ฝุ่นละออง

ฝุ่นละออง หรือ ละอองธุลี คือ ของแข็งขนาดเล็กที่ลอยอยู่ในอากาศหรือน้ำ ซึ่งเกิดจากธรรมชาติหรือมนุษย์ โดยนับเป็นมลพิษทางอากาศและมลพิษทางน้ำประเภทหนึ่ง

ฝุ่นละอองมีที่มาหลากหลายทั้งจากธรรมชาติ เช่น ภูเขาไฟ พายุทราย ไฟป่า ไอเกลือ หรือการกระทำของมนุษย์เช่น ไอของเสียจากรถยนต์ โรงงานไฟฟ้า โรงงานอุตสาหกรรม รวมไปถึง การเผาหญ้า และการเผาป่า ในประเทศกำลังพัฒนาฝุ่นละอองที่เกิดขึ้นมักจะเกิดจากโรงงานผลิตกระแสไฟฟ้าจากถ่านหิน

ปริมาณฝุ่นละอองในอากาศจำนวนมากส่งผลต่อสุขภาพของมนุษย์ ก่อให้เกิดปัญหาหลากหลายเช่น โรคทางเดินหายใจ โรคหัวใจ โรคปอด รวมไปถึงมะเร็งปอด ซึ่งสามารถป้องกันได้ด้วยพวกตัวกรองแบบต่าง ๆ เช่น หน้ากาก

การกำจัดฝุ่นละอองนั้น ฝุ่นละอองที่มีขนาดใหญ่จะตกอยู่บนพื้นตามแรงโน้มถ่วงของโลก ขณะที่ฝุ่นขนาดเล็กกว่า 10 ไมโครเมตร (PM₁₀) จะลอยอยู่ในอากาศได้หลายสัปดาห์ และจะถูกกำจัดโดยฝนหรือหยาดน้ำฟ้าประเภทอื่น

ปัญหาสุขภาพ

ผลกระทบของการสูดดมฝุ่นละอองที่มีการศึกษาอย่างกว้างขวางมีทั้งโรคหอบหืด มะเร็งปอด โรคทางเดินหายใจ โรคระบบหัวใจและหลอดเลือด การคลอดก่อนกำหนด ความผิดปกติของการเกิด ทารกน้ำหนักน้อยเมื่อคลอด และการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ฝุ่นละอองขนาดเล็กนอกอาคารที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 2.5 ไมครอน (PM_2.5) เป็นเหตุให้มีผู้เสียชีวิต 4.2 ล้านคนต่อปีทั่วโลก และคิดเป็นปีชีวิตที่เสียไปหลังปรับทุพพลภาพแล้ว 103 ล้านปี ทำให้เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเสียชีวิตใหญ่สุดอันดับ 5

ฝุ่นละอองทำให้เกิดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อโดยเข้าสู่อวัยวะโดยตรง หรือโดยอ้อมผ่านการอักเสบทั่วร่าง นอกจากนี้บุคคลยังอาจได้รับผลกระทบในเชิงลบแม้ว่าได้รับฝุ่นละอองในขนาดต่ำกว่ามาตรฐานที่ถือกันว่าปลอดภัยอีกด้วย

ขนาดของอนุภาคจะส่งผลต่อสุขภาพ โดยอนุภาคที่มีขนาด 10 ไมโครเมตรหรือเล็กกว่า (PM₁₀) สามารถเข้าไปในส่วนที่ลึกสุดของปอดได้ เช่น หลอดลมฝอย หรือ ถุงลม อนุภาคขนาดใหญ่โดยทั่วไปจะถูกกรองด้วยจมูกและลำคอ โดยขนจมูกและขี้มูก แต่อนุภาคที่มีขนาดเล็กกว่า 10 ไมโครเมตร (PM₁₀) สามารถผ่านเข้าไปในปอดและก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพได้

การควบคุมทั่วโลก

รัฐบาลส่วนใหญ่ได้ออกกฎระเบียบทั้งสำหรับการปล่อยมลพิษที่อนุญาตจากแหล่งกำเนิดบางประเภท (เช่น ยานยนต์ อุตสาหกรรม ฯลฯ) และสำหรับความเข้มข้นฝุ่นละอองที่มีทั่วไป สำนักงานวิจัยโรคมะเร็งระหว่างประเทศ (IARC) และองค์การอนามัยโลกจัดให้ฝุ่นละอองอยู่ในสารก่อมะเร็งกลุ่ม 1 (คือมีหลักฐานพอแล้วว่าก่อมะเร็งในมนุษย์) ฝุ่นละอองเป็นรูปแบบมลพิษทางอากาศที่อันตรายที่สุด เพราะสามารถเข้าไปได้ลึกในปอดและกระแสเลือดโดยไม่มีการกรอง ทำให้เกิดโรคระบบหายใจ กล้ามเนื้อหัวใจตาย และการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร งานวิจัย ESCAPE ปี 2013 ที่ศึกษาคนยุโรป 312,944 คนใน 9 ประเทศพบว่าไม่มีระดับที่ปลอดภัย สำหรับฝุ่น PM₁₀ ที่เพิ่มขึ้นทุก ๆ 10 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (μg/m³) อัตราการเกิดมะเร็งปอดจะเพิ่มขึ้น 22% เทียบกับ PM_2.5 ที่อัตราการเกิดจะเพิ่มขึ้น 36% การวิเคราะห์อภิมานปี 2014 โดยอาศัยงานวิจัย 18 งานทั่วโลกรวมถึงข้อมูลจาก ESCAPE พบว่า สำหรับ PM_2.5 ที่เพิ่มขึ้นทุก ๆ 10 μg/m³ อัตราการเกิดมะเร็งปอดจะเพิ่มขึ้น 9% ส่วนสำหรับ PM₁₀ อัตราการเพิ่มอยู่ที่ 8%

รายชื่อผู้ที่ได้รับผลกระทบ

1. รศ.ดร. ภาณุวรรณ จันทวรรณกูร (เสียชีวิต 18 มีนาคม 2565)
2. นพ. กฤตไท ธนสมบัติกุล (เสียชีวิต 5 ธันวาคม 2566)
3. ศาสตราจารย์ ดร.ระวิวรรณ โอฬารรัตน์มณี (เสียชีวิต 3 เมษายน 2567)
4. สมประสงค์ สิงหวนวัฒน์ (ป่วย 18 เม.ย. 2567)

แหล่งข้อมูลอื่น

• ฝุ่นละออง (Suspended Particulate Matter : SPM) เก็บถาวร 2013-09-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน โครงการพัฒนาความรู้เครือข่ายคอมพิวเตอร์เพื่อโรงเรียนไทย
• ปริมาณฝุ่นละออง เก็บถาวร 2012-02-23 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน กรมควบคุมมลพิษ
• ฝุ่น PM2.5 Huapood