ภาษาอุยกูร์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาอุยกูร์ (Uyƣurqə)
ئۇيغۇرچە / уйғурчә
ภาษาแม่ใน จีน, คาซัคสถาน
ภูมิภาค เขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์
จำนวนผู้พูด ราว 10 ล้านคน  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ เขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์
ผู้วางระเบียบ คณะกรรมการทำงาน ภาษาชนกลุ่มน้อยและการเขียน ของเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์
รหัสภาษา
ISO 639-1 ug
ISO 639-2 uig
ISO 639-3 uig

ภาษาอุยกูร์ เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก พูดโดยชาวอุยกูร์ในเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ ประเทศจีน

ไวยากรณ์[แก้]

การเรียงประโยคเป็นแบบ ประธาน-กรรม-กริยา ปรบท คำแสดงความเป็นเจ้าของ คำคุณศัพท์ คำบอกจำนวน มาก่อนคำนามที่ขยาย และคำแสดงคำถามอยู่ต้นประโยค มีคำอุปสรรคและปัจจัย การเรียงลำดับคำมีการแยกระหว่างประธานและกรรมรอง หัวข้อและความเห็น นามมี 8 การก แสดงด้วยปัจจัย ปัจจัยของคำกริยาแสดงประธาน บุคคล จำนวน รูปแบบของคำกริยามีรูปถูกกระทำ ผลสะท้อน ความสัมพันธ์ร่วมกัน และเป็นเหตุเป็นผล

คำศัพท์[แก้]

คำศัพท์พื้นฐานมาจากภาษากลุ่มเตอร์กิก มีคำยืมจากภาษาเปอร์เซียมากเช่นเดียวกับภาษาอุซเบก นอกจากนี้เป็นคำยืมจากภาษาจีนและภาษารัสเซีย

ระบบการเขียน[แก้]

เริ่มเขียนด้วยอักษรอาหรับตั้งแต่ราว พ.ศ. 1500 ก่อนหน้านั้นเขียนด้วยอักษรอุยกูร์ที่มาจากอักษรซอกเดีย รัฐบาลจีนนำอักษรโรมันมาใช้เมื่อ พ.ศ. 2472 ต่อมาหันกลับมาใช้อักษรอาหรับอีกใน พ.ศ. 2526 โดยใช้เครื่องหมายแสดงเสียงสระทุกเสียง ในบริเวณที่ได้รับอิทธิพลจากโซเวียตใช้อักษรซีริลลิก และอักษรโรมันแบบที่ใช้เขียนภาษาตุรกีรวมทั้งใช้ในอินเทอร์เน็ตด้วย

อักษรชนิดต่างๆที่ใช้เขียนภาษาอุยกูร์
อักษรอาหรับ อักษรละติน อักษรซีริลลิก ULY อักษรละตินแบบตุรกี สัทอักษร   อักษรอาหรับ อักษรละติน อักษรซีริลลิก ULY อักษรละตินแบบตุรกี สัทอักษร
ئا A a A a A a A a /a/ ق Ķ ķ Қ қ Q q K k /q/
ئە Ə ə Ə ə E e E e /æ/ ك K k K k K k K k /k/
ب B b Б б B b B b /b/ ڭ -ng Ң ң -ng -ng /ŋ/
پ P p П п P p P p /p/ گ G g Г г G g G g /ɡ/
ت T t Т т T t T t /t/ ل L l Л л L l L l /l/
ج J j Җ җ J j C c /d͡ʒ/ م M m М м M m M m /m/
چ Q q Ч ч CH ch Ç ç /t͡ʃ/ ن N n Н н N n N n /n/
خ H h X x X x H h /x/ ھ H̡ h̡ Һ һ H h H h /h/
د D d Д д D d D d /d/ ئو O o О о О о O o /o/
ر R r Р р R r R r /r/ ئۇ U u У у U u U u /u/
ز Z z З з Z z Z z /z/ ئۆ Ɵ ɵ Ө ө Ö ö Ö ö /ø/
ژ Ȥ ȥ Ж ж J j J j /ʒ/ ئۈ Ü ü Ү ү Ü ü Ü ü /y/
س S s С с S s S s /s/ ۋ V v В в W w V v /v/
ش X x Ш ш SH sh Ş ş /ʃ/ ئې E e E e É é E e /e/
غ Ƣƣ Ғ ғ GH gh Ğ ğ /ʁ/ ئى I i И и I i İ i/I ı /i/ or /ɨ/
ف F f Ф ф F f F f /f/ ي Y y Й й Y y Y y /j/

ตัวอย่างข้อความ[แก้]

ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างข้อความภาษาอุยกูร์[1]

ตัวอย่างข้อความภาษาอุยกูร์
K̡ona Yezik̡ ھەممە ئادەم زاتىدىنلا ئەركىن، ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ھوقۇقتا بابباراۋەر بولۇپ تۇغۇلغان. ئۇلار ئەقىلغە ۋە ۋىجدانغا ئىگە ھەمدە بىر-بىرىگە قېرىنداشلىق مۇناسىۋىتىگە خاس روھ بىلەن مۇئامىلە قىلىشى كېرەك
Yengi Yezik̡ H̡əmmə adəm zatidinla ərkin, izzət-h̡ɵrmət wə hok̡uk̡ta babbarawər bolup tuƣulƣan. Ular ək̡ilƣə wə wijdanƣa igə h̡əmdə bir-birigə k̡erindaxlik̡ munasiwitigə hax roh bilən mu’amilə k̡ilixi kerək.
อักษรซีริลลิก Һәммә адәм затидинла әркин, иззәт-һөрмәт вә һоқуқта баббаравәр болуп туғулған. Улар әқилғә вә виджданға игә һәмдә бир-биригә қериндашлиқ мунасивитигә хаш рох билән му’амилә қилиши керәк.
ULY Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. Ular eqilghe we wijdan'gha ige hemde bir-birige qérindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi kérek.
อักษรละตินแบบตุรกี Hemme adem zatidinla erkin, izzet-hörmet we xoquqta babbarawer bolup tuğulğan. Ular eqilğe we wicdanğa ige hemde bir-birige qérindaşliq munasiwitige xaş rox bilen mu’amile qilişi kérek.
แปลเป็นไทย มนุษย์ทุกคนเกิดมาอย่างมีอิสระและมีสิทธิเสรีภาพเท่าเทียมกัน เราทุกคนมีความคิดความเข้าใจเป็นของเราเอง เราทุกคนควรได้รับการปฏิบัติไปในทางเดียวกัน

อ้างอิง[แก้]

วิกิพีเดีย
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ในภาษาอุยกูร์