พระยศเจ้านายไทย

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ในประเทศไทย พระยศเจ้านาย[1] คือพระอิสริยยศของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์

พระภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน

ตามโบราณราชประเพณี เมื่อเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสริยยศพระภรรยา ให้มีพระอิสริยยศฐานันดรศักดิ์ในพระบรมราชจักรีวงศ์ โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดลำดับพระเกียรติยศแห่งพระภรรยาเจ้าและบาทบริจาริกาดังนี้

พระภรรยาเจ้า

พระภรรยาเจ้า หมายถึง ภรรยาของพระเจ้าเผ่นดิน ที่มีพระกำเนิดเป็นเจ้า[2] ซึ่งตามกฎมณเฑียรบาลว่าด้วยพระฐานันดรศักดิ์ของพระภรรยาเจ้า ได้กำหนดไว้ว่ามี 4 ขั้น คือ พระอัครมเหสี พระมเหสี พระราชเทวี และพระอรรคชายา[3]

พระอัครมเหสีเป็นพระอิสริยยศพระภรรยาเอกในพระเจ้าแผ่นดิน หรือเป็นพระมารดาขององค์รัชทายาท ในอดีตนั้นพระอัครมเหสีมีคำนำพระนามแตกต่างกันแล้วแต่รัชสมัย อาทิ สมเด็จกรมหลวงบาทบริจาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี พระนางนาฎบรมอัครราชเทวีในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นต้น

บาทบริจาริกา

บาทบริจาริกา หมายถึง ภรรยาที่เป็นสามัญชนของพระมหากษัตริย์ พระมหาอุปราช และเจ้าฟ้า[4] คือ มีฐานันดรตั้งแต่ "หม่อมราชวงศ์หญิง" ลงไป โดยมีคำนำหน้านามว่า เจ้าจอม โดยสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงอธิบายไว้ในหนังสือสาส์นสมเด็จว่า เมื่อแรกใช้นำหน้าประกอบการเรียกพระสนมที่เป็นคนโปรดว่า จอมพระสนม หรือ เจ้าจอมพระสนม แต่เวลาพุดจะย่อตัดคำว่า พระสนม ออก เหลือเพียง จอม หรือ เจ้าจอม และหากรับราชการจนมีพระราชโอรสหรือพระราชธิดาจะได้เลื่อนเป็น เจ้าจอมมารดา โดยบาทบริจาริกามีลำดับชั้น 4 ชั้น คือ พระสนมเอก พระสนม เจ้าจอม และนางอยู่งาน

ลำดับชั้นพระภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน

ลำดับชั้นพระภรรยาของพระเจ้าแผ่นดิน
ลำดับ พระอิสริยยศ ศักดินา รายพระนาม/รายนาม หมายเหตุ
ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ
สมเด็จพระอัครมเหสี สมเด็จพระบรมราชินีนาถ Her Majesty Queen 100,000 สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ พระอัครมเหสีที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
สมเด็จพระบรมราชินี Her Majesty Queen 100,000 สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี เฉลิมพระนามโดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี ระหว่างปี พ.ศ. 2465-2468
สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี ระหว่างปี พ.ศ. 2489-2499
สมเด็จพระราชินี Queen สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์
พระอัครมเหสีในพระเจ้าแผ่นดินที่ยังไม่ผ่านพระราชพิธีบรมราชาภิเษก
พระมเหสี สมเด็จพระบรมราชเทวี Her Majesty Queen 100,000 สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี สถาปนาหลังจากสิ้นพระชนม์
สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี ที่สมเด็จพระอัครมเหสี
สมเด็จพระอัครราชเทวี Her Majesty Queen 50,000 สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระอัครราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2437-2440
ในฐานะเป็นพระมารดา สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช
เสมอด้วย "พระบรมราชเทวี"
สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี สถาปนาโดย พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชเทวี พระนางเจ้า พระวรราชเทวี Her Majesty Queen/Her Royal Highness พระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระวรราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2437
มีกรม ศักดินา 50,000
ไม่มีกรม ศักดินา 30,000
พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2468-สิ้นพระชนม์
พระนางเจ้า พระราชเทวี Her Royal Highness พระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2437
มีกรม ศักดินา 50,000
ไม่มีกรม ศักดินา 30,000
พระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2470
พระนางเธอ พระนางเธอ Her Royal Highness พระนางเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาผ่องศรี
ระหว่างปี พ.ศ. 2421-2422
มีกรม ศักดินา 20,000
ไม่มีกรม ศักดินา 15,000
พระนางเธอลักษมีลาวัณ
ระหว่างปี พ.ศ. 2423-2470
พระอรรคชายาเธอ พระอรรคชายาเธอ Her Highness 20,000 พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาค กรมขุนอรรควรราชกัญญา ในรัชกาลที่ 5
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2421-สิ้นพระชนม์
15,000 พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคนารีรัตน์ ในรัชกาลที่ 5 สถาปนาหลังจากสิ้นพระชนม์
20,000 พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์
กรมขุนสุทธาสินีนาฏ
ในรัชกาลที่ 5
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2421-2468
พระราชชายา พระวรราชชายา Her Royal Highness สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระวรราชชายา ในรัชกาลที่ 6
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2468-สิ้นพระชนม์
พระราชชายา Her Highness พระราชชายา เจ้าดารารัศมี ในรัชกาลที่ 5
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2451-สิ้นพระชนม์
พระสนมเอก เจ้าคุณพระ เจ้าคุณพระประยูรวงศ์ ในรัชกาลที่ 5 รัชกาลที่ 6 โปรดเกล้าฯ
ให้สถาปนาบรรดาศักดิ์ขึ้นจาก เจ้าคุณจอมมารดา เป็น เจ้าคุณพระ
เจ้าคุณจอมมารดา เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม ในรัชกาลที่ 4 โดยพระบรมราชโองการแต่งตั้ง ใน รัชกาลที่ 4 2 ท่าน
และ รัชกาลที่ 5 1 ท่าน
เจ้าคุณจอมมารดาสำลี ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอม เจ้าจอมแว่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอมสุวัทนา ในรัชกาลที่ 6 ระหว่างปี พ.ศ. 2467-2468
พระ พระสุจริตสุดา สำหรับพระสนมเอกในรัชกาลที่ 6
พระอินทราณี
ระหว่างปี พ.ศ. 2464-2465
พระสนม เจ้าจอมมารดา เจ้าจอมมารดาทอง ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมมารดาศิลา ในรัชกาลที่ 2
เจ้าจอมมารดาทรัพย์ ในรัชกาลที่ 3
เจ้าจอมมารดาเอี่ยม ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์แข ในรัชกาลที่ 5
เจ้าจอม เจ้าจอมหุ่น ในรัชกาลที่ 1
เจ้าจอมอำพัน (สนธิรัตน์) ในรัชกาลที่ 2
เจ้าจอมพึ่ง (สุรคุปต์) ในรัชกาลที่ 3
เจ้าจอมอำพัน (ณ นคร) ในรัชกาลที่ 4
เจ้าจอมเยื้อน (แสง-ชูโต) ในรัชกาลที่ 5
จอมมารดา จอมมารดาสุ่นเล็ก ในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ สำหรับพระสนมในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ
จอมมารดาแข ในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

พระบรมวงศานุวงศ์

พระบรมวงศานุวงศ์ คือ ญาติของพระเจ้าแผ่นดิน ซึ่งมีพระยศเป็นเจ้า แบ่งออกเป็นสองชั้นคือ

  • พระบรมวงศ์ หมายถึง วงศ์ใหญ่ คือ บรรดาพระราชโอรสธิดาในพระเจ้าแผ่นดิน หรือพระญาติใกล้ชิด เช่น พ่อ แม่ พี่ น้อง เป็นต้น โดยสามารถเป็นชั้นได้ดังนี้
    • สมเด็จพระมหาอุปราช หมายถึง พระราชวงศ์ที่ทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน "อุปราชาภิเษก มีฐานะเป็นองค์รัชทายาทสืบสันตติวงศ์ต่อไป
    • สมเด็จพระบรมวงศ์ หมายถึง พระบรมวงศ์ชั้นสูง ทรงสัปตปฏลเศวตฉัตร
    • พระราชโอรส-ธิดา หมายถึง บรรดาพระราชโอรสธิดาในพระมหากษัตริย์ ที่ประสูติพระมเหสีเทวีเจ้าและพระสนม
  • พระอนุวงศ์ หมายถึง วงศ์เล็ก คือ บรรดาพระราชนัดดา พระราชปนัดดา ของพระเจ้าแผ่นดิน โดยสามารถเป็นชั้นได้ดังนี้
    • พระราชนัดดา หมายถึง หลานปู่ หลานตา ของพระมหากษัตริย์
    • พระโอรส-ธิดาของสมเด็จพระมหาอุปราช
    • พระราชปนัดดา หมายถึง เหลนของพระมหากษัตริย์

ลำดับชั้นพระบรมวงศานุวงศ์

ลำดับชั้นพระบรมวงศ์
ลำดับ พระอิสริยยศ ศักดินา รายพระนาม/รายนาม หมายเหตุ
ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ
สมเด็จพระมหาอุปราช สมเด็จพระบวรราชเจ้า His Majesty King,
Second King
100,000 พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระเกียรติยศเป็นพิเศษเสมอด้วยพระเจ้าแผ่นดิน พระราชทาน บวรราชาภิเษก รับ พระบวรราชโองการ และวังที่ประทับให้เรียกว่า พระบวรราชวัง
His Royal Highness Prince,
Viceroy
100,000 สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ที่พระมหาอุปราช พระราชทาน อุปราชาภิเษก รับ พระราชบัณฑูร และวังที่ประทับให้เรียกว่า พระราชวังบวร
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
กรมพระราชวัง
บวรสถานมงคล
(พระบัณฑูรใหญ่)
His Royal Highness Prince, Viceroy 100,000 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

ระหว่างปี พ.ศ. 2349 ถึง พ.ศ. 2352
กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ
กรมพระราชวัง
บวรสถานมงคล
(พระบัณฑูรน้อย)
His Royal Highness Prince, Viceroy 100,000 สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงเสนานุรักษ์
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

ระหว่างปี พ.ศ. 2349 ถึง พ.ศ. 2352
สมเด็จพระบรมวงศ์ สมเด็จพระบรมราชชนก His Royal Highness Prince, Prince Father 100,000 สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก พระอิสริยยศของพระราชบิดาของพระเจ้าแผ่นดิน แต่มิใช่พระมหากษัตริย์
โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระอิสริยยศเสมอด้วย สมเด็จพระบวรราชเจ้า
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก
สมเด็จพระบรมราชชนนี Her Royal Highness Princess, Princess Mother 100,000 สมเด็จพระศรีสุลาไลย พระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 3 กรณีที่มิทรงเคยเป็นสมเด็จพระบรมราชินีในรัชกาลใด ๆ จะไม่ออกพระนามว่า พระพันปีหลวง
สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
สมเด็จพระยุพราช
มกุฎราชกุมาร
His Royal Highness
The Crown Prince
100,000 สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ
สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ
สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ
สยามมกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระบรมราชกุมารี Her Royal Highness Princess 100,000 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี รับพระราชบัญชา และพระสัปตปฎลเศวตฉัตร
กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข กรมพระราชวัง
บวรสถานพิมุข
His Royal Highness Prince, The Deputy Vice King 100,000 สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์
กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข
รับพระบัญชา
สมเด็จเจ้าฟ้า สมเด็จพระอนุชาธิราช His Royal Highness Prince 50,000 สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ
กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระรัชทายาท
มีพระอิสริยศักดิ์สูงกว่า สมเด็จเจ้าฟ้า
และการสิ้นพระชนม์ให้เรียกว่า ทิวงคต
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ
กรมหลวงนครราชสีมา
สมเด็จเจ้าฟ้า
ชั้นพิเศษ
His Royal Highness Prince/Princess 100,000 สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์
กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นพิเศษ และการสิ้นพระชนม์ให้เรียกว่า ทิวงคต
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า
ชั้นทูลกระหม่อม
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าช้น ทูลกระหม่อม

สำหรับชั้นพระราชโอรสธิดา ที่ประสูติแต่
  1. สมเด็จพระอัครมเหสี
  2. พระภรรยาเจ้าชั้นลูกหลวง (พระราชธิดาในพระมหากษัตริย์)


ศักดินา

  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมไปยกาเธอ/ไปยิกาเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าไอยกาเธอ/อัยยิกาเธอ"
  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ(ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 50,000 ไม่ทรงกรม 30,000
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 40,000 ไม่ทรงกรม 20,000
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า
ชั้นสมเด็จ
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้น สมเด็จ

สำหรับชั้นพระราชโอรสธิดา ที่ประสูติแต่
  1. พระภรรยาเจ้าชั้นหลานหลวง (พระราชนัดดาในพระมหากษัตริย์)
  2. ธิดาเจ้าประเทศราช หรือ

สำหรับพี่น้องร่วมกับพระมหากษัตริย์ที่สถาปนาเป็นเจ้าฟ้า
ศักดินา

  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมไปยกาเธอ/ไปยิกาเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าไอยกาเธอ/อัยยิกาเธอ"
  • ชั้น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ(ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 50,000 ไม่ทรงกรม 30,000
  • ชั้น "สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 40,000 ไม่ทรงกรม 20,000
  • ชั้น "พระเจ้าบรมวงศ์เธอ" (ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "พระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 30,000 ไม่ทรงกรม 15,000
  • ชั้น "พระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 20,000 ไม่ทรงกรม 15,000
พระองค์เจ้า
ชั้นลูกหลวง

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระราชสันตติวงศ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สำหรับชั้นพระราชโอรสธิดา ซึ่งประสูติแต่เจ้าจอมมารดา ตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้าลงไป


ศักดินา

  • ชั้น พระเจ้าบรมไปยกาเธอ/ไปยิกาเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าไอยกาเธอ/อัยยิกาเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าบรมวงศ์เธอ" (ชั้นลุง ป้า อา)
  • ชั้น "พระเจ้าพี่ยา/พี่นางเธอ"
  • ชั้น "พระเจ้าน้องยา/น้องนางเธอ" ทรงกรม 15,000 ไม่ทรงกรม 7,000
  • ชั้น "พระเจ้าลูกยาเธอ/ลูกเธอ" ทรงกรม 15,000 ไม่ทรงกรม 6,000
เจ้าฟ้า
ชั้นตรี
พระเจ้าหลานเธอ
เจ้าฟ้า
His Royal Highness Prince/Princess

ดูเพิ่มที่ รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นตรี

สำหรับชั้นพระราชนัดดา ที่พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า และพระบิดาเป็นเจ้านายในมหาจักรีบรมราชวงศ์


ศักดินา ทรงกรม 15,000 ไม่ทรงกรม 6,000

พระสัมพันธวงศ์เธอ
เจ้าฟ้า
His Royal Highness Prince/Princess สำหรับพระโอรสธิดา สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี
และ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนา


ทรงกรมศักดินา 11,000 ไม่ทรงกรม ศักดินา 4,000

พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ
เจ้าฟ้า
His Royal Highness Prince/Princess สำหรับพระโอรสธิดา ของสมเด็จพระบวรราชเจ้า ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนา


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

พระองค์เจ้า
วังหน้า
พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่ รายพระนามโอรสธิดา

สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์
สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ
พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

ทรงกรมศักดินา 11,000 ไม่ทรงกรม ศักดินา 4,000
พระราชวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามโอรสธิดาในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ

พระวรชายา
ใน
สยามมกุฎราชกุมาร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Princess
the Royal Consort to the Crown Prince
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาฯ
ระหว่างปี พ.ศ. 2520 - พ.ศ. 2534
พระองค์เจ้า
ชั้นพิเศษ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
พระราชทานพระเกียรติยศ ให้พระดำเนินนำหน้า
พระองค์เจ้า หลานหลวง
พระองค์เจ้า
หลานหลวง
พระเจ้าวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Royal Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

สำหรับชั้นพระราชนัดดาซึ่งประสูติแต่พระมารดาที่เป็น พระองค์เจ้า หรือ หม่อมเจ้า หรือเป็น สะใภ้หลวง โดยมีพระโอรสธิดา เป็น หม่อมเจ้า หรือ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาหม่อมเจ้าหลานเธอบางองค์ และหม่อมเจ้าบางพระองค์ ซึ่งได้รับพระราชทานฐานันดรเป็นพระองค์เจ้าเป็นกรณีพิเศษ


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

พระวรวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Highness Prince/Princess ดูเพิ่มที่

รายพระนามพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

พระสัมพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
พระสัมพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Highness Prince/Princess ได้แก่ ในสมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระบิดาของสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

พระประพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
พระประพันธวงศ์เธอ
พระองค์เจ้า
His Highness Prince/Princess ได้แก่
  • พระประพันธวงศ์เธอ กรมหมื่นนราเทเวศร์
  • พระประพันธวงศ์เธอ กรมหมื่นนเรศร์โยธี
  • พระประพันธวงศ์เธอ กรมหลวงเสนีบริรักษ์
  • พระประพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชายปฐมวงศ์
  • พระประพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงจงกล
พระโอรสธิดาในกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข ที่ประสูติแต่พระอัครชายา


ศักดินา ทรงกรม 11,000 ไม่ทรงกรม 4,000

หม่อมเจ้า หม่อมเจ้า Her Serene Highness Prince/Princess 1,500 เป็นชั้นสกุลยศที่ต่ำที่สุดสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ สำหรับ
  • พระโอรสธิดา ในสมเด็จเจ้าฟ้ากับสามัญชน
  • พระโอรสธิดา ในพระองค์เจ้า กับสามัญชน

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นเอก (ทูลกระหม่อม)

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นทูลกระหม่อม
พระฉายาลักษณ์ รายพระนาม/รายนาม พระราชบิดา พระราชมารดา หมายเหตุ
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี สิ้นพระชนม์แต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าชาย
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์แต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฉิมใหญ่ พระสนมเอกในสมเด็จพระเจ้าตากสิน
King Buddha Loetla Nabhalai.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าฉิม กรมหลวงอิศรสุนทร
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าแจ่ม กรมหลวงศรีสุนทรเทพ
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุ้ย กรมหลวงเสนานุรักษ์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระเจ้ากรุงธนบุรี
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าประไพวดี กรมหลวงเทพยวดี
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าชาย
(ไม่ปรากฏพระนาม)
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี สิ้นพระชนม์แต่เมื่อแรกประสูติ
King Mongkut on his Throne.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามงกุฎสมมุติวงศ์
ระหว่างปี พ.ศ. 2352 ถึง พ.ศ. 2394
King Pinklao.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฑามณี กรมขุนอิศเรศรังสรรค์
ระหว่างปี พ.ศ. 2352 ถึง พ.ศ. 2394
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี ถึงแม้จะประสูติแต่พระราชชายานารี มีพระเกียรติยศชั้นทูลกระหม่อม แต่ชาววังออกพระนามเพียง สมเด็จ
เจ้าฟ้ามหามาลา.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าปิ๋ว
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าโสมนัส พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี สิ้นพระชนม์ในวันประสูติ
Bahurada Manimaya.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัดมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ
King Vajiravudh portrait photograph.jpg สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร
เจ้าฟ้าตรีเพ็ชรุตม์ธำรง.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตรีเพชรุตม์ธำรง
Chakrabongse Bhuvanadh.jpg สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าศิริราชกกุธภัณฑ์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง สิ้นพระชนม์แต่เมื่อแรกประสูติ
Prince Asdang Dejavudh of Siam.jpg สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา
เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราชัย
King Prajadhipok portrait photograph.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนสุโขทัยธรรมราชา
Vajirunhis.jpg สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศริยาลงกรณ์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าวิจิตรจิรประภา
เจ้าฟ้าสมมติวงศ์วโรทัย.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสมมติวงศ์วโรทัย กรมขุนศรีธรรมราชธำรงฤทธิ์
เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์.jpg สมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร
Sirabhorn Sobhon.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าศิราภรณ์โสภณ พิมลรัตนวดี
Prince Mahidol Adulyadej.jpeg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุยเดช กรมขุนสงขลานครินทร์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิง
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สิ้นพระชนม์เมื่อพระชันษาได้ 3 วัน
กรรณาภรณ์เพชรรัตน์.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าหญิงกรรณาภรณ์เพชรรัตน์ สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี
Suddha Dibyaratana.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสุทธาทิพยรัตน์ กรมหลวงรัตนโกสินทร สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี
Paribatra Sukhumbhand.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทักษิณชา นราธิราชบุตรี สิ้นพระชนม์ในวันประสูติ
Princess Ubolratana (Cropped).jpg สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
HRH Vajiralongkorn (Cropped).jpg สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร
Princess Maha Chakri Sirindhorn 2010-12-7.jpg สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี
Princess Chulabhorn 2010-12-7 cropped1.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี

รายพระนามสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นโท

รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นสมเด็จ
พระฉายาลักษณ์ รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
กรมพระเทพสุดาวดี.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก สมเด็จพระราชชนนีดาวเรือง ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย ทรงเป็นพี่นาง/น้องยา
ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น เจ้าฟ้า
กรมพระศรีสุดารักษ์.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงจักรเจษฎา คุณมา
กุณฑลทิพยวดี โสกันต์.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากุณฑลทิพยวดี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เจ้าจอมมารดาทองสุก
ธิดาพระเจ้าอินทวงศ์แห่งเวียงจันทน์ (ประเทศราชในขณะนั้น)
ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าต่างประเทศ
Chulalongkorn LoC.jpg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์
กรมขุนพินิตประชานาถ
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
Princess Chandornmondon.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทรมณฑลฯ
กรมหลวงวิสุทธิกระษัตริย์
Prince Chaturonrasmi.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมีฯ
กรมพระจักรพรรดิพงศ์
Prince Bhanurangsi Savangwongse.jpg สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข
เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์
กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
Princess Kattiyakalaya.jpg พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนขัตติยกัลยา พระสัมพันธวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพรรณราย ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
Naritsaranuwattiwong - 001.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์
Chandra Saradavara.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทราสรัทวาร
กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าเสาวภาคย์นารีรัตน์ ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
Yaovamalaya Narumala.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล
กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี
พระอรรคชายาเธอ พระองค์เจ้าอุบลรัตนนารีนาค
กรมขุนอรรควรราชกัลยา
ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
กรมหลวงลพบุรีราเมศร์.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร
กรมหลวงลพบุรีราเมศร์
พระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์
กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา
ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย พระมารดาเป็นหลานหลวง
Nabhachara Chamrassri.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านภาจรจำรัสศรี
Princess Malini Nobhadara.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดารา
กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา
Nibha Nobhadol.jpg สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล
กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี
เพชรรัตนราชสุดา.jpg สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี เป็นเจ้าฟ้าเนื่องด้วยพระชนนีได้รับสถาปนาเทียบชั้นหลานหลวง
Galyani Vadhana02.jpg สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา
กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโท ด้วย ทรงเป็นพี่นาง/น้องยา
ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น เจ้าฟ้า
Rama IX of Thailand and Barack Obama, 2012 cropped.jpg สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช

รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นตรี

รายพระนามเจ้าฟ้าชั้นตรี
พระฉายาลักษณ์ รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
Anurak Devesh.jpg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าทองอิน กรมพระอนุรักษ์เทเวศร์
ต่อมาทรงเป็น กรมพระราชวังบวรสถานภิมุข
พระอินทรรักษา (เสม) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบุญเมือง กรมหลวงธิเบศรบดินทร์
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าทองจีน กรมหลวงนรินทรรณเรศร์
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าทองคำ กรมขุนเทพนารี
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าตัน กรมหลวงเทพหริรักษ์ เจ้าขรัวเงิน แซ่ตัน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอนัคฆนารี
Queen Sri Suriyendra.jpg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบุญรอด
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี
Emblem of the House of Chakri.svg พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร์
กรมขุนกษัตรานุชิต
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฉิมใหญ่ ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าชาย ราชกุมาร
(ไม่ปรากฏพระนาม)
สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร
กรมพระราชวังบวรสถานมงคล
พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบุญรอด ทรงเป็นเจ้าฟ้าชั้นตรี ด้วย พระมารดาเป็นเจ้าฟ้า
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ
เจ้าฟ้า (ยังไม่ได้รับพระราชทานพระนาม)

ระหว่างปี พ.ศ. 2347 ถึง พ.ศ. 2352
Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ เจ้าฟ้าพิกุลทอง กรมขุนศรีสุนทร สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท พระอัครชายาเธอ เจ้าครอกศรีอโนชา พระราชทานสถาปนาเป็นกรณีพิเศษ เป็น เจ้าฟ้าวังหน้า
เจ้าฟ้าอิศราพงษ์.jpg พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอิศราพงศ์ สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดาราวดี พระราชทานสถาปนาเป็นกรณีพิเศษ เป็น เจ้าฟ้าวังหน้า

รายพระนามพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

รายพระนามพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
พระฉายาลักษณ์ รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
กรมหลวงชินวร.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์
สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
เดิม หม่อมเจ้าภุชงค์ ชมพูนุท
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชมพูนุท
กรมขุนเจริญผลพูลสวัสดิ์
หม่อมปุ่น ชมพูนุท ณ อยุธยา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2464
พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร
กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์
เดิม หม่อมเจ้าเสรฐวงศ์วราวัตร จักรพันธุ์
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี
กรมพระจักรพรรดิพงษ์
หม่อมราชวงศ์สว่าง ศิริวงศ์ (สะใภ้หลวง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443
พระองค์เจ้าอรพัทธ์ประไพ.jpg
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงอรพัทธ์ประไพ
เดิม หม่อมเจ้าอรพัทธ์ประไพ จักรพันธุ์
พระองค์เจ้าสุทธวิไลยลักษณา.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงสุทธวิลัยลักขณา
เดิม หม่อมเจ้าสุทธวิลัยลักขณา จักรพันธุ์
พระองค์เจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ
กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์
เดิม หม่อมเจ้าอ๊อศคาร์นุทิศ จักรพันธุ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาวสิทธิ์นฤมล.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประภาวสิทธิ์นฤมล
เดิม หม่อมเจ้าประภาวสิทธิ์นฤมล จักรพันธุ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธ์ภาณุพงศ์ กรมหมื่นภาณุพงศ์พิริยเดช.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านิพันธุ์ภาณุพงศ์
กรมหมื่นภาณุพงศ์พิรพยเดช
เดิม หม่อมเจ้านิพันธุ์ภาณุพงศ์ ภาณุพงศ์
สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข
เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์
กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
หม่อมแม้น บุนนาค (สะใภ้หลวง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443
พระองค์เจ้าศิริวงศ์วัฒนเดช.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริวงศ์วัฒนเดช
เดิม หม่อมเจ้าศิริวงศ์วัฒนเดช ภาณุพงศ์
พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล
เดิม หม่อมเจ้าเฉลิมเขตรมงคล ภาณุพงศ์
Arparpainnee.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี เดิม หม่อมเจ้าอาภาพรรณี คัคณางค์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคัคณางคยุคล
กรมหลวงพิชิตปรีชากร
หม่อมสุ่น คัคณางค์ ณ อยุธยา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2472
Waithayakon.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรรณไวทยากร
กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
เดิม หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร
กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
หม่อมหลวงต่วนศรี มนตรีกุล ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2486
หม่อมเจ้าหญิงวรรณวิมล วรวรรณ.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวัลลภาเทวี เดิม หม่อมเจ้าวรรณวิมล วรวรรณ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร
กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
หม่อมอินทร์ วรวรรณ ณ อยุธยา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2464
พระองค์เจ้าจุลจักรพงศ์01.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์
เดิม หม่อมเจ้าพงษ์จักร จักรพงษ์
สมเด็จพระอนุชาธิราช เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ
กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ
หม่อมคัทริน ณ พิศณุโลก ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนา
จุมภฏพงษ์บริพัตร.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุมภฏพงษ์บริพัตร
กรมหมื่นนครสวรรค์ศักดิพินิต
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์
กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
หม่อมเจ้าประสงค์สม ไชยันต์ (สะใภ้หลวง) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2454
ศิริรัตนบุษบง.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริรัตนบุษบง
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวงษวิจิตร.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวงษ์วิจิตร
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญิงพิสิฐสบสมัย.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพิสิฐสบสมัย
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุไรรัตนศิริมาน.gif พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุไรรัตนศิริมาน
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานตมณี.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรกานตมณี พระองค์เจ้า แรกประสูติ
Emblem of the House of Chakri.svg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าน้อง พระองค์เจ้า แรกประสูติ
Emblem of the House of Chakri.svg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปรียชาติสุขุมพันธุ์ พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร
กรมหลวงลพบุรีราเมศร์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมพลฑิฆัมพร พระองค์เจ้า แรกประสูติ
อนุสรมงคลการ.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ พระองค์เจ้า แรกประสูติ
อาทิตย์ทิพอาภา.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา
เดิม หม่อมเจ้าอาทิตย์ทิพอาภา อาภากร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์
กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์
พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทิพยสัมพันธ์ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2481
พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต
เดิม หม่อมเจ้าวิภาวดี รังสิต
พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารัชนีแจ่มจรัส
กรมหมื่นพิทยาลงกรณ์
หม่อมเจ้าพรพิมลพรรณ วรวรรณ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2520
HRH Srirasmi (Cropped).jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ
เดิม ศรีรัศมิ์ อัครพงศ์ปรีชา
อภิรุจ อัครพงศ์ปรีชา วันทนีย์ อัครพงศ์ปรีชา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2548
Soamsavali Kitiyakara.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ
เดิม หม่อมหลวงโสมสวลี กิติยากร
หม่อมราชวงศ์อดุลกิติ์ กิติยากร ท่านผู้หญิงพันธุ์สวลี กิติยากร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2520
Princess Bajrakitiyabha.jpg พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี
พระวรราชาทินัดดามาตุ
พระองค์เจ้า แรกประสูติ
Princess Sirivannavari Nariratana.jpg พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริวัณณวรีนารีรัตน์
เดิม หม่อมเจ้าบุษย์น้ำเพชร มหิดล
สุจาริณี วิวัชรวงศ์ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2548
Prince Dipangkorn Rasmijoti.jpg พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าทีปังกรรัศมีโชติ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ พระองค์เจ้า แรกประสูติ
พระองค์สิริภา.jpg< พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ วีระยุทธ ดิษยะศริน สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาพระโอรส-ธิดาในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ อัครราชกุมารีเป็นพระองค์เจ้าทุกพระองค์ตั้งแต่ประสูติ
HRH Princess Adityadhornkitikhun the Royal Granddaughter.jpg พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ.JPG พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ
เดิม หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ จักรพันธ์
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ
กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์
หม่อมจำรัส ปิยะวัตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2536

รายพระนามพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

รายพระนามพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
พระฉายาลักษณ์ รายพระนาม พระบิดา พระมารดา หมายเหตุ
Emblem of the House of Chakri.svg พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามหาหงสโสภาค
เดิม หม่อมเจ้ามหาหงส์ ฉัตรกุล
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าฉัตร
กรมหมื่นสุรินทรรักษ์
ไม่ทราบนามพระมารดา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2396
พระองค์เจ้าประดิษฐวรการ.jpg พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐวรการ
เดิม หม่อมเจ้าชายดิศ ดวงจักร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดวงจักร
กรมหมื่นณรงค์หริรักษ์
ไม่ทราบนามพระมารดา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443
Emblem of the House of Chakri.svg พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจันทรสุเทพ
เดิม หม่อมเจ้าจันทร์ ดารากร
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดารากร
กรมหมื่นศรีสุเทพ
ไม่ทราบนามพระมารดา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาปี พ.ศ. 2443

ราชนิกุลและสายสัมพันธ์

บุคคลนับเนื่องราชราชสกุล ลำดับรองลงมาจากหม่อมเจ้า แม้มีคำนำหน้านามเป็นพิเศษอยู่ แต่ก็ถือเป็นสามัญชน

  • หม่อมราชนิกุล คือ หม่อมราชวงศ์ หรือ หม่อมหลวง ที่รับราชการ มีความดีความชอบ กระทั่งได้รับพระราชทานสถาปนาเป็น เช่น หม่อมอนุวัตรวรพงษ์ ซึ่งมีนามเดิมว่า หม่อมราชวงศ์สิงหนัด ปราโมช
  • หม่อมราชวงศ์ (ม.ร.ว.) คือ ฐานันดรศักดิ์ที่รองลงมาจากหม่อมเจ้า เป็นคำนำหน้านามสำหรับโอรสธิดาในหม่อมเจ้า เรียกโดยลำลองว่า คุณหญิง คุณชาย ฐานันดรศักดิ์นี้ บัญญัติขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4
  • หม่อมหลวง (ม.ล.) คือ บุตรธิดาของหม่อมราชวงศ์ เป็นคำนำหน้านามขั้นสุดท้ายของเชื้อพระวงศ์ ในการเรียกโดยลำลอง ให้ใช้คำนำหน้าว่า "คุณ" ฐานันดรศักดิ์นี้ บัญญัติขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5

พระภรรยาของเจ้าชาย

มีทั้งหมด 4 ฐานันดร ได้แก่

การสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าในพระราชวงศ์

มีเจ้านายพระองค์ ที่ประสูติเป็นสามัญชนนอกพระราชวงศ์จักรี แต่ได้รับพระราชทานสถาปนาให้เป็นเจ้าในพระราชวงศ์

รายพระนามสามัญชนที่ถูกสถาปนาขึ้นเป็นพระราชวงศ์
รัชกาล พระฉายาลักษณ์ พระนาม พระนามเดิม ความสัมพันธ์
รัชกาลที่ 1 Emblem of the House of Chakri.svg กรมขุนสุนทรภูเบศร์ หม่อมเรือง สุนทรกุล ณ ชลบุรี พระอนุชาร่วมสาบานในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
Emblem of the House of Chakri.svg กรมหมื่นนรินทรพิทักษ์ หม่อมมุก นรินทรกุล ณ อยุธยา พระสวามีในพระเจ้าน้องนางเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี
Emblem of the House of Chakri.svg พระองค์เจ้าขุนเณร พระโอรสบุญธรรมในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ กรมพระยาเทพสุดาวดี
รัชกาลที่ 2 HM Queen Amarindra.jpg กรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์ ท่านผู้หญิงนาก สมเด็จพระบรมราชชนนีในรัชกาล
รัชกาลที่ 3 Sri Sulalai Princess Mother of Siam.jpg กรมสมเด็จพระศรีสุลาไลย เจ้าจอมมารดาเรียม ในรัชกาลที่ 2 สมเด็จพระบรมราชชนนีในรัชกาล
รัชกาลที่ 4 Emblem of the House of Chakri.svg สมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี สั้น ณ บางช้าง สมเด็จพระราชชนนีในสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ในรัชกาลที่ 1
รัชกาลที่ 5 DARARAT 2.jpg เจ้าดารารัศมี พระราชชายา เจ้าจอมมารดาดารารัศมี ในรัชกาลที่ 5 พระมเหสีในรัชกาล
รัชกาลที่ 6 PrincessPiyamawadiSriPatcharinMataPiam.jpg สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา[5] เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม ในรัชกาลที่ 4 พระอัยยิกาฝ่ายพระมารดาในรัชกาล
HM Queen Indrasakdi Sachi.jpg พระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี[6] พระอินทรานี (ประไพ สุจริตกุล) พระสนมเอก
Phra Nang Suvadhana.jpg พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี[7] เจ้าจอมสุวัทนา ในรัชกาลที่ 6 พระสนมเอก มีพระครรภ์พระหน่อ
รัชกาลที่ 8 Princess Mother Srinagarindra.jpg พระราชชนนีศรีสังวาลย์[8] หม่อมสังวาลย์ มหิดล ณ อยุธยา พระราชชนนีในรัชกาล
รัชกาลที่ 9 Queen Sirikit NYWTS.jpg สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์[9] หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร สมเด็จพระราชินีในรัชกาล
Soamsavali Kitiyakara.jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาฯ[10] หม่อมหลวงโสมสวลี กิติยากร อดีตพระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร
HRH Srirasmi (Cropped).jpg พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ[11] หม่อมศรีรัศมิ์ มหิดล ณ อยุธยา พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร

ดูเพิ่ม

อ้างอิง

  1. กองทัพเรือ, เรื่องเฉลิมพระยศเจ้านาย, พิมพ์ครั้งที่ 2, 2538. ในการพระราชพิธีสถาปนาพระอิสริยศักดิ์ และบำเพ็ญพระราชกุศลฉลองพระชนมายุ 6 รอบ สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา วันที่ 6 พฤษภาคม พุทธศักราช 2538
  2. จิรวัฒน์ อุตตมะกุล, พระภรรยาเจ้า และสมเด็จเจ้าฟ้าในรัชกาลที่ 5, พิมพ์ครั้งที่ 2, สำนักพิมพ์มติชน, 2548, หน้า 4
  3. สมภพ จันทรประภา, สมเด็จพระศรีสวรินทิราฯ, พิมพ์ครั้งที่ 4, สำนักพิมพ์บำรุงสาส์น, 2530, 38
  4. ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, กรุงเทพพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 668
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนา เรื่อง สถาปนาพระนามพระอัฐิ พระอัยยิกา,เล่ม ๔๐, ตอน ๐ก, วันที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๖, หน้า ๑
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระวรราชชายาเธอ พระอินทรศักดิศจี, เล่ม ๓๙, ตอน ๐ ก, ๑๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๕, หน้า ๕๖
  7. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี, เล่ม ๔๒, ตอน ๐ ก, ๑๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๘, หน้า ๑๙๑
  8. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เรื่อง ถวายพระนามพระอัยยิกา พระราชบิดา และพระราชชนนี,เล่ม 519 ตอน 0ก, 25 มีนาคม พ.ศ. 2477, หน้า 1409
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ สถาปนาสมเด็จพระราชินี (ทรงสถาปนา หม่อมราชวงศ์ สิริกิติ์ พระอัครมเหษี เป็น สมเด็จพระราชินีสิริกิติ์), เล่ม 67, ตอน 24 ก ฉบับพิเศษ, 28 เมษายน พ.ศ. 2493, หน้า 1
  10. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม ๙๔, ตอน ๑๓ ก, ๒๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๐, หน้า ๖๒
  11. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศสถาปนา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร, เล่ม ๑๒๒, ตอน ๑๐ ข ฉบับทะเบียนฐานันดร, ๑๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๘, หน้า ๒