เจ้าอนันตวรฤทธิเดช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก พระยาอนันตยศ)
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
เจ้าอนันตวรฤทธิเดช
เจ้านครเมืองน่าน
200px
เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 62
ราชาภิเษก14 พฤษภาคม พ.ศ. 2395
ครองราชย์พ.ศ. 2395 - พ.ศ. 2435
ก่อนหน้าเจ้าหลวงมหาวงษ์
ถัดไปพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช
รัชกาล39 ปี
พระชายาแม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี
แม่เจ้าขอดแก้วเทวี
ชายา10 องค์
พระราชบุตร40 พระองค์
พระนามเต็ม
เจ้าอนันตวรฤทธิเดช กุลเชฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน
ราชสกุลณ น่าน สายที่ 2[1]
ราชวงศ์ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
พระบิดาสมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ
พระมารดาแม่เจ้าขันแก้วชายา
ประสูติพ.ศ. 2348
พิราลัย28 พฤษภาคม พ.ศ. 2435 (86 ปี)
ณ คุ้มหลวงนครเมืองน่าน

เจ้าอนันตวรฤทธิเดช[2] หรือ เจ้าอนันตยศ[3]เป็นเจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน องค์ที่ 62 และเป็นเจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน องค์ที่ 12 แห่ง ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ครองราชย์ในปี พ.ศ. 2395 - พ.ศ. 2434 รวมระยะเวลา 39 ปี ชาวน่านเรียกพระองค์โดยลำลองว่า เจ้ามหาชีวิต เป็นราชโอรส ในสมเด็จเจ้าฟ้าอัตถวรปัญโญ ประสูติแต่แม่เจ้าขอดแก้วชายา

พระประวัติ[แก้]

เจ้าอนันตยศ หรือพระนามเต็มว่า .. เจ้าอนันตวรฤทธิเดช กุลเชฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน .. ประสูติเมื่อปี พ.ศ. 2348 เป็นราชโอรส ในสมเด็จเจ้าฟ้าหลวงอัตถวรปัญโญ ประสูติแต่ แม่เจ้าขันแก้วชายา มีพระขนิษฐา ร่วมเจ้ามารดา 1 พระองค์ คือ แม่เจ้าต่อม

ทรงขึ้นครองราชสมบัติเป็น เจ้านครเมืองน่านในปี พ.ศ. 2395 สืบสันตติวงศ์ ต่อจาก พระมาตุลา เจ้าหลวงมหาวงษ์ ผู้เป็นพระญาติวงศ์ทางพระบิดา และ ได้รับการสถาปนาอิสริยยศเป็น "เจ้าอนันตวรฤทธิเดช" เมื่อปี พ.ศ. 2399 จนกระทั่งพิราลัยเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2434 ด้วยโรคชรา รวมอายุ 86 ปี[4]

พระอิสริยยศ[แก้]

พระอิสริยยศ ในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน ก่อนที่จะได้รับพระราชทานสัญญาบัตร เป็นเจ้านครเมืองน่าน พระองค์ทรงดำรงพระอิสริยยศ ดังนี้

  1. เจ้าพระพิไชยราชา
  2. เจ้าพระยารัตนหัวเมืองแก้ว
  3. เจ้าพระยาบุรีรัตน
  4. เจ้าพระยามงคลวรยศ เจ้าพระยาหลวงน่าน
  5. เจ้าอนันตวรฤทธิเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน

เครื่องยศที่ได้รับพระราชทาน[แก้]

และได้รับพระราชทานเครื่องยศ ดังนี้

  1. เสื้อแขบคำ
  2. ผ้านุ่งแขบคำ
  3. พระมาลาสุบหัว
  4. กระโถนคำ
  5. คนโทคำ
  6. พานหมากคำเครื่องในคำ
  7. ปืนชนิดดี 1 บอก
  8. ดาบฝักคำ 1 เถื่อน
  9. โถเงิน 2 ใบ
  10. ทวน 2 เล่ม


  • พ.ศ. 2399 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ สถาปนาเลื่อนพระอิสริยยศ เจ้าพระยามงคลวรยศ เจ้าเมืองน่าน ขึ้นเป็น .. เจ้าอนันตวรฤทธิเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุร มหาราชวงษาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน .. แล้วทรงพระราชทานเครื่องยศ ดังนี้
  1. ทรงประพาศ
  2. กระโจมหัวคำ
  3. แท่นแก้ว 5 ชั้น
  4. เสตฉัตรขาว 7 ใบ
  5. ดาบหลูปคำ
  6. ทวนเขียวคำ ฝักเขียว 4 เล่ม
  7. ปืนชนิดดี 2 บอก
  8. กระโถนคำ 1
  9. พานหมากคำ 1
  10. มีดด้ามคำ 1
  11. มปัดตีคำ 2 แถว
  12. รูปม้าคำ 1
  13. โต๊ะเงิน 1 ใบ
  14. เบ้ายาคำ 1

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

เจ้าอนัตวรฤทธิเดช มีพระชายา , ชายา และหม่อม 12 องค์ ทรงประสูติ ราชโอรสและราชธิดา 30 พระองค์ ได้แก่
พระชายาที่ 1 แม่เจ้าสุนันทาอัครเทวี ประสูติ ราชโอรสและราชธิดา 6 พระองค์

  1. เจ้าพระยาอุปราช (เจ้ามหาพรหม ณ น่าน)
  2. พระเจ้านครเมืองน่าน (เจ้าสุริยะ ณ น่าน)
  3. เจ้าอุปราช (เจ้าสิทธิสาร ณ น่าน)
  4. เจ้าราชบุตร (เจ้าบุญรังษี ณ น่าน)
  5. เจ้านางหมอกแก้ว
  6. เจ้านางคำทิพ

พระชายาที่ 2 แม่เจ้าขอดแก้วเทวี ประสูติราชโอรสและราชธิดา 2 พระองค์

  1. เจ้ามหาพรมสุรธาดา เจ้านครเมืองน่าน องค์ที่ 64
  2. เจ้านางยอดมโนลา

ชายาที่ 3 แม่เจ้าคำปิว ไม่ประสูติราชบุตร
ชายาที่ 4 แม่เจ้าบัวเขียว ประสูติราชธิดา 1 พระองค์

  1. เจ้านางปิว

ชายาที่ 5 แม่เจ้าแว่น ประสูติราชโอรสและราชธิดา 3 พระองค์

  1. เจ้านางแก้วไหลมา
  2. เจ้านางบุษบา
  3. เจ้าน้อยบุญสวรรค์

ชายาที่ 6 แม่เจ้าอัมราประสูติราชโอรสและราชธิดา 2 พระองค์

  1. เจ้าน้อยฟ้าร่วนเมืองอิน
  2. เจ้านางขันคำ

ชายาที่ 7 แม่เจ้าปาริกา ประสูติราชโอรสและราชธิดา 8 พระองค์

  1. เจ้าบุรีรัตน (เจ้าน้อยบรม ณ น่าน)
  2. เจ้าน้อยบัวเลียว
  3. เจ้าหยั่งคำเขียว
  4. เจ้าน้อยบัวลองป่องฟ้าบุนทนาวงษ์
  5. เจ้าน้อยหมอกมุงเมือง
  6. เจ้าหนานรัตนเรืองรังษี
  7. เจ้าน้อยสุทธนะ
  8. เจ้านางคำเขียว

ชายาที่ 8 แม่เจ้าสุคันธา ประสูติราชโอรสและราชธิดา 4 พระองค์

  1. เจ้าน้อยอนุรศรังษี
  2. เจ้านางเกียงคำ
  3. เจ้านางเหมือย
  4. เจ้านางสาวดี

ชายาที่ 9 แม่เจ้าแว่น ไม่ประสูติราชบุตร
หม่อมที่ 10 หม่อมแก้ว ประสูติราชโอรสและราชธิดา 2 พระองค์

  1. เจ้าหนานมหาวงษ์
  2. เจ้านางปอก

หม่อมที่ 11 หม่อมคำแปง ประสูติราชโอรสและราชธิดา 2 พระองค์

  1. เจ้าน้อยนนต์
  2. เจ้านางบัวแฝง

หม่อมที่ 12 หม่อมในสำนัก ประสูติราชโอรส 1 พระองค์

  1. เจ้าหนานมหาวงษ์

รวมราชบุตร ในเจ้าอนันตวรฤทธิเดช 30 พระองค์ แบ่งเป็น

  • ราชโอรส 18 พระองค์
  • ราชธิดา 12 พระองค์

พระกรณียกิจ[แก้]

ทรงสร้างคุ้มหลวงนครน่าน[แก้]

คุ้มหลวงพระเจ้านครน่านหรือ “หอคำเมืองน่าน”

  • สร้างขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 2399 - 2400 ในสมัยของเจ้าอนันตวรฤทธิเดช กุลเชษฐมหันต์ ไชยนันทบุรมหาราชวงศาธิบดี เจ้านครเมืองน่าน เป็นอาคารไม้สักผสมไม้ตะเคียน หลังคาเป็นทรงจั่ว มุงกระเบื้องไม้แป้นเกล็ด ประดับช่อฟ้าใบระกาและหางหงส์ ตามแบบศิลปะพื้นบ้านเมืองน่าน มีบันไดทางขึ้นสองด้าน มีกำแพงอิฐทั้งสี่ด้าน
  • ต่อมาในปี พ.ศ. 2446 พระเจ้าสุริยพงษ์ผลิตเดช พระเจ้านครเมืองน่าน ได้โปรดให้รื้อลงและสร้างหอคำขึ้นใหม่ตามแบบสถาปัตยกรรมตะวันตกผสมล้านนา ซึ่งปัจจุบันคือพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติน่าน สมุดภาพปักปันเขตแดน ร.ศ.๑๒๔ โดยกรมการปกครอง

ด้านการเมือง[แก้]

เจ้าอนันตวฤทธิเดช ได้ตรากฎหมายสำคัญสูงสุดสำหรับใช้ปกครองในอาณาจักรน่าน คือ '''กฎหมายอาณาจักรหลักคำของเจ้ามหาชีวิต''' ซึ่งเป็นกฎหมายที่ได้รับอิทธิพลจากคำสอนในพระพุทธศาสนา และมีความเชื่อตามจารีตประเพณี เช่น การแอ่วสาว หรือการเสียผี กฎหมายเจ้ามหาชีวิต มีการตราบทลงโทษไว้อย่างชัดเจน โดยบทลงโทษสูงสุด คือ ประหารชีวิต กฎหมายควบคุมไปถึงวิถีชีวิต การประกอบการค้า ใช้ปกครองเมืองน่านต่อมา จนถึงคราวเปลี่ยนแปลงการปกครอง ในปี พ.ศ. 2475 เมืองน่านจึงมาใช้กฎหมายฉบับเดียวกันกับสยาม

การศาสนา[แก้]

เจ้าอนันตวรฤทธิเดช เจ้านครเมืองน่าน ทรงอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาในอาณาจักรน่าน ทั้งการสร้างวิหาร วัด พระพุทธรูป รวมไปถึงการอุปถัมภ์การบูรณะปฏิสังขรณ์ วัดวาอาราม ต่างๆใน นครน่าน

  • พ.ศ. 2395 ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ วัดศรีพันต้น
  • พ.ศ. 2400 ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ วัดมิ่งเมือง
    ''เจ้าอนันตวรฤทธิเดช'' เจ้าผู้ครองนครน่าน ได้สถาปนาวัดร้างนี้ขึ้นใหม่และตั้งชื่อวัดใหม่นี้ว่า “วัดมิ่งเมือง” เพราะสาเหตุว่ามีเสามิ่งหรือเสามิ่งเมืองตั้งอยู่ในวัด (คำว่า “ เสาพระหลักเมือง” เป็นศัพท์ของทางภาค กลาง คนเฒ่าคนแก่พื้นเมืองเรียกขานกันว่า เสามิ่งหรือเสามิ่งเมืองมาแต่โบราณ) ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา วันที่ 14 พฤศจิกายน 2510 ในบริเวณวัดร้าง ด้านเหนือจากซากวิหารมีเสาพระหลักเมืองน่าน ซึ่งเป็นไม้สักทองเป็นท่อนซุงขนาดใหญ่ 2 คน โอบรอบฝังอยู่กับพื้นดิน ศาลพระหลักเมืองน่าน วัดมิ่งเมือง อ.เมือง จ.น่าน
  • พ.ศ. 2410 ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ '''วัดภูมินทร์''' ครั้งใหญ่ โดยใช้เวลานานถึง 7 ปี

เจ้าอนันตวรฤทธิเดชอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาในอาณาจักรน่าน ทั้งการสร้างวิหาร วัด พระพุทธรูป รวมไปถึงการอุปถัมภ์การบูรณะวัดภูมินทร์ โดยมีการเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังอันล้ำค่าขึ้นในช่วงเวลานี้ และในจารึกวัดโป่งคำ มีจารึกถึงกรณียกิจไว้ว่า ''ในวันเพ็ญเดือน ๗ ล้านนา จ.ศ. ๑๒๔๘ พระกาวิไชยประธานฝ่ายสงฆ์และเจ้ามหาชีวิตหรือเจ้าอนันตวรฤทธิเดชฯ เจ้าผู้ครองนครน่านเป็นประธานฝ่ายฆราวาสพร้อมกับข้าราชการและชาวบ้านทุกคน ได้จัดมีการฉลองวิหารวัดโป่งคำ พร้อมกับถวายเครื่องอัฐบริขารทั้งหลาย โดยตั้งจิตปรารถนาขอให้ผู้ร่วมทำกุศลกิจกรรมครั้งนี้ได้พบกับพระนิพพานโดยทั่วกัน''[5]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

อ้างอิง[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

ก่อนหน้า เจ้าอนันตวรฤทธิเดช ถัดไป
เจ้าหลวงมหาวงษ์ 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครเมืองน่าน
องค์ที่ 62

(พ.ศ. 2395 - 2434)
2rightarrow.png พระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช