ราชวงศ์จักรี

ราชวงศ์จักรี

พระราชอิสริยยศ	พระมหากษัตริย์กรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2325-2399) พระมหากษัตริย์สยาม (พ.ศ. 2399-2492) พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรไทย (พ.ศ. 2492-ปัจจุบัน)
ปกครอง	ราชอาณาจักรไทย
เชื้อชาติ	ไทย
จำนวนพระมหากษัตริย์	9 พระองค์
ประมุขพระองค์แรก	พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
ประมุขพระองค์ปัจจุบัน	พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
ช่วงระยะเวลา	2325 - ปัจจุบัน
สถาปนา	พ.ศ. 2325
ราชวงศ์ก่อนหน้า	ราชวงศ์ธนบุรี (กรุงธนบุรี)

ราชวงศ์จักรี เป็นราชวงศ์ที่ปกครองราชอาณาจักรสยามต่อจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจนถึงปัจจุบัน โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (พระนามเดิม ทองด้วง ทรงสืบเชื้อสายมาจากตระกูลขุนนางในสมัยกรุงศรีอยุธยา) ทรงสถาปนาราชวงศ์โดยการปราบดาภิเษกเมื่อ พ.ศ. 2325 ยุคของราชวงศ์นี้ เรียกว่า "ยุครัตนโกสินทร์"

ที่มาของชื่อและสัญลักษณ์ประจำราชวงศ์จักรี

ชื่อของราชวงศ์จักรีมีที่มาจากบรรดาศักดิ์ "เจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์" ตำแหน่งสมุหนายก ซึ่งเป็นตำแหน่งทางราชการที่พระองค์เคยทรงดำรงตำแหน่งมาก่อนในสมัยกรุงธนบุรี คำว่า "จักรี" นี้พ้องเสียงกับคำว่า "จักร" และ "ตรี" ซึ่งเป็นเทพอาวุธของพระนารายณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระแสงจักรและพระแสงตรีไว้ 1 สำรับ และกำหนดให้ใช้เป็นสัญลักษณ์ประจำราชวงศ์จักรีสืบมาจนถึงปัจจุบัน

พระปฐมบรมมหาชนกแห่งราชวงศ์จักรี - พระมหาชนกพระองค์แรกแห่งราชวงศ์จักรี

สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก "จะกล่าวถึงเจ้านายจำพวกซึ่งเป็นปฐมเป็นต้นแซ่ต้นสกุลเจ้าฟ้าแลพระองค์เจ้า หม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์แลเจ้าราชินิกุลที่เรียกนามว่า คุณ ว่า หม่อม มีบรรดาศักดิ์เนื่องในพระบรมราชวงศ์นี้ ซึ่งบัดนี้เป็นจำพวกต่างๆอยู่ จะให้รู้แจ้งว่าเนื่องมาแต่ท่านผู้ใด พระองค์ใด เป็นเดิมแต่แรกตั้งกรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยานี้มา พึงรู้โดยสังเขปว่าบุรุษนารีมีบรรดาศักดิ์ ซึ่งเรียกว่าเป็นจำพวกเจ้า คือเจ้าฟ้าแลพระองค์เจ้า หม่อมเจ้า หม่อมราชวงศ์ทั้งปวงนั้น ล้วนปฏิพัทธ์พัวพันสืบต่อลงมาแต่องค์สมเด็จพระมหาไปยกาธิบดี คือ องค์สมเด็จพระบรมชนกนาถ พระเจ้าหลวงของพระบาทสมเด็จพระปรโมรุถชามหาจักรีบรมนาถ ซึ่งปรากฏพระนามในบัดนี้ว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ซึ่งเป็นปฐมบรมอัครมหาราชาธิราชในพระบรมมหาราชวัง"

• จึงนับได้ว่า สมเด็จพระมหาไปยกาธิบดี หรือ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เป็นพระมหาชนกพระองค์แรกแห่งราชวงศ์จักรี และเป็นเจ้านายแห่งราชวงศ์จักรีพระองค์แรกอย่างแท้จริง โดย พระมหาสังข์เดิม ซึ่งเป็นพระมหาสังข์ที่ใช้บรรจุพระบรมอัฐของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เมื่อครั้งสมัยรัชกาลที่ 1 ซึ่งปัจจุบันใช้รดน้ำในพระราชพิธีมงคลให้แก่พระบรมวงศานุวงศ์เท่านั้น

พระบรมวงศานุวงศ์

ดูบทความหลักที่ พระบรมวงศานุวงศ์

พระบรมวงศานุวงศ์ในรัชกาลปัจจุบัน ภายในงานฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี

พระบรมวงศานุวงศ์ไทยในปัจจุบันสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ต้นราชสกุลมหิดล กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สังวาลย์ ตะละภัฏ) โดยสมเด็จพระบรมราชชนกนั้นเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 กับสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี) ถือเป็นพระอนุชาต่างพระมารดาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

หลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลยเดช ผู้เป็นพระอนุชาจึงได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบราชสันตติวงศ์ในวันเดียวกันนั้น และภายหลังได้อภิเษกสมรสกับหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านักขัตรมงคล กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ (หม่อมเจ้านักขัตรมงคล กิติยากร) กับหม่อมหลวงบัว กิติยากร (สนิทวงศ์)

รายพระนามพระบรมวงศานุวงศ์

• พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
• สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (พระบรมราชินีในรัชกาล)
  • ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี (พระราชธิดาองค์ใหญ่ ภายหลังได้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์เจ้าฟ้า)
  • สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ (พระราชโอรสองค์ใหญ่และพระวรชายา)
    • พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิติยาภา (พระธิดาองค์ใหญ่ของมกุฎราชกุมาร กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ)
    • พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริวัณณวรีนารีรัตน์ (พระธิดาองค์เล็กของมกุฎราชกุมาร กับนางสุจาริณี วิวัชรวงศ์)
    • พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าทีปังกรรัศมีโชติ (พระโอรสองค์เล็กของมกุฎราชกุมาร กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ พระวรชายาฯ)
  • สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร สยามบรมราชกุมารี (พระราชธิดาองค์กลาง)
  • สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี (พระราชธิดาองค์เล็ก)
    • พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ (พระธิดาองค์ใหญ่ของเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ กับนาวาอากาศเอกวีระยุทธ ดิษยะศริน)
    • พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ (พระธิดาองค์เล็กของเจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ กับนาวาอากาศเอกวีระยุทธ ดิษยะศริน)
• พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ (อดีตพระวรชายาในมกุฎราชกุมาร)

เครือญาติและผู้เกี่ยวกับพระบรมวงศานุวงศ์

• หม่อมเจ้าจุฑาวัชร มหิดล (พระโอรสองค์ใหญ่ของมกุฎราชกุมาร กับนางสุจาริณี วิวัชรวงศ์)
• หม่อมเจ้าวัชรเรศร มหิดล (พระโอรสองค์ที่สองของมกุฎราชกุมาร กับนางสุจาริณี วิวัชรวงศ์)
• หม่อมเจ้าจักรีวัชร มหิดล (พระโอรสองค์ที่สามของมกุฎราชกุมาร กับนางสุจาริณี วิวัชรวงศ์)
• หม่อมเจ้าวัชรวีร์ มหิดล (พระโอรสองค์ที่สี่ของมกุฎราชกุมาร กับนางสุจาริณี วิวัชรวงศ์)
• คุณพลอยไพลิน เจนเซน (ธิดาคนโตในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี กับนายปีเตอร์ เจนเซน)
• คุณสิริกิติยา เจนเซน (ธิดาคนเล็กในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี กับนายปีเตอร์ เจนเซน)
• ท่านผู้หญิงทัศนาวลัย และนายสินธู ศรสงคราม (ธิดาเพียงคนเดียวใน สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ กับพันเอกอร่าม รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์ และสามี)
  • ร้อยเอกจิทัศ และนางเจสสิกา ศรสงคราม (พระนัดดาในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ และภรรยา)
• นางสุจาริณี วิวัชรวงศ์ (อดีตคู่สมรสในมกุฎราชกุมาร)
• นายปีเตอร์ เจนเซน (อดีตพระสวามีในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี)
• นาวาอากาศเอกวีระยุทธ ดิษยะศริน (อดีตพระสวามีในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี)

รายพระนาม

พระมหากษัตริย์ไทย

ลำดับ	พระนาม		ขึ้นครองราชย์	สิ้นสุดการครองราชย์
รัชกาลที่ 1		พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก	6 เมษายน พ.ศ. 2325	7 กันยายน พ.ศ. 2352
รัชกาลที่ 2		พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย	7 กันยายน พ.ศ. 2352	21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367
รัชกาลที่ 3		พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว	21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367	2 เมษายน พ.ศ. 2394
รัชกาลที่ 4		พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว	6 เมษายน พ.ศ. 2394	1 ตุลาคม พ.ศ. 2411
รัชกาลที่ 5		พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว	1 ตุลาคม พ.ศ. 2411	23 ตุลาคม พ.ศ. 2453
รัชกาลที่ 6		พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว	23 ตุลาคม พ.ศ. 2453	26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468
รัชกาลที่ 7		พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว	26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (2478) (สละราชสมบัติ)
รัชกาลที่ 8		พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล	2 มีนาคม พ.ศ. 2477 (2478)	9 มิถุนายน พ.ศ. 2489
รัชกาลที่ 9		พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช	9 มิถุนายน พ.ศ. 2489	ยังอยู่ในราชสมบัติ

พระบรมราชินี

ดูบทความหลักที่ รายพระนามสมเด็จพระมเหสีในพระมหากษัตริย์ไทย

ลำดับ	พระนาม		เสกสมรส	ดำรงตำแหน่ง	พ้นจากตำแหน่ง
รัชกาลที่ 1		สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี	ประมาณปี พ.ศ. 2303	6 เมษายน พ.ศ. 2325	7 กันยายน พ.ศ. 2352 (พระสวามีสวรรคต)
รัชกาลที่ 2		สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี	ประมาณปี พ.ศ. 2344	7 กันยายน พ.ศ. 2352	21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 (พระสวามีสวรรคต)
รัชกาลที่ 4		สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี	1 เมษายน พ.ศ. 2394	ประมาณ พ.ศ. 2396	9 กันยายน พ.ศ. 2404 (เสด็จสวรรคต)
รัชกาลที่ 5		สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ (สมเด็จพระบรมราชินีนาถ)	พ.ศ. 2421	พ.ศ. 2440	23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 (พระสวามีสวรรคต)
รัชกาลที่ 6		สมเด็จพระนางเจ้าอินทรศักดิศจี พระบรมราชินี	พ.ศ. 2464	พ.ศ. 2465	15 กันยายน พ.ศ. 2468 (ลดพระอิสริยยศเป็นพระวรราชชายา)
รัชกาลที่ 7		สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี	สิงหาคม พ.ศ. 2461	26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468	2 มีนาคม พ.ศ. 2478 (พระสวามีสละราชสมบัติ)
รัชกาลที่ 9		สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (สมเด็จพระบรมราชินีนาถ)	28 เมษายน พ.ศ. 2493	5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493	ยังอยู่ในตำแหน่ง

กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

พระนามเมื่อสถาปนา		โปรดเกล้าฯ สถาปนา	สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง	หมายเหตุ
	สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท	พ.ศ. 2325	3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2346	สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
	สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าอิศรสุนทร กรมพระราชวังบวรสถานมงคล	พ.ศ. 2349	7 กันยายน พ.ศ. 2352	สืบราชสมบัติพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
	สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์	พ.ศ. 2352	16 กรกฎาคม พ.ศ. 2360	สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
	สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ	พ.ศ. 2367	1 พฤษภาคม พ.ศ. 2375	สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
	พระบาทสมเด็จพระปวเรนทราเมศอิศเรศรังสรรค์ฯ พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว	25 พฤษภาคม พ.ศ. 2394	7 มกราคม พ.ศ. 2408	สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
	กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ	พ.ศ. 2411	28 สิงหาคม พ.ศ. 2428	ทิวงคตก่อนได้รับราชสมบัติ

กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข

พระนามเมื่อสถาปนา		โปรดเกล้าฯ สถาปนา	สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง	หมายเหตุ
	สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระอนุรักษ์เทเวศร์ กรมพระราชวังบวรสถานภิมุข	ไม่มีข้อมูล	20 ธันวาคม พ.ศ. 2349	สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ

สยามมกุฎราชกุมาร

ดูบทความหลักที่ สยามมกุฎราชกุมาร

ลำดับ| พระนามเมื่อสถาปนา		โปรดเกล้าฯ สถาปนา	สิ้นสุดการดำรงตำแหน่ง	หมายเหตุ
	สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร	14 มกราคม พ.ศ. 2429	4 มกราคม พ.ศ. 2437	สวรรคตก่อนได้รับราชสมบัติ
	สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร	พ.ศ. 2437	23 ตุลาคม พ.ศ. 2453	สืบราชสมบัติพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
	สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร	28 ธันวาคม พ.ศ. 2515	ปัจจุบัน

แผนผัง

สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี)

พระอัครชายา (หยก หรือ ดาวเรือง)

สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี

(1) พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก (2279-2325-2352)

กรมพระศรีสุดารักษ์

สมเด็จพระศรีสุราลัย

(2) พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (2310-2352-2367)

สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี

(3) พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (2330-2367-2394)

(4) พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (2347-2394-2411)

พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว (2351-2394-2408)

กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์

สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี

สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา

(5) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (2396-2411-2453)

สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า

สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก

(6) พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (2424-2453-2468)

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

(7) พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (2436-2468-2478-2484)

(8) พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล (2468-2478-2489)

(9) พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช (2470-2489-ปัจจุบัน)

อ้างอิง

• พระบรมราชจักรีวงศ์ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ จากหอมรดกไทย

ดูเพิ่ม

• พระมหากษัตริย์ไทย
• พระบรมราชสัญลักษณ์ 9 รัชกาล
• พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
• พระปรมาภิไธย
• ลำดับพระปฐมวงศ์ในพระบรมราชวงศ์จักรี
• ลำดับราชสกุลวงศ์ในรัชกาลปัจจุบัน
• กรมพระราชวังบวรสถานมงคล
• กรมพระราชวังบวรสถานภิมุข
• สยามมกุฎราชกุมาร
• เครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งประเทศไทย
• เครื่องราชูปโภค
• พระราชอาสน์
• ราชสกุล
• ราชนิกูล

แหล่งข้อมูลอื่น

• ลำดับพระบรมวงศานุวงศ์ในรัชกาลปัจจุบัน ราชวงศ์จักรี ราชวงศ์ไทย

สมัยก่อนหน้า		ราชวงศ์จักรี		สมัยถัดไป
ราชวงศ์ธนบุรี (ปกครองกรุงธนบุรี)		ราชวงศ์ที่ปกครองประเทศไทย (พ.ศ. 2325 - ปัจจุบัน)		ยังปกครองประเทศไทย