ภาษาทิเบต

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ภาษาทิเบต བོད་སྐད་ bod skad โบด์ สกัด
พูดใน:	จีน, อินเดีย, ปากีสถาน, เนปาล, ภูฏาน
ภูมิภาค:	ทิเบต, แคชเมียร์, บัลติสถาน
จำนวนผู้พูด:	6,150,000 คน
ตระกูลภาษา:	ซีโน-ทิเบตาน  ภาษากลุ่มทิเบต-พม่า   ภาษากลุ่มหิมาลัย    ภาษากลุ่มทิเบต-กาเนารี     ภาษาทิเบต
ระบบการเขียน:	อักษรทิเบต
สถานะทางการ
ภาษาทางการใน:	เขตปกครองตนเองทิเบต (จีน)
องค์กรควบคุม:	คณะกรรมการจัดมาตรฐานภาษาทิเบต (བོད་ཡིག་བརྡ་ཚད་ལྡན་དུ་སྒྱུར ་བའི་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན ་ཁང་གིས་བསྒྲིགས / 藏语术语标准化工作委员会)
รหัสภาษา
ISO 639-1:	bo
ISO 639-2:	tib (B)	bod (T)
ISO 639-3:	มีหลากหลาย: bod — ภาษาทิเบตกลาง adx — ภาษาทิเบตถิ่นอัมโด khg — ภาษาทิเบตถิ่นคาม
บทความนี้มีอักษรในตระกูลอักษรพราหมีปรากฏอยู่ คุณอาจเห็นสัญลักษณ์อื่นแทนตัวอักษร หรือมองเห็นสระวางผิดตำแหน่ง หากคอมพิวเตอร์ของคุณไม่สามารถแสดงผลได้อย่างถูกต้อง
ส่วนหนึ่งของสารานุกรมภาษา

ภาษาทิเบตเป็นภาษาในตระกูลทิเบต-พม่า ภาษาทิเบตมีภาษาถิ่นหลายกลุ่มคือ ภาษากลาง อยู่ในเขตปกครองตนเองทิเบต เช่นที่ ลาซา สำเนียงคาม อยู่ในเขตแคว้นคาม สำเนียงอัมโด อยู่ในแคว้นอัมโด ภาษาถิ่นอื่นๆได้แก่ภาษาของชนเชื้อสายทิเบตในเนปาล เช่นชาวเชอร์ปา

เนื้อหา 1 ไวยากรณ์ 1.1 การเรียงประโยค 1.2 คำนาม 1.3 คำกริยา 2 ตัวเลข

[แก้] ไวยากรณ์

[แก้] การเรียงประโยค

เป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา คำคุณศัพท์ตามหลังคำที่ขยาย คำกริยาวิเศษณ์มาก่อนคำกริยา คำแสดงความเป็นเจ้าของ มาก่อนสิ่งที่อ้างถึง

[แก้] คำนาม

ภาษาเขียนสมัยโบราณ มี 9 การกคือการกสมบูรณ์ (ไม่มีเครื่องหมาย) การกความเป็นเจ้าของ (-gi, -gyi, -kyi, -’i, -yi) การกแสดงเครื่องมือ (-gi, -gyi, -kyi, -’i, -yi) การกแสดงสถานที่ (-na) การกทั้งหมด (allative case; -la) การกลงท้าย (-ru, -su, -tu, -du, -r) การกแสดงมารยาท (-dang) การกแสดงคำนาม (-nas) และการกแสดงอารมณ์ (-las) การแสดงการกจะเติมที่นามวลีไม่ได้เติมที่คำแต่ละคำ ปัจจัยแสดงคำนามคือ –pa, -ba หรือ –ma ใช้กับคำนาม การแสดงเพศใช้ po หรือ bo สำหรับบุรุษลึงค์และ mo สำหรับสตรีลึงค์ แสดงพหูพจน์โดยใช้ –rnams หรือ –dag เมื่อมีการเน้น ทั้ง 2 กลุ่มคำสามารถเชื่อมกันได้ เช่น rnams–dag หมายถึง กลุ่มที่มีสมาชิกหลายคน dag –rnams หมายถึง หลายกลุ่ม

คำสรรพนามที่มีได้แก่ สรรพนามแทนบุคคล สรรพนามชี้ให้เห็น สรรพนามแสดงคำถามและสรรพนามแสดงภาพสะท้อน

[แก้] คำกริยา

คำกริยาไม่มีการผันตามบุคคลและจำนวน แต่มีการแบ่งเป็น 4 กลุ่มย่อยตามหลักไวยากรณ์ทิเบตคือ ปัจจุบัน (Ida-ta) อดีต (’das-pa) อนาคต (ma-’ongs-pa) และการขอร้อง (skul-tshigs) คำกริยาส่วนใหญ่ที่อธิบายการกระทำที่ควบคุมไม่ได้จะไม่มรรูปแบบขอร้อง

คำกริยาส่วนใหญ่จะมีครบทั้ง 4 แบบ a หรือ e ในรูปปัจจุบันจะเป็น o ในรูปแบบการขอร้อง (เช่น byed, byas, bya, byos = ทำ) e ในรูปปัจจุบันจะเป็น a ในรุปแบบอดีตและอนาคต (เช่น len, blang, blang, = เอาไป) คำกริยาบางคำ i ในรูปปัจจุบันจะเป็น u ในรูปแบบอื่นๆ (เช่น ’dzin, bzung, gzung, = เอาไป) –s ใช้ลงท้ายรูปแบอดีตและการขอร้อง คำกริยาบางคำมีไม่ครบ 4 แบบ โดยอาจจะมี 3,2 หรือ 1รูปแบบก็ได้

[แก้] ตัวเลข

ภาษาทิเบตต่างจากภาษาในเอเชียตะวันออกอื่นๆคือไม่มีคำแสดงจำนวนนับ งานทางด้านวิทยาศาสตร์และดาราศาสตร์จะใช้คำจากภาษาสันสกฤตแทน

ด • พ • ก ภาษาจีน ถิ่นต่างๆ อักษรจีน และ ภาษาอื่นๆที่พูดในประเทศจีน ภาษาจีนราชการ จีนกลาง (จีนแผ่นดินใหญ่ ไต้หวัน) • กวางตุ้งมาตรฐาน (ฮ่องกง มาเก๊า และ กวางเจา โดยพฤตินัย ) ภาษาหลัก จีนกลาง • กั้น • กวางตุ้ง • แคะ • เซียง • หมิ่น • อู๋ จิ้น • ฮุย • ผิง ภาษาย่อยในภาษาหมิ่น หมิ่นจง • หมิ่นตง • หมิ่นเป่ย์ • หมิ่นหนาน (ฮกเกี้ยน) • ปู๋เซียน • ไห่หนาน • สำเนียงแต้จิ๋ว อักษรจีน อักษรจีนตัวเต็ม • อักษรจีนตัวย่อ • อักษรจีนกวางตุ้งตัวย่อ • พินอิน • จู้อิน ภาษาอื่นๆที่พูดในจีน จ้วง • ทิเบต • มองโกล • อุยกูร์ • คาซัค • คีร์กิซ • ม้ง • เมี่ยน • แมนจู • ไทลื้อ ฯลฯ รับอิทธิพลจากภาษาจีน เกาหลี • ญี่ปุ่น • เวียดนาม

ด • พ • ก กลุ่มภาษาหลัก ในภาษากลุ่มทิเบต-พม่า ภาษาในพม่าและไทย พม่า • ก๊อง • มปี • ลาฮู • ลีซอ • อาข่า • กะเหรียง • จิงผ่อ • มูเซอ • เมี่ยน ภาษาในจีน น่าซี • ไป๋ • อี้ • ลีซอ • เอ้อซู • ตันกัต • ทิเบต ภาษาในเอเชียใต้ เนวารี • กินเนารี • คาม • ชันเตียล • เชอร์ปา • ซองคา • ทูลุง • โบโด • มณีปุระ • กอกโบรอก • ไมโซ • องามี • เอา ฮมาร์ • นัรพู • บัลติ • บาฮิง • เบลฮาเร • ปูมา • ลาดัก • ลิมบู • เลปชา • โลทา • วัมบูเล • สิกขิม