โอะเซะชิ
โอะเซะชิ (御節/ お節) หรือ โอะเซะชิ-เรียวริ (御節料理/ お節料理) (เรียวริ แปลว่า การทำอาหาร) เป็นสำรับอาหารสำหรับเทศกาลปีใหม่ในญี่ปุ่น เป็นขนบประเพณีที่มีมาตั้งแต่ยุคเฮอัง โอะเซะชิ นั้นจะถูกจัดเรียงอยู่ในกล่องสี่เหลี่ยมสามหรือสี่กล่องที่เรียกว่า จูบะโกะ (重箱) ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับกล่อง เบนโต ซึ่งจูบะโกะนั้นจะถูกเก็บไว้โดยการซ้อนกัน ทั้งก่อนการใช้งานและหลังใช้งาน ซึ่งโอะเซะชินั้น มักรับประทานร่วมกับ โทะโซะ
ชาวญี่ปุ่นจะรับประทานโอะเซะชิเรียวริกันในช่วงเวลาสามวันหลังวันขึ้นปีใหม่ (1 มกราคม) ซึ่งนิยมรับประทานโอะเซะชิเรียวริเป็นมื้อแรกของปีพร้อมกับครอบครัว
ประวัติ [แก้]
จากวัฒนธรรมของญี่ปุ่นที่มีมาแต่โบราณที่ว่า ในเทศกาลสำคัญจะต้องถวายอาหารแด่เทพเจ้า เป็นการร่วมเฉลิมฉลองไปกับเทพเจ้า ซึ่งในยุคเฮอัง นั้น ได้กำหนดวันที่จะถวายอาหารไว้อยู่หนึ่งวัน แล้วเทพเจ้าก็จะประทานพรโชคลาภให้อยู่ 5 เทศกาลนั่นคือ วันที่ 7 มกราคม เทศกาลจินจิสึ (人日) วันที่ 3 มีนาคม เทศกาลโจชิ (上巳) หรือเทศกาลดอกท้อ (แต่มักเรียกกันว่า วันเด็กหญิง) วันที่ 5 พฤษภาคม เทศกาลทังโงะ (端午) หรือวันเด็กผู้ชาย วันที่ 7 กรกฎาคม เทศกาลทะนะบะตะ (七夕) และวันที่ 9 กันยายน เป็นวันโจโย (重陽) หรือเทศกาลดอกเบญจมาศ
จุดกำเนิดของ โอะเซะชิ นั้นมาจากการที่ทั้งครอบครัวมาถวายอาหารต่อเทพเจ้าพร้อมกัน เรียกสำรับอาหารนั้นว่า โอะเซกกุ (お節供) อันเป็นที่มาของคำว่า โอะเซะชิ นอกจากนี้ ยังมีคำเรียกโอะเซะชิเป็นอย่างอื่นด้วย คือ เซกกุ (節供), เซะชิเอะ (節会) และ เซะสึนิชิ (節日)
ก่อนหน้ายุคเอะโดะ โอะเซะชิไม่ได้มีรูปร่างหน้าตาอย่างในปัจจุบัน เมื่อมีการเฉลิมฉลองกันในหมู่ชนชั้นซะมุไรก็จะมีการจัดอาหารมงคลสำหรับการฉลองใส่จูบะโกะ ซึ่งเป็นครั้งแรกที่อาหารได้ถูกจัดลงไปในกล่องเช่นนี้ การที่กล่องมีหลายชั้นนั้นแสดงถึงการเฉลิมฉลองที่ซ้ำแล้วซ้ำอีก ซึ่งในปัจจุบันก็ยังคงจัดอาหารโอะเซะชิใส่กล่องไม้ทาแลคเกอร์ซ้อนกันอยู่ โดยในแต่ละชั้นก็จะบรรจุอาหารที่แตกต่างกันไปอย่างมีระเบียบ
ในปัจจุบัน วัฒนธรรมการรับประทานโอะเซะชินี้ก็ยังคงอยู่ แต่คนญี่ปุ่นรุ่นใหม่ส่วนมากทำโอะเซะชิไม่เป็น แต่ถึงกระนั้นชาวญี่ปุ่นก็ยังสืบทอดการรับประทานอาหารพิเศษในวันปีใหม่นี้อยู่ โดยการซื้อโอะเซะชิสำเร็จรูปจากร้านค้าหรือห้างสรรพสินค้า
ตัวอย่างอาหาร [แก้]
อาหารในโอะเซะชิ แต่ละอย่างมีความหมายพิเศษของมันเพื่อการฉลองปีใหม่ ตัวอย่างบางส่วนเป็น:
- ไดได (橙) หรือ ส้มจี๊ดญี่ปุ่น ไดไดนั้นมีความหมาย คือ "จากรุ่นสู่รุ่น" เมื่อเขียนแบบคันจิ จะเขียนได้ว่า 代 ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของความปรารถนาสำหรับเด็กในวันขึ้นปีใหม่
- ดะเตะมะกิ (伊達巻/ 伊達巻き) หรือไข่เจียวม้วน ซึ่งมีลักษณะการเจียวไม่เหมือนกับไข่เจียวธรรมดา อาจจะผสมไปด้วยกุ้งหรือปลาบด เป็นสัญลักษณ์ของความปรารถนาสำหรับวันมหามงคล
- คะมะโบะโกะ (蒲鉾) เนื้อปลาบดนึ่งเป็นก้อน จะถูกหั่นแล้วจัดวางสลับกันเป็นชิ้นสีแดง (หรือชมพู) และขาว จากสีนั้นมีความหมายถึงอาทิตย์อุทัยของญี่ปุ่น
- คะซุโนะโกะ (数の子) หรือไข่ปลาแฮร์ริง คะซุ มีความหมายว่า "จำนวน" ส่วน โนะโกะ มีความหมายว้า "เด็ก" หรือก็คือ "เด็กจำนวนมาก" ในเทศกาลปีใหม่นั่นเอง
- คนบุ (昆布) เป็นสาหร่ายประเภทหนึ่ง มีความหมายเกี่ยวข้องกับคำว่า "โยะโระโกะบุ" (喜ぶ) ซึ่งมีความหมายว่า "ยินดี"
- คุโระมะเมะ (黒豆) หรือ ถั่วเหลืองดำ มีความนุ่มกำลังดี มะเมะ มีความหมายว่า "สุขภาพ" ซึ่งก็คือปรารถนาให้สุขภาพแข็งแรงสมบูรณ์
- โคฮะกุนะมะซุ (紅白なます) เป็นผักสีขาว-แดง ที่นิยมทำเป็นก้อน ซึ่งทำมาจาก แครอทซอย และ ผักกาดหัวซอย และแช่ในน้ำส้มสายชูชนิดพิเศษ
- ไต (鯛) หรือปลาบรีมทะเลสีแดง ไทมีความเกี่ยวข้องกับคำว่า เมะเดะไต สัญลักษณ์ของเทศกาลอันเป็นมงคล
- อะวะซุเกะ (粟漬)ปลาโคะโนะชิโระก่อนที่จะเจริญเติบโตเต็มที่ ต้มแล้วหมักในน้ำส้มสายชู ใส่สีเหลืองที่ทำจากดอกการ์ดิเนีย เป็นการขอพรให้สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ดีไม่มีอุปสรรค
- เอะบิ (エビ) กุ้งซึ่งปรุงรสด้วยสาเกและซอสถั่วเหลือง
ที่มา [แก้]
- "โอะเซะจิ เรียวริ." ญี่ปุ่น: ภาพประกอบสารานุกรม. Ed. Alan Campbell & David S. Noble. โตเกียว: Kōdansha, 1995.
- โอะเซะชิเรียวริ อาหารแด่เทพเจ้าครั้งแรกของปี Japan World Mook Series
