ภาษาคาซัค
| ภาษาคาซัค Қазақ тілі, قازاق تءىلءي, Qazaq tili |
||
|---|---|---|
| พูดใน: | คาซัคสถาน จีน มองโกเลีย อัฟกานิสถาน ทาจิกิสถาน ตุรกี เติร์กเมนิสถาน ยูเครน อุซเบกิสถาน รัสเซีย อิหร่าน | |
| ภูมิภาค: | เอเชียกลาง | |
| จำนวนผู้พูด: | 11.5 ล้านคน | |
| อันดับ: | 62 | |
| ตระกูลภาษา: | อัลตาอิก (เป็นที่ขัดแย้ง) ตูร์กิก คิปชัค คิปชัค-โนไก ภาษาคาซัค |
|
| สถานะทางการ | ||
| ภาษาทางการใน: | คาซัคสถาน | |
| ผู้วางระเบียบ: | ไม่มี | |
| รหัสภาษา | ||
| ISO 639-1: | kk | |
| ISO 639-2: | kaz | |
| ISO 639-3: | kaz | |
| หมายเหตุ: บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากลปรากฏอยู่ คุณอาจต้องการไทป์เฟซที่รองรับยูนิโคดเพื่อการแสดงผลที่สมบูรณ์ | ||
 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมภาษา |
||
ภาษาคาซัค (Kazakh, Kazak, Qazaq, Қазақ тілі, Qazaq tili: คาซัค ติลิ) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ที่มีรหัส ISO 639 ว่า kaz และ kk
ภาษาคาซัคเป็นหนึ่งในภาษาราชการของประเทศคาซัคสถาน และนอกจากนี้ยังมีคนพูดภาษานี้ในอัฟกานิสถาน จีน อิหร่าน คีร์กีซสถาน มองโกเลีย รัสเซีย ทาจิกิสถาน ตุรกี เติร์กเมนิสถาน ยูเครน และอุซเบกิสถาน ในเยอรมนีมีคนที่พูดภาษาคาซัคตั้งแต่ครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา ทั่วโลกมีคนพูดภาษาคาซัคเป็นภาษาแม่ประมาณ 6.5 ล้านคน เขียนโดยใช้อักษรซีริลลิก อักษรละติน (ในตุรกี) และอักษรอาหรับที่มีการดัดแปลง (ในประเทศจีน อิหร่าน และอัฟกานิสถาน)
เนื้อหา |
การแพร่กระจายทางภูมิศาสตร์ [แก้]
ภาษาคาซัคเป็นภาษาที่ผู้พูดกระจายในแถบเทือกเขาเทียนชาน ไปจนถึงเทือกเขายูราล เป็นภาษาราชการของประเทศคาซัคสถาน ซึ่งมีผู้พูดเกือบสิบล้านคน นอกจากนั้นมีผู้พูดภาษาคาซัคในจีนราว 2 ล้านคน ในรัสเซียมีราว 560,000 คนและในมองโกเลียมีน้อยกว่า 200,000 คน นอกจากนี้ ยังมีผู้พูดกระจายอยู่ในส่วนต่างๆของเอเชียกลาง ที่เคยรวมอยู่ในสหภาพโซเวียต และในอัฟกานิสถาน อิหร่านและอื่นๆ มีผู้พูดภาษาคาซัคบางส่วนอยู่ในเยอรมันซึ่งอพยพไปจากตุรกีเมื่อ พ.ศ. 2513
ระบบการเขียน [แก้]
การเขียนภาษาคาซัคเริ่มตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 7 โดยภาษาคาซัคยุคโบราณ เขียนด้วยอักษรออร์คอน มีอักษร 24 ตัว ภาษาคาซัคสมัยใหม่เขียนด้วยอักษรซีริลลิก อักษรละตินและอักษรอาหรับ ปัจจุบัน ภาษาคาซัคเขียนด้วยอักษรซีริลลิก โดยอักษรซีริลลิกที่ใช้ในภาษาคาซัคเป็นอักษรรัสเซียที่มีอักษรเพิ่มขึ้นมา 9 ตัว: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, İ ในขณะที่ผู้พูดภาษาคาซัคในจีนยังคงเขียนด้วยภาษาอาหรับแบบที่คล้ายกับอักษรอาหรับสำหรับภาษาอุยกูร์
ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2549 Nursultan Nazarbayev ประธานาธิบดีของคาซัคสถานเสนอให้ใช้อักษรละตินเป็นอักษรราชการแทนอักษรซีริลลิกในคาซัคสถาน[1][2] รัฐบาลคาซัคสถานได้ประกาศในเดือนกันยายน พ.ศ. 2550 ว่าคาซัคสถานจะปรับมาใช้อักษรละตินภายใน 10-12 ปี โดยใช้งบประมาณราว 300 ล้านดอลลาร์สหรัฐ [3]
| อักษรซีริลลิก | อักษรอาหรับ | อักษรละติน | คำแปลภาษาอังกฤษ |
| Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс. | بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس. | Barlıq adamdar twmısınan azat jäne qadir-qasïyeti men quqıqtarı teñ bolıp dünïyege keledi. Adamdarğa aqıl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondıqtan olar bir-birimen twıstıq, bawırmaldıq qarım-qatınas jasawları tïis. | All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. |
สัทวิทยา [แก้]
ภาษาคาซัคมีการเปลี่ยนเสียงสระระหว่างสระหน้าและสระหลัง โดยมีข้อยกเว้นสำหรับคำบางคำที่เป็นคำยืมจากภาษาอื่น มีระบบการเปลี่ยนเสียงของสระห่อริมฝีปากแบบภาษาคีร์กิซแต่มีการใช้น้อยกว่า
พยัญชนะ [แก้]
หน่วยเสียงพยัญชนะมี 18 เสียง
| Bilabial | Labio- dental |
Dental/ Alveolar |
Palato- alveolar |
Alveo- palatal |
Velar | Uvular | Glottal | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| พยัญชนะนาสิก | m <м> | n <н> | ŋ <ң> | |||||||||||||
| Plosive | p <п> | b <б> | t <т> | d <д> | k <к> | ɡ <г> | q <қ> | ɢ <ғ> | ||||||||
| Fricative | (f) <ф> | (v) <в> | s <с> | z <з> | ʃ <ш> | ʒ <ж> | (ɕ) <щ> | (x) <х> | h <һ> | |||||||
| Affricate | (tɕ) <ч> | |||||||||||||||
| Tap | ɾ <р> | |||||||||||||||
| Approximant | l <л> | j <й> | w <у> | |||||||||||||
สระ [แก้]
ภาษาคาซัคมีหน่วยเสียงสระ 9 เสียง เป็นสระประสม 3 เสียง
| −RTR ("สระหน้า") |
+RTR ("สระหลัง") |
|||
|---|---|---|---|---|
| สระประสม | /i̯ɘ/, ‹е› | /y̯ʉ/, ‹ө› | /u̯ʊ/, ‹о› | |
| สระปิด | /ɘ/, ‹i› | /ʉ/, ‹ү› | /ə/, ‹ы› | /ʊ/, ‹ұ› |
| สระเปิด | /æ/, ‹ә› | /ɑ/, ‹а› | ||
ไวยากรณ์ [แก้]
ประโยค [แก้]
การเรียงคำในประโยคเป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา มีการใช้ปัจจัยแบบรูปคำติดต่อ
การก [แก้]
ภาษาคาซัคมี 7 การก
| การก | หน่วย | รูปแบบที่เป็นไปได้ | кеме "ship" | ауа "air" | шелек "bucket" | сәбіз "carrot" | бас "head" | тұз "salt" |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nom | — | — | кеме | ауа | шелек | сәбіз | бас | тұз |
| Acc | -NI | -ні, -ны, -ді, -ды, -ті, -ты, -н | кемені | ауаны | шелекті | сәбізді | басты | тұзды |
| Gen | -NIŋ | -нің, -ның, -дің, -дың, -тің, -тың | кеменің | ауаның | шелектің | сәбіздің | бастың | тұздың |
| Dat | -GA | -ге, -ға, -ке, -қа, -не, -на | кемеге | ауаға | шелекке | сәбізге | басқа | тұзға |
| Loc | -DA | -де, -да, -те, -та | кемеде | ауада | шелекте | сәбізде | баста | тұзда |
| Abl | -DAn | -ден, -дан, -тен, -тан, -нен, -нан | кемеден | ауадан | шелектен | сәбізден | бастан | тұздан |
| Inst | -Men | -мен(ен) -бен(ен) -пен(ен) | кемемен | ауамен | шелекпен | сәбізбен | баспен | тұзбен |
สรรพนาม [แก้]
ภาษาคาซัคมีสรรพนามแทนบุคคล 8 คำ
| เอกพจน์ | พหูพจน์ | ||
|---|---|---|---|
| Kazakh (transliteration) | English | Kazakh (transliteration) | English |
| Мен (Men) | I | Біз (Biz) | We |
| Сен (Sen) | You (singular informal) | Сендер (Sender) | You (plural informal) |
| Сіз (Siz) | You (singular formal) | Сіздер (Sizder) | You (plural formal) |
| Ол (Ol) | He/She/It | Олар (Olar) | They |
กาล/จุดมุ่งหมาย/มาลา [แก้]
ภาษาคาซัคมีรุปแบบผมสมของกาล จุดมุ่งหมาย และมาลาผ่านการใช้รูปแบบของกริยาที่หลากหลาย หรือผ่านระบบกริยาช่วยหรืออาจเรียกว่ากริยาอ่อน
| pronouns | copulas | possessive endings | past/conditional | |
|---|---|---|---|---|
| 1st sg | мен | -MIn | -(I)m | -(I)m |
| 2nd sg | сен | -sIŋ | -(I)ŋ | -(I)ŋ |
| 2nd formal sg | сіз | -sIz | -(I)ŋIz | -(I)ŋIz |
| 3rd sg | ол | — | -(s)I(n) | — |
| 1st pl | біз | -MIz | -(I)mIz | -(I)K |
| 2nd pl | сендер | -sIŋdAr | -(I)ŋ | -(I)ŋ |
| 2nd formal pl | сіздер | -sIzdAr | -(I)ŋIz | -(I)nIz |
| 3rd pl | олар | — | -(s)I(n) | — |
