พระยศเจ้านายไทย

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ในประเทศไทย พระยศเจ้านาย[1] คือพระอิสริยยศของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

พระภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน

ตามโบราณราชประเพณี เมื่อเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสริยยศพระภรรยา ให้มีพระอิสริยยศฐานันดรศักดิ์ในพระบรมราชจักรีวงศ์ โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดลำดับพระเกียรติยศแห่งพระภรรยาเจ้าและบาทบริจาริกาดังนี้

พระภรรยาเจ้า

พระภรรยาเจ้า หมายถึง ภรรยาของพระเจ้าเผ่นดิน ที่มีพระกำเนิดเป็นเจ้า[2] ซึ่งตามกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยพระฐานันดรศักดิ์ของพระภรรยาเจ้า ได้กำหนดไว้ว่ามี 4 ขั้น คือ พระอัครมเหสี พระมเหสี พระราชเทวี และพระอรรคชายา[3]

พระอัครมเหสีเป็นพระอิสริยยศพระภรรยาเอกในพระเจ้าแผ่นดิน หรือเป็นพระมารดาขององค์รัชทายาท ในอดีตนั้นพระอัครมเหสีมีคำนำพระนามแตกต่างกันแล้วแต่รัชสมัย อาทิ สมเด็จกรมหลวงบาทบริจาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี พระนางนาฎบรมอัครราชเทวีในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นต้น

บาทบริจาริกา

บาทบริจาริกา หมายถึง ภรรยาที่เป็นสามัญชนของพระมหากษัตริย์ พระมหาอุปราช และเจ้าฟ้า[4] คือ มีฐานันดรตั้งแต่ "หม่อมราชวงศ์หญิง" ลงไป โดยมีคำนำหน้านามว่า เจ้าจอม โดยสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงอธิบายไว้ในหนังสือสาส์นสมเด็จว่า เมื่อแรกใช้นำหน้าประกอบการเรียกพระสนมที่เป็นคนโปรดว่า จอมพระสนม หรือ เจ้าจอมพระสนม แต่เวลาพุดจะย่อตัดคำว่า พระสนม ออก เหลือเพียง จอม หรือ เจ้าจอม และหากรับราชการจนมีพระราชโอรสหรือพระราชธิดาจะได้เลื่อนเป็น เจ้าจอมมารดา โดยบาทบริจาริกามีลำดับชั้น 4 ชั้น คือ พระสนมเอก พระสนม เจ้าจอม และนางอยู่งาน

ลำดับชั้นพระภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน

ลำดับชั้นพระภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน
ลำดับ พระอิสริยยศ ศักดินา รายพระนาม/รายนาม หมายเหตุ
ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ
สมเด็จพระอัครมเหสี สมเด็จพระบรมราชินีนาถ Her Majesty Queen 100,000 สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ พระอัครมเหสีที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
สมเด็จพระบรมราชินี Her Majesty Queen 100,000 สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี เฉลิมพระนามโดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี ระหว่างปี พ.ศ. 2465-2468
สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี ระหว่างปี พ.ศ. 2489-2499
สมเด็จพระราชินี Queen สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์
พระอัครมเหสีในพระเจ้าแผ่นดินที่ยังไม่ผ่านพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
พระมเหสี สมเด็จพระบรมราชเทวี Her Majesty Queen 100,000 สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี สถาปนาหลังจากสิ้นพระชนม์
สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี ที่สมเด็จพระอัครมเหสี
สมเด็จพระอัครราชเทวี Her Majesty Queen 50,000 สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอัครราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2437-2440
ในฐานะเป็นพระมารดา สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช
เสมอด้วย "พระบรมราชเทวี"
สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี สถาปนาโดย พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชเทวี พระนางเจ้า พระวรราชเทวี Her Majesty Queen/Her Royal Highness พระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระวรราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2437
มีกรม ศักดินา 50,000
ไม่มีกรม ศักดินา 30,000
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2468-สิ้นพระชนม์
พระนางเจ้า พระราชเทวี Her Royal Highness พระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2437
มีกรม ศักดินา 50,000
ไม่มีกรม ศักดินา 30,000
พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2470
พระนางเธอ พระนางเธอ Her Royal Highness พระนางเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี
ระหว่างปี พ.ศ. 2421-2422
มีกรม ศักดินา 20,000
ไม่มีกรม ศักดินา 15,000
พระนางเธอลักษมีลาวัณ
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2470
พระอรรคชายาเธอ พระอรรคชายาเธอ Her Highness 20,000 พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาค กรมขุนอรรควรราชกัญญา ในรัชกาลที่ 5
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2421-สิ้นพระชนม์
15,000 พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคนารีรัตน์ ในรัชกาลที่ 5 สถาปนาหลังจากสิ้นพระชนม์
20,000 พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์
กรมขุนสุทธาสินีนาฏ
ในรัชกาลที่ 5
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2421-2468
พระราชชายา พระวรราชชายา Her Royal Highness สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระวรราชชายา ในรัชกาลที่ 6
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2468-สิ้นพระชนม์
พระราชชายา Her Highness พระราชชายา เจ้าดารารัศมี ในรัชกาลที่ 5
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2451-สิ้นพระชนม์
พระสนมเอก เจ้าคุณพระ เจ้าคุณพระประยูรวงศ์ ในรัชกาลที่ 5 รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ
ให้สถาปนาบรรดาศักดิ์ขึ้นจาก เจ้าคุณจอมมารดา เป็น เจ้าคุณพระ
เจ้าคุณจอมมารดา เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม ในรัชกาลที่ 4 โดยพระบรมราชโองการแต่งตั้ง ใน รัชกาลที่ 4 2 ท่าน
และ รัชกาลที่ 5 1 ท่าน
เจ้าคุณจอมมารดาสำลี ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอม เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอมสุวัทนา ในรัชกาลที่ 6 ระหว่างปี พ.ศ. 2467-2468
พระ พระสุจริตสุดา สำหรับพระสนมเอกในรัชกาลที่ 6
พระอินทราณี
ระหว่างปี พ.ศ. 2464-2465
พระสนม เจ้าจอมมารดา เจ้าจอมมารดาทอง ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมมารดาศิลา ในรัชกาลที่ 2
เจ้าจอมมารดาทรัพย์ ในรัชกาลที่ 3
เจ้าจอมมารดาเอี่ยม ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แข ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอม เจ้าจอมหุ่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมอำพัน (สนธิรัตน์) ในรัชกาลที่ 2
เจ้าจอมพึ่ง (สุรคุปต์) ในรัชกาลที่ 3
เจ้าจอมอำพัน (ณ นคร) ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอมเยื้อน (แสง-ชูโต) ในรัชกาลที่ 5
จอมมารดา จอมมารดาสุ่นเล็ก ในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ สำหรับพระสนมในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ
จอมมารดาแข ในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

พระบรมวงศานุวงศ์

พระบรมวงศานุวงศ์ คือ ญาติของพระเจ้าแผ่นดิน ซึ่งมีพระยศเป็นเจ้า แบ่งออกเป็นสองชั้นคือ

  • พระบรมวงศ์ หมายถึง วงศ์ใหญ่ คือ บรรดาพระราชโอรสธิดาในพระเจ้าแผ่นดิน หรือพระญาติใกล้ชิด เช่น พ่อ แม่ พี่ น้อง เป็นต้น โดยสามารถเป็นชั้นได้ดังนี้
    • สมเด็จพระมหาอุปราช หมายถึง พระราชวงศ์ที่ทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน "อุปราชาภิเษก มีฐานะเป็นองค์รัชทายาทสืบสันตติวงศ์ต่อไป
    • สมเด็จพระบรมวงศ์ หมายถึง พระบรมวงศ์ชั้นสูง ทรงสัปตปฏลเศวตฉัตร
    • พระราชโอรส-ธิดา หมายถึง บรรดาพระราชโอรสธิดาในพระมหากษัตริย์ ที่ประสูติพระมเหสีเทวีเจ้าและพระสนม
  • พระอนุวงศ์ หมายถึง วงศ์เล็ก คือ บรรดาพระราชนัดดา พระราชปนัดดา ของพระเจ้าแผ่นดิน โดยสามารถเป็นชั้นได้ดังนี้
    • พระราชนัดดา หมายถึง หลานปู่ หลานตา ของพระมหากษัตริย์
    • พระโอรส-ธิดาของสมเด็จพระมหาอุปราช
    • พระราชปนัดดา หมายถึง เหลนของพระมหากษัตริย์

ลำดับชั้นพระบรมวงศานุวงศ์

ลำดับชั้นพระบรมวงศ์
ลำดับ พระอิสริยยศ ศักดินา รายพระนาม/รายนาม หมายเหตุ
ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ
สมเด็จพระมหาอุปราช สมเด็จพระบวรราชเจ้า His Majesty King,
Second King
100,000 พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระเกียรติยศเป็นพิเศษเสมอด้วยพระเจ้าแผ่นดิน พระราชทาน บวรราชาภิเษก รับ พระบวรราชโองการ และวังที่ประทับให้เรียกว่า พระบวรราชวัง
His Royal Highness Prince,
Viceroy
100,000 สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ที่พระมหาอุปราช พระราชทาน อุปราชาภิเษก รับ พระราชบัณฑูร และวังที่ประทับให้เรียกว่า พระราชวังบวร
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
กรมพระราชวัง
บวรสถานมงคล
(พระบัณฑูรใหญ่)
His Royal Highness Prince, Viceroy 100,000 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

ระหว่างปี พ.ศ. 2349 ถึง พ.ศ. 2352
กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ
กรมพระราชวัง
บวรสถานมงคล
(พระบัณฑูรน้อย)
His Royal Highness Prince, Viceroy 100,000 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเสนานุรักษ์
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

ระหว่างปี พ.ศ. 2349 ถึง พ.ศ. 2352
สมเด็จพระบรมวงศ์ สมเด็จพระบรมราชชนก His Royal Highness Prince, Prince Father 100,000 สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก พระอิสริยยศของพระราชบิดาของพระเจ้าแผ่นดิน แต่มิใช่พระมหากษัตริย์
โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระอิสริยยศเสมอด้วย สมเด็จพระบวรราชเจ้า
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก
สมเด็จพระบรมราชชนนี Her Royal Highness Princess, Princess Mother 100,000 สมเด็จพระศรีสุลาไลย พระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 3 กรณีที่มิทรงเคยเป็นสมเด็จพระบรมราชินีในรัชกาลใด ๆ จะไม่ออกพระนามว่า พระพันปีหลวง
สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
สมเด็จพระยุพราช
มกุฎราชกุมาร
His Royal Highness
The Crown Prince
100,000 สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ
สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ
สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ
สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระบรมราชกุมารี Her Royal Highness Princess 100,000 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับพระราชบัญชา และพระสัปตปฎลเศวตฉัตร
กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข กรมพระราชวัง
บวรสถานพิมุข
His Royal Highness Prince, The Deputy Vice King 100,000 สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์
กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข
รับพระบัญชา
สมเด็จเจ้าฟ้า สมเด็จพระอนุชาธิราช His Royal Highness Prince 50,000 สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ
กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระรัชทายาท
มีพระอิสริยศักดิ์สูงกว่า สมเด็จเจ้าฟ้า
และการสิ้นพระชนม์ให้เรียกว่า ทิวงคต
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ
กรมหลวงนครราชสีมา
สมเด็จเจ้าฟ้า
ชั้นพิเศษ
His Royal Highness Prince/Princess 100,000 สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์
กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นพิเศษ และการสิ้นพระชนม์ให้เรียกว่า ทิวงคต
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า
ชั้นทูลกระหม่อม
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าช้น ทูลกระหม่อม

สำหรับชั้นพระราชโอรสธิดา ที่ประสูติแต่
  1. สมเด็จพระอัครมเหสี
  2. พระภรรยาเจ้าชั้นลูกหลวง (พระราชธิดาในพระมหากษัตริย์)


ศักดินา

  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมไปยกาเธอ/ไปยิกาเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าไอยกาเธอ/อัยยิกาเธอ"
  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ(ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 50,000 ไม่ทรงกรม 30,000
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 40,000 ไม่ทรงกรม 20,000
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า
ชั้นสมเด็จ
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้น สมเด็จ

สำหรับชั้นพระราชโอรสธิดา ที่ประสูติแต่
  1. พระภรรยาเจ้าชั้นหลานหลวง (พระราชนัดดาในพระมหากษัตริย์)
  2. ธิดาเจ้าประเทศราช หรือ

สำหรับพี่น้องร่วมกับพระมหากษัตริย์ที่สถาปนาเป็นเจ้าฟ้า
ศักดินา

  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมไปยกาเธอ/ไปยิกาเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าไอยกาเธอ/อัยยิกาเธอ"
  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ(ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 50,000 ไม่ทรงกรม 30,000
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 40,000 ไม่ทรงกรม 20,000
  • ชั้น "พระเจ้าบรมวงศ์เธอ" (ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "พระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 30,000 ไม่ทรงกรม 15,000
  • ชั้น "พระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 20,000 ไม่ทรงกรม 15,000
พระองค์เจ้า
ชั้นลูกหลวง

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สำหรับชั้นพระราชโอรสธิดา ซึ่งประสูติแต่เจ้าจอมมารดา ตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้าลงไป


ศักดินา

  • ชั้น พระเจ้าบรมไปยกาเธอ/ไปยิกาเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าไอยกาเธอ/อัยยิกาเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าบรมวงศ์เธอ" (ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "พระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 15,000 ไม่ทรงกรม 7,000
  • ชั้น "พระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 15,000 ไม่ทรงกรม 6,000
เจ้าฟ้า
ชั้นตรี
พระเจ้าหลานเธอ
เจ้าฟ้า
His Royal Highness Prince/Princess

ดูเพิ่มที่ รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นตรี

สำหรับชั้นพระราชนัดดา ที่พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า และพระบิดาเป็นเจ้านายในมหาจักรีบรมราชวงศ์


ศักดินา ทรงกรม 15,000 ไม่ทรงกรม 6,000

พระสัมพันธวงศ์เธอ
เจ้าฟ้า
His Royal Highness Prince/Princess สำหรับพระโอรสธิดา สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี
และ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนา


ทรงกรมศักดินา 11,000 ไม่ทรงกรม ศักดินา 4,000

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ
เจ้าฟ้า
His Royal Highness Prince/Princess สำหรับพระโอรสธิดา ของสมเด็จพระบวรราชเจ้า ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนา


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

พระองค์เจ้า
วังหน้า
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่ รายพระนามโอรสธิดา

สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

ทรงกรมศักดินา 11,000 ไม่ทรงกรม ศักดินา 4,000
พระราชวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามโอรสธิดาในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

พระวรชายา
ใน
สยามมกุฎราชกุมาร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Princess
the Royal Consort to the Crown Prince
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาฯ
ระหว่างปี พ.ศ. 2520 - พ.ศ. 2534
พระองค์เจ้า
ชั้นพิเศษ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
พระราชทานพระเกียรติยศ ให้พระดำเนินนำหน้า
พระองค์เจ้า หลานหลวง
พระองค์เจ้า
หลานหลวง
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

สำหรับชั้นพระราชนัดดาซึ่งประสูติแต่พระมารดาที่เป็น พระองค์เจ้า หรือ หม่อมเจ้า หรือเป็น สะใภ้หลวง โดยมีพระโอรสธิดา เป็น หม่อมเจ้า หรือ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาหม่อมเจ้าหลานเธอบางองค์ และหม่อมเจ้าบางพระองค์ ซึ่งได้รับพระราชทานฐานันดรเป็นพระองค์เจ้าเป็นกรณีพิเศษ


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

พระวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

พระสัมพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
พระสัมพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Highness Prince/Princess ได้แก่ ในสมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระบิดาของสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

พระประพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
พระประพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Highness Prince/Princess ได้แก่
  • พระประพันธวงศ์เธอ กรมหมื่นนราเทเวศร์
  • พระประพันธวงศ์เธอ กรมหมื่นนเรศร์โยธี
  • พระประพันธวงศ์เธอ กรมหลวงเสนีบริรักษ์
  • พระประพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชายปฐมวงศ์
  • พระประพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงจงกล
พระโอรสธิดาในกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข ที่ประสูติแต่พระอัครชายา


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

หม่อมเจ้า หม่อมเจ้า Her Serene Highness Prince/Princess 1,500 เป็นชั้นสกุลยศที่ต่ำที่สุดสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ สำหรับ
  • พระโอรสธิดา ในสมเด็จเจ้าฟ้ากับสามัญชน
  • พระโอรสธิดา ในพระองค์เจ้า กับสามัญชน

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นเอก (ทูลกระหม่อม)

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นทูลกระหม่อม
รายพระนาม/รายนาม พระราชบิดา พระราชมารดา หมายเหตุ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี สิ้นพระชนม์แต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าชาย
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์แต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฉิมใหญ่ พระสนมเอกในสมเด็จพระเจ้าตากสิน
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าฉิม กรมหลวงอิศรสุนทร
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าแจ่ม กรมหลวงศรีสุนทรเทพ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุ้ย กรมหลวงเสนานุรักษ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าประไพวดี กรมหลวงเทพยวดี
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าชาย
(ไม่ปรากฏพระนาม)
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี สิ้นพระชนม์แต่เมื่อแรกประสูติ
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎสมมุติวงศ์
ระหว่างปี พ.ศ. 2352 ถึง พ.ศ. 2394
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฑามณี กรมขุนอิศเรศรังสรรค์
ระหว่างปี พ.ศ. 2352 ถึง พ.ศ. 2394
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี ถึงแม้จะประสูติแต่พระราชชายานารี มีพระเกียรติยศชั้นทูลกระหม่อม แต่ชาววังออกพระนามเพียง สมเด็จ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าปิ๋ว
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าโสมนัส พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี สิ้นพระชนม์ในวันประสูติ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัดมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตรีเพชรุตม์ธำรง
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง สิ้นพระชนม์แต่เมื่อแรกประสูติ
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราชัย
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสมมติวงศ์วโรทัย กรมขุนศรีธรรมราชธำรงฤทธิ์
สมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าศิราภรณ์โสภณ พิมลรัตนวดี
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุยเดช กรมขุนสงขลานครินทร์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์เมื่อพระชันษาได้ 3 วัน
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิงกรรณาภรณ์เพชรรัตน์ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสุทธาทิพยรัตน์ กรมหลวงรัตนโกสินทร สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทักษิณชา นราธิราชบุตรี สิ้นพระชนม์ในวันประสูติ
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นโท

รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นสมเด็จ
รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก สมเด็จพระราชชนนีดาวเรือง ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย ทรงเป็นพี่นาง/น้องยา
ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น เจ้าฟ้า
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงจักรเจษฎา เจ้าจอมมารดามา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เจ้าจอมมารดาทองสุก
ธิดาพระเจ้าอินทวงศ์แห่งเวียงจันทน์ (ประเทศราชในขณะนั้น)
ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าต่างประเทศ
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์
กรมขุนพินิตประชานาถ
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทรมณฑลฯ
กรมหลวงวิสุทธิกระษัตริย์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ
กรมพระจักรพรรดิพงศ์
สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข
เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์
กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนขัตติยกัลยา พระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพรรณราย ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทราสรัทวาร
กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคย์นารีรัตน์ ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล
กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี
พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาค
กรมขุนอรรควรราชกัลยา
ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร
กรมหลวงลพบุรีราเมศร์
พระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์
กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา
ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านภาจรจำรัสศรี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดารา
กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล
กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี
สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี เป็นเจ้าฟ้าเนื่องด้วยพระชนนีได้รับสถาปนาเทียบชั้นหลานหลวง
สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา
กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย ทรงเป็นพี่นาง/น้องยา
ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น เจ้าฟ้า
สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช

รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นตรี

รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นตรี
รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าทองอิน กรมพระอนุรักษ์เทเวศร์
ต่อมาทรงเป็น กรมพระราชวังบวรสถานภิมุข
พระอินทรรักษา (เสม) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบุญเมือง กรมหลวงธิเบศรบดินทร์
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าทองจีน กรมหลวงนรินทรรณเรศร์
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าทองคำ กรมขุนเทพนารี
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตัน กรมหลวงเทพหริรักษ์ เจ้าขรัวเงิน แซ่ตัน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฉิม กรมขุนอนัคฆนารี
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบุญรอด
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุ้ย กรมหลวงพิทักษ์มนตรี
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเกศ กรมขุนอิศรานุรักษ์
สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์ กรมขุนกษัตรานุชิต สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฉิมใหญ่ ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าชายราชกุมาร
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล
สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบุญรอด ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ
เจ้าฟ้า (ยังไม่ได้รับพระราชทานพระนาม)

ระหว่างปี พ.ศ. 2347 ถึง พ.ศ. 2352
สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าพิกุลทอง กรมขุนศรีสุนทร สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท เจ้าศรีอโนชา พระราชทานสถาปนาเป็นกรณีพิเศษ เป็น เจ้าฟ้าวังหน้า
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศราพงศ์ สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดาราวดี พระราชทานสถาปนาเป็นกรณีพิเศษ เป็น เจ้าฟ้าวังหน้า

รายพระนามพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

รายพระนามพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าภุชงค์ ชมพูนุท
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชมพูนุท
กรมขุนเจริญผลพูลสวัสดิ์
หม่อมปุ่น ชมพูนุท ณ อยุธยา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2464
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร จักรพันธุ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี
กรมพระจักรพรรดิพงษ์
หม่อมราชวงศ์สว่าง ศิริวงศ์ (สะใภ้หลวง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงอรพัทธ์ประไพ
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าอรพัทธ์ประไพ จักรพันธุ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงสุทธวิลัยลักขณา
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าสุทธวิลัยลักขณา จักรพันธุ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ จักรพันธุ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาวสิทธิ์นฤมล
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าประภาวสิทธิ์นฤมล จักรพันธุ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธุ์ภาณุพงศ์ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิรพยเดช
พระนามเดิม: หม่อมเจ้านิพันธุ์ภาณุพงศ์ ภาณุพงศ์
สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข
เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์
กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
หม่อมแม้น บุนนาค (สะใภ้หลวง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริวงศ์วัฒนเดช
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าศิริวงศ์วัฒนเดช ภาณุพงศ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าเฉลิมเขตรมงคล ภาณุพงศ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าอาภาพรรณี คัคณางค์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคัคณางคยุคล
กรมหลวงพิชิตปรีชากร
หม่อมสุ่น คัคณางค์ ณ อยุธยา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2472
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร
กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
หม่อมหลวงต่วนศรี มนตรีกุล ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2486
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวัลลภาเทวี
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าวรรณวิมล วรวรรณ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร
กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
หม่อมอินทร์ วรวรรณ ณ อยุธยา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2464
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าพงษ์จักร จักรพงษ์
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ
กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
หม่อมคัทริน ณ พิศณุโลก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนา
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุมภฏพงษ์บริพัตร กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าจุมภฏพงษ์ บริพัตร
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์
กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
หม่อมเจ้าประสงค์สม ไชยันต์ (สะใภ้หลวง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2454
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริรัตนบุษบง
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าศิริรัตนบุษบง บริพัตร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวงษ์วิจิตร
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าสุทธวงษวิจิตร บริพัตร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพิสิฐสบสมัย
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าพิสิฐสบสมัย บริพัตร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุไรรัตนศิริมาน
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าจุไรรัตนศิริมาน บริพัตร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานตมณี พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าน้อง พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปรียชาติสุขุมพันธุ์ พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร
กรมหลวงลพบุรีราเมศร์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา
เดิม หม่อมเจ้าอาทิตย์ทิพอาภา อาภากร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2481
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าวิภาวดี รัชนี
พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจรัส
กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์
หม่อมเจ้าพรพิมลพรรณ รัชนี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2520
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ

พระนามเดิม: ศรีรัศมิ์ สุวะดี
อภิรุจ สุวะดี วันทนีย์ สุวะดี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2548
ต่อมาได้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์ปี พ.ศ. 2557
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ
พระนามเดิม: หม่อมหลวงโสมสวลี กิติยากร
หม่อมราชวงศ์อดุลกิติ์ กิติยากร ท่านผู้หญิงพันธุ์สวลี กิติยากร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2520
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี
พระวรราชาทินัดดามาตุ
พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริวัณณวรีนารีรัตน์
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าบุษย์น้ำเพชร มหิดล
สุจาริณี วิวัชรวงศ์ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2548
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าทีปังกรรัศมีโชติ ศรีรัศมิ์ สุวะดี พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ วีระยุทธ ดิษยะศริน สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระโอรส-ธิดาในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารีเป็นพระองค์เจ้าทุกพระองค์ตั้งแต่ประสูติ
พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ
พระนามเดิม: หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ หม่อมจำรัส ปิยะวัตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2536

รายพระนามพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

รายพระนามพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามหาหงสโสภาค
เดิม หม่อมเจ้ามหาหงส์ ฉัตรกุล
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าฉัตร
กรมหมื่นสุรินทรรักษ์
ไม่ทราบนามพระมารดา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2396
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐวรการ
เดิม หม่อมเจ้าชายดิศ ดวงจักร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดวงจักร
กรมหมื่นณรงค์หริรักษ์
ไม่ทราบนามพระมารดา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรสุเทพ
เดิม หม่อมเจ้าจันทร์ ดารากร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดารากร
กรมหมื่นศรีสุเทพ
ไม่ทราบนามพระมารดา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443

ราชนิกุลและสายสัมพันธ์

บุคคลนับเนื่องราชราชสกุล ลำดับรองลงมาจากหม่อมเจ้า แม้มีคำนำหน้านามเป็นพิเศษอยู่ แต่ก็ถือเป็นสามัญชน

  • หม่อมราชนิกุล คือ หม่อมราชวงศ์ หรือ หม่อมหลวง ที่รับราชการ มีความดีความชอบ กระทั่งได้รับพระราชทานสถาปนาเป็น เช่น หม่อมอนุวัตรวรพงษ์ ซึ่งมีนามเดิมว่า หม่อมราชวงศ์สิงหนัด ปราโมช
  • หม่อมราชวงศ์ (ม.ร.ว.) คือ ฐานันดรศักดิ์ที่รองลงมาจากหม่อมเจ้า เป็นคำนำหน้านามสำหรับโอรสธิดาในหม่อมเจ้า เรียกโดยลำลองว่า คุณหญิง คุณชาย ฐานันดรศักดิ์นี้ บัญญัติขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4
  • หม่อมหลวง (ม.ล.) คือ บุตรธิดาของหม่อมราชวงศ์ เป็นคำนำหน้านามขั้นสุดท้ายของเชื้อพระวงศ์ ในการเรียกโดยลำลอง ให้ใช้คำนำหน้าว่า "คุณ" ฐานันดรศักดิ์นี้ บัญญัติขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5

พระภรรยาของเจ้าชาย

มีทั้งหมด 4 ฐานันดร ได้แก่

การสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าในพระราชวงศ์

มีเจ้านายพระองค์ ที่ประสูติเป็นสามัญชนนอกพระราชวงศ์จักรี แต่ได้รับพระราชทานสถาปนาให้เป็นเจ้าในพระราชวงศ์

รายพระนามสามัญชนที่ถูกสถาปนาขึ้นเป็นพระราชวงศ์
รัชกาล พระนาม พระนามเดิม ความสัมพันธ์
รัชกาลที่ 1 กรมขุนสุนทรภูเบศร์ หม่อมเรือง สุนทรกุล ณ ชลบุรี พระอนุชาร่วมสาบานในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
กรมหมื่นนรินทรพิทักษ์ หม่อมมุก นรินทรกุล ณ อยุธยา พระสวามีในพระเจ้าน้องนางเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี
พระองค์เจ้าขุนเณร พระโอรสบุญธรรมในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ กรมพระยาเทพสุดาวดี
รัชกาลที่ 2 กรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์ ท่านผู้หญิงนาก สมเด็จพระบรมราชชนนีในรัชกาล
รัชกาลที่ 3 กรมสมเด็จพระศรีสุลาไลย เจ้าจอมมารดาเรียม ในรัชกาลที่ 2 สมเด็จพระบรมราชชนนีในรัชกาล
รัชกาลที่ 4 สมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี สั้น ณ บางช้าง สมเด็จพระราชชนนีในสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ในรัชกาลที่ 1
รัชกาลที่ 5 เจ้าดารารัศมี พระราชชายา เจ้าจอมมารดาดารารัศมี ในรัชกาลที่ 5 พระมเหสีในรัชกาล
รัชกาลที่ 6 สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา[5] เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม ในรัชกาลที่ 4 พระอัยยิกาฝ่ายพระมารดาในรัชกาล
พระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี[6] พระอินทรานี (ประไพ สุจริตกุล) พระสนมเอก
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี[7] เจ้าจอมสุวัทนา ในรัชกาลที่ 6 พระสนมเอก มีพระครรภ์พระหน่อ
รัชกาลที่ 8 พระราชชนนีศรีสังวาลย์[8] หม่อมสังวาลย์ มหิดล ณ อยุธยา พระราชชนนีในรัชกาล
รัชกาลที่ 9 สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์[9] หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร สมเด็จพระราชินีในรัชกาล
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาฯ[10] หม่อมหลวงโสมสวลี กิติยากร อดีตพระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ[11] หม่อมศรีรัศมิ์ มหิดล ณ อยุธยา อดีตพระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ต่อมาได้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์

ดูเพิ่ม

อ้างอิง

  1. กองทัพเรือ, เรื่องเฉลิมพระยศเจ้านาย, พิมพ์ครั้งที่ 2, 2538. ในการพระราชพิธีสถาปนาพระอิสริยศักดิ์ และบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ 6 รอบ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา วันที่ 6 พฤษภาคม พุทธศักราช 2538
  2. จิรวัฒน์ อุตตมะกุล, พระภรรยาเจ้า และสมเด็จเจ้าฟ้าในรัชกาลที่ 5, พิมพ์ครั้งที่ 2, สำนักพิมพ์มติชน, 2548, หน้า 4
  3. สมภพ จันทรประภา, สมเด็จพระศรีสวรินทิราฯ, พิมพ์ครั้งที่ 4, สำนักพิมพ์บำรุงสาส์น, 2530, 38
  4. ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, กรุงเทพพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 668
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนา เรื่อง สถาปนาพระนามพระอัฐิ พระอัยยิกา,เล่ม ๔๐, ตอน ๐ก, วันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๖, หน้า ๑
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี, เล่ม ๓๙, ตอน ๐ ก, ๑๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๕, หน้า ๕๖
  7. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี, เล่ม ๔๒, ตอน ๐ ก, ๑๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๘, หน้า ๑๙๑
  8. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เรื่อง ถวายพระนามพระอัยยิกา พระราชบิดา และพระราชชนนี,เล่ม 519 ตอน 0ก, 25 มีนาคม พ.ศ. 2477, หน้า 1409
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมเด็จพระราชินี (ทรงสถาปนา หม่อมราชวงศ์ สิริกิติ์ พระอัครมเหษี เป็น สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์), เล่ม 67, ตอน 24 ก ฉบับพิเศษ, 28 เมษายน พ.ศ. 2493, หน้า 1
  10. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม ๙๔, ตอน ๑๓ ก, ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐, หน้า ๖๒
  11. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม ๑๒๒, ตอน ๑๐ ข ฉบับทะเบียนฐานันดร, ๑๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๘, หน้า ๒