พระราชพิธีบรมราชาภิเษก

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณฯ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ระหว่างประทับ ณ พระที่นั่งพุดตานกาญจนสิงหาสน์ใต้พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร ในพระที่นั่งอมรินทร์วินิจฉัย พระบรมมหาราชวัง ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเมื่อวันเสาร์ที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2562

พระราชพิธีบรมราชาภิเษก เป็นพระราชพิธีราชาภิเษกที่พระมหากษัตริย์ไทยได้รับการสถาปนาอย่างเป็นทางการด้วยการถวายน้ำอภิเษก โดยแบ่งออกเป็น 2 พระราชพิธีสำคัญคือ พระราชพิธีบรมราชาภิเษกและพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร

พระราชพิธีบรมราชาภิเษกเป็นการผสมผสานกันระหว่างธรรมเนียมของศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธ ซึ่งต้องย้อนกลับไปหลายศตวรรษโดยพระราชพิธีบรมราชาภิเษกประกอบไปด้วย พระราชพิธีสรงพระมูรธาภิเษก พระราชพิธีถวายน้ำอภิเษก พระราชพิธีถวายเครื่องราชกกุธภัณฑ์ และการสถาปนาพระราชินีและพระราชวงศ์ ส่วนพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรเป็นพระราชพิธีที่จัดขึ้นโดยเหล่าสมาชิกของราชวงศ์ในพระบรมมหาราชวัง

ภายหลังจากประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเสร็จสิ้นแล้ว พระมหากษัตริย์จะประทับพระที่นั่งราชยานพุดตานทองไปประกาศพระองค์เป็นพุทธมามกะและเสด็จไปสักการะพระบรมอัฐิของสมเด็จพระบรมราชบูรพการี

ประวัติ[แก้]

ตามโบราณราชประเพณีของไทย พระนามของผู้ได้รับการเลือกเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่ ก็ยังคงใช้ขานพระนามเดิม เป็นแต่เพิ่มคำว่า “ซึ่งทรงสำเร็จราชการแผ่นดิน” ต่อท้ายพระนาม เครื่องยศบางอย่างก็ต้องลด เช่น เศวตฉัตร มีเพียง 7 ชั้น มิใช่ 9 ชั้น คำสั่งของพระองค์ ก็ไม่เรียกว่าพระบรมราชโองการ จนกว่าจะได้ทรงรับการบรมราชาภิเษก จึงถวายพระเกียรติยศโดยสมบูรณ์ พระราชพิธีบรมราชาภิเษกของไทย ปรากฏหลักฐานเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์คือ ศิลาจารึกวัดศรีชุมของพญาลิไทแห่งกรุงสุโขทัย กล่าวคือ พ่อขุนผาเมืองอภิเษกพระสหายคือ พ่อขุนบางกลางท่าว ให้เป็นพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ครองกรุงสุโขทัย แต่ก็ไม่มีรายละเอียดการประกอบพระราชพิธี ว่ามีขั้นตอนอย่างใด

จนกระทั่งถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เมื่อขึ้นเสวยราชสมบัติ ได้ทรงทำพระราชพิธีนี้อย่างสังเขป เมื่อ พ.ศ. 2325 ครั้งหนึ่งก่อนแล้วทรงตั้งคณะกรรมการ โดยมีเจ้าพระยาเพชรพิชัย ซึ่งเป็นข้าราชการในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นประธาน สอบสวนแบบแผนโดยถี่ถ้วน ตั้งขึ้นเป็นตำรา แล้วทรงทำบรมราชาภิเษกเต็มตำราอีกครั้งหนึ่ง เมื่อ พ.ศ. 2328 และได้ใช้เป็นแบบแผนในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ของรัชกาลต่อๆ มาจนถึงปัจจุบัน ซึ่งแต่ละรัชกาล ก็ได้ปรับปรุงแก้ไขรายละเอียดเล็กน้อย ให้เหมาะแก่กาลสมัย ที่สำคัญคือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงเป็นปราชญ์ในทางอักษรศาสตร์ และโบราณราชประเพณี ได้ทรงพระราชนิพนธ์คำกราบบังคมทูล ของพราหมณ์และราชบัณฑิต ขณะถวายเครื่องราชกกุธกัณฑ์ กับพระราชดำรัสตอบเป็นภาษาบาลี และคำแปลเป็นภาษาไทย ทั้งนี้ อาจวิเคราะห์ได้ว่า พระราชพิธีนี้ มีคติที่มาจากลัทธิพราหมณ์ ผสมกับความเชื่อทางพุทธศาสนา ส่วนบทมนต์ต่างๆ ของพราหมณ์นั้น นักวิชาการภาษาตะวันออกโบราณ วินิจฉัยว่า เป็นภาษาทมิฬโบราณ

ส่วนพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อ พ.ศ. 2493 นั้น สำนักพระราชวังได้ยึดถือการบรมราชาภิเษก พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 เป็นหลัก แต่ปรับปรุงให้เหมาะสมกับสภาพบ้านเมืองที่ยังไม่อุดมสมบูรณ์ เพราะเพิ่งผ่านพ้นสงครามโลกครั้งที่สอง และเพื่อให้เหมาะสมกับการปกครองระบอบ ประชาธิปไตย แบบ ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญด้วย

การประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์[แก้]

พระบรมฉายาลักษณ์ พระนาม ระยะเวลาการครองราชสมบัติ วันประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก หมายเหตุ
King Buddha Yodfa Chulaloke.jpg พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 6 เมษายน พ.ศ. 2325 – 7 กันยายน พ.ศ. 2352 10 มิถุนายน พ.ศ. 2325
(วันจันทร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 8 บูรพาษาฒ
ปีขาล จัตวาศก จ.ศ. 1144)
[1]
ทรงกระทำการปราบดาภิเษกครั้งแรก โดยเป็นพระราชพิธีอย่างสังเขป
17 มิถุนายน พ.ศ. 2328
(ปีมะเส็ง สัปตศก จ.ศ. 1147)[2]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเป็นครั้งที่สองอย่างครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี, มีการรวบรวมตำราแบบแผนการประกอบพระราชพิธีจากการประชุมบรรดานักปราชญ์ราชบัณฑิต, สร้างเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ขึ้นใหม่ทดแทนของเดิมที่สูญหายจากภัยสงคราม
King Buddha Loetla Nabhalai.jpg พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย 7 กันยายน พ.ศ. 2352 – 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 17 กันยายน พ.ศ. 2352
(วันอาทิตย์ ขึ้น 9 ค่ำ เดือน 10
ปีมะเส็ง เอกศก จ.ศ. 1171)
[3]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี
King Nangklao.jpg พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 – 2 เมษายน พ.ศ. 2394 1 สิงหาคม พ.ศ. 2367
(วันอาทิตย์ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 9
ปีวอก ฉศก จ.ศ. 1186)
[4]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี
King Rama in full Regalia.jpg พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 2 เมษายน พ.ศ. 2394 – 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2394
(วันพฤหัสบดี ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6
ปีกุน ตรีศก จ.ศ. 1213)
[5]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี โดยมีการเพิ่มเติมการใช้ภาษามคธในบางขั้นตอนของพระราชพิธี, โปรดเกล้าฯ ให้ชาวต่างประเทศเข้าเฝ้าฯ ถวายพระพรชัยมงคลในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกได้เป็นครั้งแรก
Rama V c1870.jpg พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2411
(วันพุธ แรม 12 ค่ำ เดือน 12
ปีมะโรง สัมฤทธิศก จ.ศ. 1230)
[6]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งแรก โดยมีสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแทนพระองค์
16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2416 ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งที่สอง เนื่องจากทรงบรรลุพระราชนิติภาวะ, สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์พ้นจากหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแผ่นดินแทนพระองค์
Coronation portrait of King Vajiravudh.jpg พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2453
(วันศุกร์ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 12
ปีจอ โทศก จ.ศ. 1272)
[7]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งแรก เฉพาะพิธีการสำคัญตามโบราณราชประเพณี งดการรื่นเริงต่างๆ เนื่องจากอยู่ระหว่างงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งที่สองอย่างครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี เพิ่มเติมการรื่นเริงต่างๆ และมีการเชิญพระราชอาคันตุกะจากนานาประเทศเข้าร่วมพระราชพิธี ในหมายกำหนดการเรียกพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งนี้ว่า "พระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมโภช"
King Prajadhipok at his Coronation.jpg พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 – 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2469
(ตามปฏิทินสากล)
25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2468
(วันพฤหัสบดี ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 4
ปีฉลู สัปตศก จ.ศ. 1287)

(ตามปฏิทินแบบไทยและราชกิจจานุเบกษา)[8]
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี, โปรดเกล้าฯ สถาปนาหม่อมเจ้ารำไพพรรณี สวัสดิวัตน์ เป็นสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี, มีการบันทึกภาพยนตร์ข่าวพระราชพิธีบรมราชาภิเษกไว้เป็นหลักฐานครั้งแรกของประเทศสยาม
Rama IX on his Throne.jpg พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 – 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493

(วันศุกร์ แรม 4 ค่ำ เดือน 6
ปีขาล โทศก จ.ศ. 1312)
[9]

ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี โดยมีการเปลี่ยนแปลงถ้อยคำและลดขั้นตอนบางอย่างในพิธีการให้เหมาะสมกับการปกครองระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ, โปรดเกล้าฯ สถาปนาสมเด็จพระราชินีสิริกิติ์ เป็นสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินี
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 – ปัจจุบัน 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2562
(วันเสาร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 6
ปีกุน เอกศก จ.ศ. 1381)
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครบถ้วนตามโบราณราชประเพณี เป็นพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งแรกที่มีการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์
โปรดเกล้าฯ สถาปนา สมเด็จพระราชินีสุทิดา ขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี

ดูเพิ่ม[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค). "พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑". vajirayana.org. สืบค้นเมื่อ 2018-10-23.
  2. เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค). "พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๑". vajirayana.org. สืบค้นเมื่อ 2018-10-23.
  3. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. "พระราชพงษาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๒". vajirayana.org. สืบค้นเมื่อ 2018-10-23.
  4. เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค). "พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๓". vajirayana.org. สืบค้นเมื่อ 2018-10-23.
  5. เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค). "พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๔". vajirayana.org. สืบค้นเมื่อ 2018-10-23.
  6. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. "พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๕". vajirayana.org. สืบค้นเมื่อ 2018-10-23.
  7. ราชกิจจานุเบกษา (16 พฤศจิกายน 2453). "การพระราชพิธีบรมราชาภิเศก เฉลิมพระราชมณเฑียร ปีจอโทศกจุลศักราช ๑๒๗๒ พระพุทธศาสนากาล ๒๔๕๓ รัตนโกสินทร์ศก ๑๒๙" (PDF) (in Thai). สืบค้นเมื่อ 2017-09-06.
  8. ราชกิจจานุเบกษา (3 มีนาคม 2468). "พระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมณเฑียร ปีฉลูสัปตศก พุทธศักราช ๒๔๖๘" (PDF) (in Thai). สืบค้นเมื่อ 2017-09-06.
  9. ราชกิจจานุเบกษา (9 พฤษภาคม 2493). "พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช สยามินทราธิราช และ พระราชพิธีเฉลิมพระราชมนเทียร พ.ศ. ๒๔๙๓" (PDF) (in Thai). สืบค้นเมื่อ 2017-09-06.