แผนภูมิสวรรค์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

แผนภูมิสวรรค์ (จีน: 干支; พินอิน: gānzhī กานจือ) คือระบบเลขฐาน 60 แบบวนรอบที่เขียนด้วยอักษรจีน ซึ่งประกอบด้วยส่วนย่อย 2 ส่วน ได้แก่ ภาคสวรรค์ เรียกว่า "ราศีบน" มี 10 ตัวอักษร (天干; tiāngān เทียนกาน) และภาคปฐพี เรียกว่า "ราศีล่าง" มี 12 ตัวอักษร (地支; dìzhī ตี้จือ) แผนภูมิสวรรค์ใช้สำหรับการนับวันและปีแบบดั้งเดิม ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในโหราศาสตร์ของจีน นอกจากจีนแล้วประเทศในเอเชียตะวันออกอื่นๆ เช่น ญี่ปุ่น เกาหลี เวียดนาม ก็ใช้ระบบเลขนี้ด้วย

ประวัติ[แก้]

ชาวจีนใช้แผนภูมิสวรรค์มาตั้งแต่สหัสวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล จากหลักฐานบนกระดูกทำนาย (oracle bone) ในสมัยราชวงศ์ซาง (商朝) ด้วยความหมายของการตั้งชื่อวัน (คล้ายกับชื่อวันในสัปดาห์ในปัจจุบัน) การใช้แผนภูมิสวรรค์แทนชื่อวันมีใช้เรื่อยมาจนกระทั่งสมัยราชวงศ์โจว (周朝) มีการใช้แผนภูมิสวรรค์นับการครบรอบฤดูกาล (ฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง) ส่วนการนับแทนปีเริ่มขึ้นในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢) เมื่อประมาณ 202 ปีก่อนคริสตกาล ถึง ค.ศ. 8 ซึ่งอยู่ในช่วงปลายของยุคไฟสงครามของจีน

ในประเทศญี่ปุ่น เริ่มมีการเผยแพร่แผนภูมิสวรรค์ที่ใช้นับแทนปีจากจีนใน พ.ศ. 1096 (ค.ศ. 553) แต่ก็ยังไม่เป็นที่นิยมจนกระทั่งยุคของจักรพรรดิซุยโกะ (推古天皇) การนับปีดังกล่าวมีการใช้ในเรื่องของการเมืองการปกครอง และในปี พ.ศ. 1147 (ค.ศ. 604) ชาวญี่ปุ่นได้นำการนับปีแบบจีนมาใช้อย่างเป็นทางการ และเป็นปีที่หนึ่งที่เริ่มนับตามระบบเลข

ลักษณะ[แก้]

แผนภูมิสวรรค์ หรือ"ราศีบนและราศีล่าง" เรียงลำดับจากซ้ายไปขวา
甲子 乙丑 丙寅 丁卯 戊辰 己巳 庚午 辛未 壬申 癸酉
甲戌 乙亥 丙子 丁丑 戊寅 己卯 庚辰 辛巳 壬午 癸未
甲申 乙酉 丙戌 丁亥 戊子 己丑 庚寅 辛卯 壬辰 癸巳
甲午 乙未 丙申 丁酉 戊戌 己亥 庚子 辛丑 壬寅 癸卯
甲辰 乙巳 丙午 丁未 戊申 己酉 庚戌 辛亥 壬子 癸丑
甲寅 乙卯 丙辰 丁巳 戊午 己未 庚申 辛酉 壬戌 癸亥

แผนภูมิสวรรค์ประกอบด้วยอักษรจีน 2 ตัว ซึ่งตัวแรกแทนพลังงานของภาคสวรรค์และตัวหลังแทนพลังงานของภาคปฐพี อักษรภาคสวรรค์มี 10 ตัว ส่วนภาคปฐพีมี 12 ตัว ซึ่งจะเปลี่ยนพร้อมกันและวนรอบใหม่ทุกครั้งเมื่อจบลำดับ เช่น 癸酉→甲戌→乙亥→丙子 เป็นต้น การรวมกันของอักษรทั้งสองภาคทำให้เกิดชื่อเรียกได้ 60 แบบ เนื่องจากตัวคูณร่วมน้อยของ 10 กับ 12 เท่ากับ 60 นั่นคือพลังงานในแต่ละปีจะมีการเรียงกันไปตามลำดับจนครบ 60 คู่ก็จะกลับมาเริ่มต้นใหม่อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุผลให้ชาวจีนจะจัดงานวันเกิดครบรอบ 60 ปีที่เรียกว่า "แซยิก" อย่างยิ่งใหญ่ เพราะถือมาได้มีชีวิตอยู่จนมาครบรอบเดียวกันกับพลังงานที่ตนเกิดอย่างแท้จริง

ปีพ.ศ. พ.ศ. 2550 (ค.ศ. 2007) จะเป็นปี 丁亥 และปีพ.ศ. พ.ศ. 2551 (ค.ศ. 2008)ก็จะเป็นปี 戊子 (ซึ่งเปลี่ยนศักราช ณ วันเริ่มต้นของฤดูใบไม้ผลิ คือประมาณวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ของทุกปี ไม่ใช่วันตรุษจีน)อย่างที่บุคคลทั่วไปเข้าใจกัน

และเมื่อผ่านไปอีก 60 ปี ซึ่งจะเป็นปีพ.ศ. พ.ศ. 2610 (ค.ศ. 2067) พลังก็จะวนกลับมาเป็นปี 丁亥 อีกครั้งหนึ่ง

วิธีการคำนวณ[แก้]

เพื่อให้ง่ายแล้ว เราสามารถคำนวณว่าปีนั้นจะมีอักษรประจำปีเป็นแบบใด โดยตั้งพุทธศักราชปีที่ต้องการจะหานั้นลงเป็นสองฐาน เอา 6 ลบ ฐานบน (อักษรภาคฟ้า) เอา 10 หาร ยกลัพธ์เสียเอาแต่เศษ ฐานล่าง (อักษรภาคดิน) เอา 12 หาร ยกลัพธ์เสียเช่นเดียวกัน จากนั้นพิจารณาว่าเศษเป็นแบบใดตามในตาราง นำอักษรที่ได้ทั้งภาคฟ้าและดินมาเรียงกันเป็นอักษรประจำปีตามที่ต้องการ

อักษรภาคสวรรค์[แก้]

เศษ อักษรภาคสวรรค์ ชื่อจีนกลาง (พินอิน) ชื่อจีนแต้จิ๋ว ชื่อญี่ปุ่น ชื่อเกาหลี ชื่อเวียดนาม หยินหยาง ธาตุ
เสียงอง เสียงคุน (คันจิ) ทับศัพท์ ฮันกึล
1 เจี่ย (jiǎ) กะ โค (こう) คิโนะเอะ (木の兄) gap giáp หยาง ธาตุไม้
2 อี่ (yǐ) อิก โอะสึ (おつ) คิโนะโตะ (木の弟) eul ất หยิน
3 ปิ่ง (bǐng) เปี้ย เฮ (へい) ฮิโนะเอะ (火の兄) byeong bính หยาง ธาตุไฟ
4 ติง (dīng) เต็ง เท (てい) ฮิโนะโตะ (火の弟) jeong đinh หยิน
5 อู้ (wù) โบ่ว โบะ (ぼ) สึชิโนะเอะ (土の兄) mu mậu หยาง ธาตุดิน
6 จี่ (jǐ) กี้ คิ (き) สึชิโนะโตะ (土の弟) gi kỷ หยิน
7 เกิง (gēng) แก โค (こう) คะโนะเอะ (金の兄) gyeong canh หยาง ธาตุทอง
8 ซิน (xīn) ซิง ชิง (しん) คะโนะโตะ (金の弟) shin tân หยิน
9 เหริน (rén) หยิม จิง (じん) มิซุโนะเอะ (水の兄) im nhâm หยาง ธาตุน้ำ
0 กุ่ย (guǐ) กุ๋ย คิ (き) มิซุโนะโตะ (水の弟) gye quý หยิน

อักษรภาคปฐพี[แก้]

เศษ อักษรภาคปฐพี ชื่อจีนกลาง (พินอิน) ชื่อจีนแต้จิ๋ว ชื่อญี่ปุ่น ชื่อเกาหลี ชื่อเวียดนาม ปีนักษัตร ชั่วโมงในรอบวัน
เสียงอง เสียงคุน ทับศัพท์ ฮันกึล
1 จื่อ (zǐ) จื้อ ชิ เนะ ja ชวด (鼠) 23 ถึง 1 นาฬิกา
2 โฉ่ว (chǒu) ทิ่ว ชู อุชิ chuk sửu ฉลู (牛) 1 ถึง 3 นาฬิกา
3 อิ๋น (yín) อิ้ง อิง โทะระ in dần ขาล (虎) 3 ถึง 5 นาฬิกา
4 หม่าว (mǎo) เบ้า โบ อุ myo mẹo/mão เถาะ (兔) 5 ถึง 7 นาฬิกา
5 เฉิน (chén) ซิ้ง ชิง ทะสึ jin thìn มะโรง (龍) 7 ถึง 9 นาฬิกา
6 ซื่อ (sì) จี๋ ชิ มิ sa tỵ มะเส็ง (蛇) 9 ถึง 11 นาฬิกา
7 อู่ (wǔ) โง่ว โกะ อุมะ o ngọ มะเมีย (馬) 11 ถึง 13 นาฬิกา
8 เว่ย (wèi) บี่ มิ หรือ บิ ฮิสึจิ mi mùi มะแม (羊) 13 ถึง 15 นาฬิกา
9 เซิน (shēn) ซิง ชิง ซะรุ shin thân วอก (猴) 15 ถึง 17 นาฬิกา
10 โหย่ว (yǒu) อิ้ว ยู โทะริ yu dậu ระกา (雞) 17 ถึง 19 นาฬิกา
11 ซวี (xū) สุก จุสึ อินุ sul tuất จอ (狗) 19 ถึง 21 นาฬิกา
0 ฮ่าย (hài) ไห ไก อิ hae hợi กุน (豬) 21 ถึง 23 นาฬิกา

ตัวอย่างการคำนวณ[แก้]

  1. ปีนี้ตรงกับปี พ.ศ.2557
  2. เอา 6 ลบ: 2557 - 6 = 2551
  3. ฐานบน (ภาคฟ้า) เอา 10 หารเอาแต่เศษ: 2551 mod 10 = 1
  4. ฐานล่าง (ภาคดิน) เอา 12 หารเอาแต่เศษ: 2551 mod 12 = 7
  5. เปิดดูตาราง ฐานบนเศษ 1 ตรงกับอักษรภาคฟ้า 甲 (กะ) ส่วนฐานล่าง เศษ 7 ตรงกับอักษรภาคดิน 午 (โง่ว)
  6. ดังนั้น ปีนี้มีอักษรประจำปีเป็น 甲午

การประยุกต์ใช้[แก้]

ตัวอักษรของราศีบนและราศีล่างนั้น นอกจากจะใช้เพื่อระบุกาลเวลาในปฏิทินของจีนแล้ว ยังสามารถใช้ในการทำนายดวงชะตาซึ่งเป็นระบบที่แพร่หลายที่สุดในสังคมชาวจีนมาในตั้งแต่อดีตที่เรียกว่า "โป๊ยหยี่ซี้เถียว" หรือ "แปดอักขระสี่แถว" คือแถวปีก็จะประกอบด้วยราศีบนและล่าง 1 ชุด ในขณะที่แถวเดือน แถววัน และแถวยาม ก็จะมีราศีบนและล่างอีกอย่างละ 1 ชุด รวมเป็น 8 อักษร โดยแต่ละตัวจะมีค่าทางพลังงานเป็นธาตุต่างๆ ซึ่งมีอยู่ทั้งหมด 5 ธาตุ คือ ไม้ ไฟ ดิน ทอง น้ำ แล้วนำมาวิเคราะห์หาสัมพันธ์ปฏิกิริยาระหว่างธาตุ ว่าธาตุใดมีมากเกินไป ธาตุใดน้อยเกิน ธาตุใดพิฆาตธาตุใด คล้ายกับการเล่นหมากรุก เพื่อจะหาว่าธาตุใดเป็นธาตุที่ให้คุณและธาตุใดเป็นธาตุที่ให้โทษ ซึ่งในปีใดที่เป็นราศีของธาตุที่ให้คุณเข้ามาก็จะทำนายว่าเป็นปีที่ดวงดี ส่วนในปีที่ธาตุให้โทษเข้ามาก็ถือว่าเป็นปีที่ดวงไม่ดี

อ้างอิง[แก้]

  • ตั้งกวงจือ. ตำราเรียนหัวใจฮวงจุ้ย. กรุงเทพฯ:ฮวงจุ้ยกับชีวิต, 2549
  • Tsien, Tsuen-hsuin; Kwang-chih Chang (1978). "T'ien kan: a key to the history of the Shang". In David Roy (ed.). Ancient China : studies in early civilization. Hong Kong: Chinese University Press. pp. 13–42. ISBN 978-962-201-144-1. 
  • Norman, Jerry (1985). "A note on the origins of the Chinese duodenary cycle". In Graham Thurgood (ed.). Linguistics of the Sino-Tibetan area : the state of the art : papers presented to Paul K. Benedict for his 7lst birthday. Canberra: Australian National University. pp. 85–89. 
  • Pulleyblank, E. G. (1995). "The ganzhi as phonograms". Early China News 8: 29–30. 
  • Smith, Adam (2011). "The Chinese sexagenary cycle and the ritual origins of the calendar". In John Steele (ed.). Calendars and years II : astronomy and time in the ancient and medieval world. Oxford: Oxbow. pp. 1–37. ISBN 978-1-84217-987-1.