สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี
King Ang Doung.jpg

พระบรมนามาภิไธย นักองค์ด้วง
พระปรมาภิไธย องค์พระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี ศรีสุริโยประพันธ์ ธรรมิศวโรดม บรมศิรินทร บวรมหาจักรพรรดิราช พิกาศนารถบพิตร สถิตยเป็นอิศรกัมพูชารัตนราช โอภาศชาติวรวงศ์ ดำรงกัมพูชามหาประเทศราชนคร บวรวิวัฒนาดิเรก เอกอัครมหาเขมราธิบดินทร นรินทรวิสุทธิอุดม บรมบพิตร
พระอิสริยยศ พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรกัมพูชา
ราชวงศ์ ราชวงศ์นโรดม
ครองราชย์ พ.ศ. 2390 - 19 ตุลาคม พ.ศ. 2403
รัชกาลก่อน สมเด็จพระมหาราชินีองค์มี
รัชกาลถัดไป พระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตาร
ข้อมูลส่วนพระองค์
พระราชสมภพ พ.ศ. 2339
กัมพูชา
สวรรคต 19 ตุลาคม พ.ศ. 2403
พระราชบิดา นักองค์เอง
พระราชมารดา พระวรราชินี (นักนางรศ)
พระมเหสี พระปิโยพระบรมท้าวธิดา (นักนางแป้น)
พระปิโยพระบรมอัจฉราอัปสร (นักนางเภา)
พระราชบุตร สมเด็จพระราชธิดามหากระษัตรี
พระบรมมงคลทิวา
พระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตาร
พระบาทสมเด็จพระสีสุวัตถิ์

สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี หรือ นักองด้วง หรือ พระองค์ด้วง (เขมร: ព្រះបាទ អង្គ ឌួង; พระบาทองค์ด้วง) เสด็จพระราชสมภพเมี่อ พ.ศ. 2339 และสวรรคตเมี่อวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2403[1] ทรงเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชอาณาจักรกัมพูชาสมัยใหม่เป็นพระมหากษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราชของกัมพูชา ซึ่งท่ามกลางการต่อสู้ระหว่างราชอาณาจักรสยาม และญวน

พระราชประวัติ[แก้]

แม่แบบ:พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์วรมัน

สมเด็จพระหริรักษ์รามาธิบดี หรือ นักองค์ด้วง พระราชสมภพเมี่อ พ.ศ. 2339[1] เป็นพระราชโอรสของ สมเด็จพระนารายณ์รามาธิบดี (นักองเอง) และพระราชอนุชาในสมเด็จพระอุทัยราชา (นักองจันทร์)

เมื่อครั้งที่สมเด็จพระนารายณ์รามาธิบดีเสด็จสวรรคตนั้น พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ นักองจันทร์ อภิเษกขึ้นครองราชย์ที่เขมรพระราชทานนามว่า สมเด็จพระอุทัยราชา แต่เมื่อสมเด็จพระอุทัยราชาขึ้นครองราชย์แล้วมีใจออกห่างกรุงสยามโดยหันไปพึ่งญวนแทน ในช่วงนั้นเจ้านายและขุนนางเขมรจึงแบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย กล่าวคือ ฝ่ายที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วยกับสมเด็จพระอุทัยราชา ฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยนั้น ซึ่งรวมทั้ง นักองด้วง จึงต้องหนีเข้ามายังกรุงเทพมหานครในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตั้งแต่มีพระชนมายุ 16 พรรษา โดยเข้ามาพำนัก ณ วังเจ้าเขมร ซึ่งเป็นวังที่สมเด็จพระนารายณ์รามาธิบดี พระบิดาเคยพำนักอยู่[2]

ต่อมา ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อนักองด้วงมีพระชนมายุ 43 พรรษา หลังจากที่ทรงพำนักอยู่ในประเทศไทยเป็นเวลา 27 ปี จึงเดินทางกลับเขมรพร้อมกับกองทัพเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เพื่อรบกับญวนที่กำลังแผ่อำนาจเข้าสู่เขมรในช่วงนั้น โดยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการว่า "หากเขมรสงบเรียบร้อยเมื่อใดให้อภิเษกพระองค์ด้วงขึ้นครองเขมร" ดังนั้น เมื่อกองทัพของเจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) สามารถจัดการเหตุการณ์ในเขมรเป็นที่เรียบร้อยแล้ว จึงมีการอภิเษกนักองค์ด้วงขึ้นครองราชสมบัติที่เขมรเมื่อพระชนมายุ 51 พรรษา[3] มีพระนามว่า "พระหริรักษ์รามาธิบดี ศรีสุริโยพันธุ ธรรมมิกวโรดม บรมศรีอินทรา มหาจักรพรรดิราช บรมนารถบรมบพิตร สถิตย์เป็นอิศวรกัมพูชารัตนราช โอภาศชาติวรวงศ์ ดำรงกัมพูชามหาประเทศราชนคร บวรวิวัฒนาดิเรก เอกอัครมหาเขมราธิบดินทร นรินทรวิสุทธิอุดม บรมบพิตร เจ้ากรุงกัมพูชา" เมื่อวันพฤหัสบดีเดือน 4 ขึ้น 4 ค่ำ ปีมะแม จุลศักราช 1209 ตรงกับวันพุธที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2390[4][5]

ต่อมาในปี พ.ศ. 2394 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แก้สร้อยพระนามของสมเด็จพระหริรักษ์รามาธิบดีเป็น "องค์พระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี ศรีสุริโยประพันธ์ ธรรมิศวโรดม บรมศิรินทร บวรมหาจักรพรรดิราช พิกาศนารถบพิตร สถิตยเป็นอิศรกัมพูชารัตนราช โอภาศชาติวรวงศ์ ดำรงกัมพูชามหาประเทศราชนคร บวรวิวัฒนาดิเรก เอกอัครมหาเขมราธิบดินทร นรินทรวิสุทธิอุดม บรมบพิตร"[6]

สมเด็จพระหริรักษ์รามาธิบดี เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม พ.ศ. 2403 ที่กรุงอุดงค์

พระราชบุตร[แก้]

ตามพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ 4 ฉะบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ระบุพระนามพระราชโอรสและพระราชธิดาไว้รวม 18 พระองค์ ดังนี้[7]

พระราชโอรส 7 พระองค์ ได้แก่

  1. นักองค์ราชาวดี (ต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตาร)
  2. นักองค์ศรีสวัสดิ์ (ต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระสีสุวัตถิ์)
  3. นักองค์วัตถา (นักองค์ศรีวัตถา)
  4. นักองค์ศิริวงศ์
  5. นักองค์แก้วมโนหอ
  6. นักองค์สุวรรณหงส์
  7. นักองค์ดรอหุก

พระราชธิดา 11 พระองค์ ได้แก่

  1. นักองค์จงกลนี
  2. นักองค์พระราชธิดา
  3. นักองค์ศรีวรกษัตริย์
  4. นักองค์อุบลปรีดา
  5. นักองค์กระเบน
  6. นักองค์สรออุก
  7. นักองค์กระเมียด
  8. นักองค์ดอกเดื่อ
  9. นักองค์ตรอลน
  10. นักองค์มุม
  11. นักองค์เภา

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 HM King ANG DUONG
  2. จุลลดา ภักดีภูมินทร์, "นักองเอง",สกุลไทย, ฉบับที่ 2499, ปีที่ 48, ประจำวันอังคารที่ 10 กันยายน 2545
  3. จุลลดา ภักดีภูมินทร์, นักองเอง, สกุลไทย, ฉบับที่ 2605, ปีที่ 50, ประจำวันอังคารที่ 21 กันยายน 2547
  4. พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ 3 ฉะบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ตอนที่ 234. พระองค์ด้วงเป็นพระเจ้ากรุงกัมพูชา ในราชพงศาวดารกรุงกัมพูชาระบุว่า “พระหริรักษ์รามาอิศราธิบดี พระศรีสุริโยพรรณ ธรรมิกวโรดม บรมสุรินทรา มหาจักรพรรดิราช บรมนาถบรมบพิตร สถิตย์เป็นอิศวรยอดรัฐราษฎร์ โอภาษชาติวงษ์ บำรุงกัมพูชามหาอินทปัตนคร บวรอดิเรกเอกราช วัติโยมหาธิบดินทร์ นรินทรวิสุทธิอุดมบรมบพิตร”
  5. จุลลดา ภักดีภูมินทร์, พระองค์ด้วง, สกุลไทย, ฉบับที่ 2606, ปีที่ 50, ประจำวันอังคารที่ 28 กันยายน 2547
  6. พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ 4 พ.ศ. 2394 – 2411 ฉะบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ตอนที่ 16 ทรงแก้สร้อยพระนาม องค์สมเด็จหริรักษรามา เจ้ากรุงกัมพูชา
  7. พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชชกาลที่ 4 พ.ศ. 2394 – 2411 ฉะบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ ตอนที่ 86. องค์พระหริรักษ์ เจ้ากรุงกัมพูชา สุรคต


ก่อนหน้า สมเด็จพระหริรักษ์รามมหาอิศราธิบดี ถัดไป
สมเด็จพระมหาราชินีองค์มี 2leftarrow.png พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรกัมพูชา
(2384 - 2387
2388 - 2403)
2rightarrow.png พระบาทสมเด็จพระนโรดม บรมรามเทวาวตาร