ภาษาเขมรสมัยกลาง

ภาษาเขมรสมัยกลาง
รูปตัวอย่าง ศิลาจารึก เขียนเป็น ภาษาเขมรสมัยกลาง
ภูมิภาค	ประเทศกัมพูชา บางส่วนในประเทศไทย ประเทศลาว และประเทศเวียดนาม
ยุค	พัฒนาไปเป็นภาษาเขมร, ภาษาเขมรเหนือ (เขมรถิ่นไทย) ภาษาเขมรตะวันตก และ ภาษาเขมรกรอมในคริสต์ศตวรรษที่ 18
ตระกูลภาษา	ออสโตรเอเชียติก ภาษาเขมรสมัยกลาง
รูปแบบก่อนหน้า	ภาษาเขมรเก่า
รหัสภาษา
ISO 639-3	xhm
Glottolog	midd1376

ภาษาเขมรสมัยกลาง หรือ ภาษาเขมรสมัยหลังพระนคร เป็นชื่อที่ใช้เรียกภาษาเขมรในช่วงระหว่างคริสตศตวรรษที่ 14 ถึงคริสตศตวรรษที่ 18 ซึ่งเอาไว้แบ่งคั่นระหว่างยุคของภาษาเขมรเก่าและภาษาเขมรสมัยใหม่ พัฒนาการและการสื่อสารของภาษาเขมรสมัยกลางเกิดขึ้นพร้อม ๆ กับการล่มสลายของอาณาจักรพระนคร ร่วมสมัยกับการขยายอิทธิพลของอาณาจักรอยุธยา ยุคดังกล่าวถูกเรียกว่ายุคหลังพระนคร ภาษาเขมรสมัยกลางเป็นช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงทางด้านสัทวิทยาของตัวภาษาไปจากเดิมอย่างมาก โดยได้วิวัฒนาการไปเป็นภาษาเขมรสมัยใหม่ ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1777 ในรัชสมัยของนักองค์เอง พระราชบิดาของนักองด้วง เป็นต้นมา

ชาวเขมรได้หยิบยืมตระกูลอักษรพราหมีมาใช้เขียนภาษาของตน ตั้งแต่ภาษาเขมรเก่า ในคริสต์ศตวรรษที่ 6–7 การเปลี่ยนแปลงของภาษาเขมรสมัยกลางต่างก็ได้ทิ้งร่องรอยที่เป็นลายลักษณ์อักษรเหลือไว้เป็นจำนวนมาก ทําให้ภาษาเขมรสมัยกลางได้รับการสืบสร้างและถูกนำมาศึกษาใหม่อีกครั้ง ในยุคดังกล่าวตัวภาษามีพัฒนาการเปลี่ยนแปลงหน่วยเสียงต่าง ๆ ในกลุ่มฐานเสียงพยัญชนะหยุด ซึ่งมีความแตกต่างไปจากภาษาเขมรเก่า ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบสระเพื่อชดเชยความแตกต่างในวิธีการสะกดตามมา โดยสระที่ตามหลังกลุ่มฐานเสียงพยัญชนะระเบิด โฆษะ โดยส่วนใหญ่จะไม่มีการเปลี่ยนแปลงของหน่วยเสียงสระไปจากเดิมมากนัก ขณะที่สระชุดเดียวกันซึ่งตามหลังด้วยกลุ่มฐานเสียงพยัญชนะระเบิด อโฆษะ ก็ได้เกิดกระบวนการเลื่อนสระไปเป็นหน่วยเสียงที่แตกต่างกันไปอย่างเป็นระบบ แน่นอนว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวครอบคลุมทั้งสระเดี่ยวและสระประสม นอกจากนี้การสูญเสียหน่วยเสียง /r/ ในตัวสะกด "រ" และการควบรวมหน่วยเสียง /s/ ไปเป็น /h/ ในตัวสะกด "ស" ดังที่ปรากฎภาษาเขมรสมัยใหม่ ทั้งหมดล้วนเกิดขึ้นในยุคของภาษาสมัยเขมรกลางทั้งสิ้น

ภาษาเขมรสมัยกลางมีหลักฐานชั้นต้นปรากฏอยู่ในรูปแบบของเอกสารหรือจารึกอยู่เป็นจำนวนมาก ในปัจจุบันภาษาเขมรสมัยกลางได้พัฒนาไปเป็นภาษาสมัยใหม่ถึงสามภาษา ได้แก่ ภาษาเขมรเหนือ ภาษาเขมรตะวันตก สำเนียงถิ่นต่าง ๆ ในภาษาเขมรกลาง รวมถึงภาษาเขมรสำเนียงมาตรฐานและภาษาเขมรกรอม

ความเป็นมา

"ภาษาเขมรเก่า" เป็นชื่อที่ใช้เรียกภาษาเขมรในยุคก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 14 ที่สืบทอดมาจากสามอาณาจักรที่สืบต่อกันมาในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ อาณาจักรฟูนาน อาณาจักรเจนละ และอาณาจักรเขมร (พระนคร) เมื่ออาณาจักรดังกล่าวสามารถขยายอำนาจการปกครองเข้าสู่พื้นที่ส่วนใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่ทิศตะวันตกสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงไปจนถึงทะเลอันดามัน และจากทางตอนเหนือของอ่าวไทยจรดไปจนถึงประเทศจีน ภาษาเขมรเก่าของชาวเขมรก็ได้กลายเป็นภาษาหลักและกลายเป็นภาษาราชการที่มีอิทธิพลครอบคลุมทั่วทั้งจักรวรรดิ แต่หลังจากที่อาณาจักรอยุธยาของชาวสยามได้เข้ามายึดเมืองพระนครในคริสตศตวรรษที่ 14 จักรวรรดิเขมรก็สูญเสียสิทธิทั้งในเชิงอำนาจและอิทธิพลลงอย่างต่อเนื่อง เช่นดินแดนทางตอนเหนือของทิวเขาพนมดงรักได้ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอาณาจักรล้านช้าง ขณะที่ดินแดนทางตะวันตกและทางตะวันตกเฉียงเหนือก็ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอยุธยา ส่วนดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงก็ถูกผนวกกลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรเวียดนาม ศูนย์กลางทางวัฒนธรรมของชาวเขมรถูกถอยร่นไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้และในที่สุดก็ถูกลดทอนลงกลายเป็นวัฒนธรรมกันชนคั่นกลางระหว่างอาณาจักรรอบข้างที่ทรงอำนาจอย่างสยามและเวียดนาม ซึ่งมหาอำนาจทั้งสองต่างก็ต้องการที่จะแผ่อิทธิพลขยายอำนาจของตนเข้ามาปกครองอาณาจักรของชาวเขมรในฐานะรัฐบริวาร

ภายใต้บริบทดังกล่าวนี้เอง การล่มสลายของจักรวรรดิเขมรได้ส่งผลให้ภาษาเขมรเก่าเกิดพัฒนาการขึ้นอย่างรวดเร็วจนกลายเป็นภาษาเขมรกลาง สำเนียงถิ่นต่าง ๆ ทั้งหมดในภาษาเขมรสมัยใหม่ล้วนแต่เป็นผลลัพธ์จาก "การแตกแยกทางภาษาในแต่ละชุมชน" ที่เกิดขึ้นในภาษาเขมรสมัยกลางโดยตรง วิธีการเปรียบเทียบทางภาษาคือการใช้ภาษาเขมรสมัยใหม่ควบคู่ไปกับจารึกหรืองานเขียนของภาษาเขมรสมัยกลาง วิธีการดังกล่าวทำให้นักภาษาศาสตร์สามารถที่จะวิจัยและสืบย้อนถึงร่องรอยและคุณลักษณะที่สำคัญของภาษาเขมรสมัยกลางได้ อย่างไรก็ตามเนื่องจากไม่มีหลักฐานที่มาจากภาษาเขมรสมัยเก่าโดยตรงหลงเหลืออยู่มากนัก ส่งผลให้นักภาษาศาสตร์จำเป็นที่จะต้องอาศัยการวิเคราะห์จารึกภาษาเขมรสมัยกลางผ่านระบบการเขียนของภาษาเขมรสมัยใหม่ เพื่อที่จะประดิษฐ์ภาษาเขมรเก่าขึ้นใหม่เป็นการเฉพาะ แม้ว่ากระบวนการดังกล่าวสามารถที่จะทำให้นักภาษาศาสตร์สามารถทำความเข้าใจเกี่ยวกับอิทธิพลและความสำคัญของภาษาเขมรสมัยกลางได้มากขึ้น แต่ก็กระทบกับกระบวนการสืบย้อนและประดิษฐ์ภาษาเขมรเดิมขึ้นใหม่อยู่พอสมควร

ภาษาเขมรสมัยกลางช่วงต้น

โดยปกติแล้ว นักภาษาศาสตร์มักจำแนกภาษาเขมรสมัยกลางออกเป็นสองยุค โดยอ้างอิงจากแหล่งข้อมูลที่มีอยู่ จารึกภาษาเขมรสมัยกลางซึ่งสามารถยืนยันอายุของหลักฐานได้อย่างแน่ชัดในช่วงระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 14 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 นั้นมีจำนวนน้อยมาก จารึกจำนวนมากมิได้ระบุวันที่ไว้อย่างชัดเจน หลักฐานชั้นต้นเหล่านี้แม้จะมีการเรียงลำดับเหตุการณ์ไว้ แต่ก็มิได้ระบุวันที่ไว้อย่างชัดเจน มีการสันนิษฐานว่าจารึกหลายฉบับอาจมีอายุย้อนไปถึงรัชสมัยของนักองด้วง (ค.ศ. 1789–1859) ซึ่งทรงออกพระราชโองการที่รู้จักกันในนาม "ฉบับสรี" (“แบบอย่างของสตรี”) การวิเคราะห์สัมผัสของจารึกฉบับแรก ๆ ชี้ให้เห็นว่า จารึก "เกร์ กาลา" และ "กุนา เจา" อาจมีอายุย้อนไปถึงยุคภาษาเขมรสมัยกลางตอนต้น มีการเปลี่ยนแปลงของระบบเสียงเป็นจำนวนมากในช่วงนี้ ซึ่งชี้ให้เห็นว่าภาษาเขมรสมัยกลางได้เริ่มเกิดขึ้นแล้ว นอกจากนี้ ยังมีการเปลี่ยนแปลงทางภาษาอื่น ๆ อีกมากที่ได้เริ่มเกิดขึ้นภายในช่วงเวลาเดียวกัน และดำเนินต่อเนื่องไปถึงภาษาเขมรสมัยกลางตอนปลาย กระบวนการเหล่านี้ โดยเฉพาะในช่วงต้นของการเปลี่ยนแปลง จำเป็นต้องอนุมานโดยการเปรียบเทียบระหว่างภาษาเขมรเก่าตอนปลาย กับข้อความในจารึกภาษาเขมรกลางตอนหลัง

ภาษาเขมรสมัยกลางช่วงปลาย

ภาษาเขมรสมัยกลางช่วงปลายเป็นช่วงที่มีหลักฐานชั้นต้นปรากฏอยู่ในรูปแบบของเอกสารหรือจารึกมากที่สุด นอกจากจารึกแล้ว ยังมีต้นฉบับคัมภีร์ใบลานจากหลาย ๆ สถานที่หรือหลาย ๆ สาขา ที่ปรากฎในรูปแบบ พงศาวดาร วรรณกรรม พระธรรม และ คู่มือปฏิบัติงาน และในช่วงเวลาดังกล่าวนี้เอง ที่กลุ่มฐานเสียงพยัญชนะอโฆษะได้ลดความก้องของหน่วยเสียงลงมา พร้อม ๆ กับหน่วยเสียงสระต่าง ๆ ที่เกิดการเปลี่ยนแปลงแตกต่างกันไปอย่างเป็นระบบ

สัทวิทยา

ภาษาเขมรสมัยกลางซึ่งเป็นชื่อที่ใช้เรียกภาษาเขมรในช่วงเวลากึ่งกลางระหว่างยุคของภาษาเขมรเก่าและภาษาเขมรสมัยใหม่ ภาษาเขมรสมัยกลางถือว่าเป็นภาษาที่มีสัทวิทยาค่อนข้างใกล้เคียงกับภาษาเขมรสมัยใหม่เป็นอย่างมาก ๆ ทั้งในด้านของหน่วยเสียงพยัญชนะและสระ

เสียงพยัญชนะ

		ริมฝีปาก		ปุ่มเหงือก		เพดานแข็ง		เพดานอ่อน		เส้นเสียง
หยุด	พ่นลม	pʰ		tʰ		cʰ		kʰ
	ไม่ก้อง	p		t		c		k		ʔ
	ก้อง	ɓ	b	ɗ	d	ɟ		ɡ
นาสิก	ก้อง	m		n		ɲ		ŋ
เสียดแทรก	ไม่ก้อง			s						h
เปิด	ก้อง			l		j		w
รัว	ก้อง			r

เสียงสระ

	หน้า		กลาง		หลัง
	สั้น	ยาว	สั้น	ยาว	สั้น	ยาว
ปิด	i	iː	ɨ	ɨː	u	uː
กึ่งกลาง	(e)	eː	ə	əː	(o)	oː
กึ่งเปิด	(ɛ)	ɛː
เปิด			a	aː	ɔ	ɔː

ดูเพิ่ม

• ประเทศกัมพูชา
• ประวัติศาสตร์กัมพูชา
• ภาษาเขมร
• อักษรเขมร

อ้างอิง

บรรณานุกรม

• Coedès, George (1968). Walter F. Vella (บ.ก.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
• Diffloth, Gérard (1990). A History of the Khmer Language. Cornell University Library, Ithaca, NY: Unpublished manuscript.
• Headley, Robert K (1998). "Cham evidence for Khmer sound changes" (PDF). Papers in Southeast Asian Linguistics. 15: 21–29. สืบค้นเมื่อ 9 มกราคม 2016.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Jacob, Judith M (1968). Introduction to Cambodian. London: Oxford University Press. ISBN 978-0197135563.
• Jacob, Judith M (1976). "An Examination of the Vowels and final Consonants in Correspondences between pre-Angkor and modern Khmer" (PDF). Pacific Linguistics. 42 (19): 19–38. สืบค้นเมื่อ 3 มกราคม 2016.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Lewitz, Saveros (1967). "La toponymie khmère". Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient (ภาษาฝรั่งเศส). 53 (2): 375–451. doi:10.3406/befeo.1967.5052.
• Jenner, Philip N (1974). "The Development of the Registers in Standard Khmer" (PDF). Canberra: PL. 31: 47–60. สืบค้นเมื่อ 6 มกราคม 2016.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Jenner, Philip N (1975). "The final liquids of middle Khmer". STUF - Language Typology and Universals. 28 (1–6): 599–609. doi:10.1524/stuf.1975.28.16.599. S2CID 131639485.
• Jenner, Philip N (1976). The Relative Dating of Some Khmer CPĀ'PA*. Oceanic Linguistics Special Publications. University of Hawai'i Press. น. 693–710. JSTOR 20019179.
• Keat, Gin Ooi, บ.ก. (2004). Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1 (พิมพ์ครั้งที่ illustrated). ABC-CLIO. ISBN 978-1576077702. สืบค้นเมื่อ 31 มกราคม 2016.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Sidwell, Paul (2009). "Classifying the Austroasiatic languages: history and state of the art". 76. Lincom Europa. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2019-03-24. สืบค้นเมื่อ 3 มกราคม 2016. {{cite journal}}: การอ้างอิง journal จำเป็นต้องระบุ |journal= (วิธีใช้)CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Vickery, Michael (1992). "Loan words and devoicing in Khmer" (PDF). Mon Khmer Studies. 18: 240–250. สืบค้นเมื่อ 12 มกราคม 2016.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Vickery, Michael (2003). "Funan reviewed: Deconstructing the ancients". Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient. 90 (1): 101–143. doi:10.3406/befeo.2003.3609.
• Wayland, Ratree; Jongman, Allard (2001). "Chanthaburi Khmer vowels: phonetic and phonemic analyses" (PDF). Mon-Khmer Studies. 31: 65–82. สืบค้นเมื่อ 14 มกราคม 2016.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Wayland, Ratree; Jongman, Allard (2002). "Registrogenesis in Khmer: A Phonetic Account". Mon-Khmer Studies. 32: 101–114. สืบค้นเมื่อ 3 มกราคม 2016.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)

อ่านเพิ่ม

• Bauer, Christian (1989). "Recovering extracted infixes in Middle Khmer" (PDF). Mon-Khmer Studies. 15 (155–164).
• Jacob, Judith M (1965). "Notes on the numerals and numeral coefficients in Old, Middle and Modern Khmer" (PDF). Lingua. 15: 143–162. doi:10.1016/0024-3841(65)90011-2.
• Jacob, Judith M (1976). Affixation in Middle Khmer with Old and Modern Comparisons (PDF). Oceanic Linguistics Special Publications. น. 591–623.
• Jenner, Philip N (1974). "The value of 'au' and 'ai' in Middle Khmer" (PDF). Southeast Asian Linguistic Studies. 1: 157–173.
• Jenner, Philip N (1977). "The value of i, ī, u and ū in Middle Khmer" (PDF). Mon-Khmer Studies. 5: 101–133.
• Miyake, Marc. 2012. Khmer Cʔ-lusters.
• Wayland, Ratree; Jongman, Allard (2003). "Acoustic correlates of breathy and clear vowels: the case of Khmer". Journal of Phonetics. 31 (2): 181–201. CiteSeerX 10.1.1.576.8853. doi:10.1016/s0095-4470(02)00086-4.

แหล่งข้อมูลอื่น

• Dictionary of Old Khmer (SEAlang)