ภาษาคาซัค

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาคาซัค
Қазақ тілі, قازاق تءىلءي, Qazaq tili
ภาษาแม่ใน คาซัคสถาน จีน มองโกเลีย อัฟกานิสถาน ทาจิกิสถาน ตุรกี เติร์กเมนิสถาน ยูเครน อุซเบกิสถาน รัสเซีย อิหร่าน
ภูมิภาค เอเชียกลาง
จำนวนผู้พูด 11.5 ล้านคน  (date missing)
ตระกูลภาษา
อัลตาอิก (เป็นที่ขัดแย้ง)
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ คาซัคสถาน
รหัสภาษา
ISO 639-1 kk
ISO 639-2 kaz
ISO 639-3 kaz

ภาษาคาซัค (Kazakh, Kazak, Qazaq, Қазақ тілі, Qazaq tili: คาซัค ติลิ) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ที่มีรหัส ISO 639 ว่า kaz และ kk

ภาษาคาซัคเป็นหนึ่งในภาษาราชการของประเทศคาซัคสถาน และนอกจากนี้ยังมีคนพูดภาษานี้ในอัฟกานิสถาน จีน อิหร่าน คีร์กีซสถาน มองโกเลีย รัสเซีย ทาจิกิสถาน ตุรกี เติร์กเมนิสถาน ยูเครน และอุซเบกิสถาน ในเยอรมนีมีคนที่พูดภาษาคาซัคตั้งแต่ครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ทั่วโลกมีคนพูดภาษาคาซัคเป็นภาษาแม่ประมาณ 6.5 ล้านคน เขียนโดยใช้อักษรซีริลลิก อักษรละติน (ในตุรกี) และอักษรอาหรับที่มีการดัดแปลง (ในประเทศจีน อิหร่าน และอัฟกานิสถาน)

การแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์[แก้]

ภาษาคาซัคเป็นภาษาที่ผู้พูดกระจายในแถบเทือกเขาเทียนชาน ไปจนถึงเทือกเขายูราล เป็นภาษาราชการของประเทศคาซัคสถาน ซึ่งมีผู้พูดเกือบสิบล้านคน นอกจากนั้นมีผู้พูดภาษาคาซัคในจีนราว 2 ล้านคน ในรัสเซียมีราว 560,000 คนและในมองโกเลียมีน้อยกว่า 200,000 คน นอกจากนี้ ยังมีผู้พูดกระจายอยู่ในส่วนต่างๆของเอเชียกลาง ที่เคยรวมอยู่ในสหภาพโซเวียต และในอัฟกานิสถาน อิหร่านและอื่นๆ มีผู้พูดภาษาคาซัคบางส่วนอยู่ในเยอรมันซึ่งอพยพไปจากตุรกีเมื่อ พ.ศ. 2513

ระบบการเขียน[แก้]

การเขียนภาษาคาซัคเริ่มตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 7 โดยภาษาคาซัคยุคโบราณ เขียนด้วยอักษรออร์คอน มีอักษร 24 ตัว ภาษาคาซัคสมัยใหม่เขียนด้วยอักษรซีริลลิก อักษรละตินและอักษรอาหรับ ปัจจุบัน ภาษาคาซัคเขียนด้วยอักษรซีริลลิก โดยอักษรซีริลลิกที่ใช้ในภาษาคาซัคเป็นอักษรรัสเซียที่มีอักษรเพิ่มขึ้นมา 9 ตัว: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, İ ในขณะที่ผู้พูดภาษาคาซัคในจีนยังคงเขียนด้วยภาษาอาหรับแบบที่คล้ายกับอักษรอาหรับสำหรับภาษาอุยกูร์

ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2549 Nursultan Nazarbayev ประธานาธิบดีของคาซัคสถานเสนอให้ใช้อักษรละตินเป็นอักษรราชการแทนอักษรซีริลลิกในคาซัคสถาน[1][2] รัฐบาลคาซัคสถานได้ประกาศในเดือนกันยายน พ.ศ. 2550 ว่าคาซัคสถานจะปรับมาใช้อักษรละตินภายใน 10-12 ปี โดยใช้งบประมาณราว 300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ [3]

อักษรซีริลลิก อักษรอาหรับ อักษรละติน คำแปลภาษาอังกฤษ
Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс. بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس. Barlıq adamdar twmısınan azat jäne qadir-qasïyeti men quqıqtarı teñ bolıp dünïyege keledi. Adamdarğa aqıl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondıqtan olar bir-birimen twıstıq, bawırmaldıq qarım-qatınas jasawları tïis. All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.

สัทวิทยา[แก้]

ภาษาคาซัคมีการเปลี่ยนเสียงสระระหว่างสระหน้าและสระหลัง โดยมีข้อยกเว้นสำหรับคำบางคำที่เป็นคำยืมจากภาษาอื่น มีระบบการเปลี่ยนเสียงของสระห่อริมฝีปากแบบภาษาคีร์กิซแต่มีการใช้น้อยกว่า

พยัญชนะ[แก้]

หน่วยเสียงพยัญชนะมี 18 เสียง

หน่วยเสียงพยัญชนะภาษาคาซัค
Bilabial Labio-
dental
Dental/
Alveolar
Palato-
alveolar
Alveo-
palatal
Velar Uvular Glottal
พยัญชนะนาสิก m <м> n <н> ŋ <ң>
Plosive p <п> b <б> t <т> d <д> k <к> ɡ <г> q <қ> ɢ <ғ>
Fricative (f) <ф> (v) <в> s <с> z <з> ʃ <ш> ʒ <ж> (ɕ) <щ> (x) <х> h <һ>
Affricate (tɕ) <ч>
Tap ɾ <р>
Approximant l <л> j <й> w <у>

สระ[แก้]

ภาษาคาซัคมีหน่วยเสียงสระ 9 เสียง เป็นสระประสม 3 เสียง

หน่วยเสียงสระภาษาคาซัค
−RTR
("สระหน้า")
+RTR
("สระหลัง")
สระประสม /i̯ɘ/, ‹е› /y̯ʉ/, ‹ө› /u̯ʊ/, ‹о›
สระปิด /ɘ/, ‹i› /ʉ/, ‹ү› /ə/, ‹ы› /ʊ/, ‹ұ›
สระเปิด /æ/, ‹ә› /ɑ/, ‹а›

ไวยากรณ์[แก้]

ประโยค[แก้]

การเรียงคำในประโยคเป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา มีการใช้ปัจจัยแบบรูปคำติดต่อ

การก[แก้]

ภาษาคาซัคมี 7 การก

การผันคำนาม
การก หน่วย รูปแบบที่เป็นไปได้ кеме "ship" ауа "air" шелек "bucket" сәбіз "carrot" бас "head" тұз "salt"
Nom кеме ауа шелек сәбіз бас тұз
Acc -NI -ні, -ны, -ді, -ды, -ті, -ты, -н кемені ауаны шелекті сәбізді басты тұзды
Gen -NIŋ -нің, -ның, -дің, -дың, -тің, -тың кеменің ауаның шелектің сәбіздің бастың тұздың
Dat -GA -ге, -ға, -ке, -қа, -не, -на кемеге ауаға шелекке сәбізге басқа тұзға
Loc -DA -де, -да, -те, -та кемеде ауада шелекте сәбізде баста тұзда
Abl -DAn -ден, -дан, -тен, -тан, -нен, -нан кемеден ауадан шелектен сәбізден бастан тұздан
Inst -Men -мен(ен) -бен(ен) -пен(ен) кемемен ауамен шелекпен сәбізбен баспен тұзбен

สรรพนาม[แก้]

ภาษาคาซัคมีสรรพนามแทนบุคคล 8 คำ

สรรพนามแทนบุคคล
เอกพจน์ พหูพจน์
Kazakh (transliteration) English Kazakh (transliteration) English
Мен (Men) I Біз (Biz) We
Сен (Sen) You (singular informal) Сендер (Sender) You (plural informal)
Сіз (Siz) You (singular formal) Сіздер (Sizder) You (plural formal)
Ол (Ol) He/She/It Олар (Olar) They

กาล/จุดมุ่งหมาย/มาลา[แก้]

ภาษาคาซัคมีรุปแบบผมสมของกาล จุดมุ่งหมาย และมาลาผ่านการใช้รูปแบบของกริยาที่หลากหลาย หรือผ่านระบบกริยาช่วยหรืออาจเรียกว่ากริยาอ่อน

Morphemes indicating person
pronouns copulas possessive endings past/conditional
1st sg мен -MIn -(I)m -(I)m
2nd sg сен -sIŋ -(I)ŋ -(I)ŋ
2nd formal sg сіз -sIz -(I)ŋIz -(I)ŋIz
3rd sg ол -(s)I(n)
1st pl біз -MIz -(I)mIz -(I)K
2nd pl сендер -sIŋdAr -(I)ŋ -(I)ŋ
2nd formal pl сіздер -sIzdAr -(I)ŋIz -(I)nIz
3rd pl олар -(s)I(n)

อ้างอิง[แก้]

วิกิพีเดีย
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ในภาษาคาซัค

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]