jpg เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์
King Kaew Naowarat.jpg เจ้าแก้วนวรัฐ
    

หลังจากพระยาพุทธวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 4 ถึงแก่พิราลัยเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2389 พระยาอุปราช (หนานมหาวงศ์) ก็ได้รั้งเมืองสืบมา จนถึง พ.ศ. 2390 พระยาอุปราช (มหาวงศ์) แห่งนครเชียงใหม่ และเจ้าพิมพิสาร ณ เชียงใหม่ ได้นำช้างพลายสีประหลาดลงไปถวายพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้งนั้นได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งพระยาอุปราชมหาวงศ์เป็นพระยาเชียงใหม่ และแต่งตั้งเจ้าพิมพิสารเป็นพระยาอุปราชเมืองเชียงใหม่

ในปี พ.ศ. 2396 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้พระยาสีหราชฤทธิไกรเชิญพระสุพรรณบัฏ กับเครื่องสูงมาพระราชทานถวายพระยาเชียงใหม่มหาวงศ์ และโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นพระเจ้ามโหตรประเทศราชาธิบดี นพิสีมหานคราธิฐาน ภูบาลบพิตร สถิตในอุตมชิยางคราชวงศ์ เจ้านครเชียงใหม่ ในขณะนั้นยังประชวรอยู่ ครั้นได้เป็นพระเจ้าประเทศราชได้ 5 เดือนกับ 28 วัน ถึงวันเดือนยี่เหนือ แรม 9 ค่ำ ปีจุลศักราช 1216 (ตรงกับวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2397) พระโรคกำเริบมากขึ้น พระเจ้ามโหตรประเทศฯ ก็ถึงแก่พิราลัย รวมเวลาที่ทรงครองนครเชียงใหม่ได้ 7 ปีเศษ

พงศาวลี[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. รุ่งพงษ์ ชัยนาม. ประวัติศาสตร์ล้านนา : ประวัติศาสตร์ไทยที่คนไทยไม่ค่อยมีโกาสได้ศึกษา. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
  • ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
  • เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
  • คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]
  • โลกล้านนา
ก่อนหน้า พระเจ้ามโหตรประเทศ ถัดไป
พระยาพุทธวงศ์ 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
(พ.ศ. 2390 - 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2397)
2rightarrow.png พระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงษ์