การจำได้แบบชัดแจ้ง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

การจำได้แบบชัดแจ้ง (อังกฤษ: explicit memory) เป็นการระลึกถึงประสบการณ์ในอดีตหรือข้อมูลอื่น ๆ โดยตั้งใจและประกอบด้วยความรู้สึกตัว มนุษย์มีการจำได้แบบชัดแจ้งตลอดทั้งวัน เช่นจำเวลานัดได้ หรือจำเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมาแล้วหลายปีได้

การจำได้แบบชัดแจ้งเป็นการระลึกได้พร้อมด้วยความรู้สึกตัว ให้เทียบกับการจำได้โดยปริยาย (implicit memory) ซึ่งไม่ประกอบด้วยความรู้สึกตัว ไม่ใช่เป็นการระลึกได้ด้วยความตั้งใจ ตัวอย่างเช่น การระลึกถึงการหัดขับรถชั่วโมงหนึ่งได้เป็นตัวอย่างของการจำได้แบบชัดแจ้ง ส่วนทักษะการขับรถที่พัฒนาขึ้นเพราะการหัดขับรถนั้นเป็นตัวอย่างของการจำได้โดยปริยาย

รูปแบบ[แก้]

  • ความจำอาศัยเหตุการณ์[1] (episodic memory) เป็นส่วนหนึ่งของการจำได้แบบชีวิตประวัติของตน (autobiographical memory) เป็นการระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในชีวิตของบุคคลนั้น อาจะเป็นการะลึกได้ถึงสิ่งที่เกิดขึ้นกับบุคคลนั้นโดยตรง หรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นรอบ ๆ บุคคลนั้น พูดอย่างง่าย ๆ ก็คือ เป็นการระลึกถึงประสบการณ์ชีวิตโดยมีตัวเองเป็นศูนย์กลาง ความจำอาศัยเหตุการณ์เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ในการระลึกถึงอดีต แต่ไม่มีผลโดยตรงต่อการจินตนาการถึงอนาคต เป็นคุณสมบัติที่เชื่อกันว่าเป็นของเฉพาะมนุษย์ เป็นไปตามการเติบโตตามวัย ดังนั้นจึงไม่มีในเด็กทารกและเด็กเล็ก ๆ สำหรับเด็ก ๆ ความจำอาศัยเหตุการณ์ อาจจะมีการติดขัดเนื่องจากประสบการณ์ชีวิตที่ทำร้ายจิตใจอย่างรุนแรง[2]
  • การจำได้โดยความหมาย (semantic memory) เป็นการจำได้แบบชัดแจ้งอย่างอื่นทั้งหมดที่ไม่ใช่ความจำอาศัยเหตุการณ์ ตัวอย่างเช่น ความรู้เกี่ยวกับเวลาและบุคคลในประวัติศาสตร์ ความสามารถในการจำเพื่อนและคนคุ้นเคยต่าง ๆ ได้ และบทเรียนในโรงเรียนเช่นคำศัพท์เฉพาะทางต่าง ๆ การอ่าน การเขียน และวิชาคณิต

ในปัจจุบัน ยังไม่มีใครค้นพบระบบประสาทที่เป็นพื้นฐานของความจำอาศัยเหตุการณ์และการจำได้โดยความหมาย แต่ว่า นักวิทยาศาสตร์ทัลวิง และทอมสัน ได้เสนอว่า ความจำอาศัยเหตุการณ์นั้นอาศัยซีกสมองด้านขวา และการจำได้โดยความหมายอาศัยซีกสมองด้านซ้าย[2]

หมายเหตุและเชิงอรรถ[แก้]

  1. "ศัพท์บัญญัติอังกฤษ-ไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตสถาน (คอมพิวเตอร์) รุ่น ๑.๑"
  2. 2.0 2.1 E. Tulving: Episodic memory: from mind to brain. In: Annual review of psychology 53:1-25, 2002.