ข้ามไปเนื้อหา

เฟนทานิล

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
เฟนทานิล
class = skin-invert
ข้อมูลทางคลินิก
การอ่านออกเสียง/ˈfɛntəˌnɪl/
ชื่อทางการค้าActiq, Duragesic, Sublimaze และอื่น ๆ
AHFS/Drugs.comโมโนกราฟ
MedlinePlusa605043
ข้อมูลทะเบียนยา
ระดับความเสี่ยงต่อทารกในครรภ์
  • AU: C
    Dependence
    liability    		สูง[1]
    ช่องทางการรับยาทางปาก, ฉีดใต้ผิว, ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ, ฉีดเข้าช่องเยื่อหุ้มไขสันหลัง, ให้ผ่านหลอดเลือดดำ, ใต้ลิ้น, แปะที่ผิวหนัง
    ประเภทยาโอปิออยด์
    รหัส ATC
    กฏหมาย
    สถานะตามกฏหมาย
    ข้อมูลเภสัชจลนศาสตร์
    ชีวประสิทธิผล
    • แปะผิว: 90–92%[5][6]
    • ทางจมูก: 89%[7]
    • แก้มในปาก: 51% (เม็ด), 71% (film)[8]
    • ใต้ลิ้น: 54% (ยาเม็ด Abstral), 76% (พ่นฉีด)[9][10]
    • ทางปาก: 35%[8]
    • สูดเข้า: 56–96% (เพิ่มเมื่อให้ซ้ำ ๆ)[11]
    • ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ และในน้ำเกลือทางเส้นเลือดดำ: 100%[5][12]
    การจับกับโปรตีน80–85%[13]
    การเปลี่ยนแปลงยาตับโดยหลักด้วยเอนไซม์ CYP3A4
    • Norfentanyl
    • Despropionylfentanyl (รอง)
    • Hydroxyfentanyl (รอง)
    • Hydroxynorfentanyl (เมแทบอไลต์ทุติยภูมิที่เป็นรอง)
    ระยะเริ่มออกฤทธิ์5 นาที[14]
    ครึ่งชีวิตทางชีวภาพIV: 6 นาที (T1/2 α)
    1 ชม. (T1/2 β)
    16 ชม. (T1/2 ɣ)[ต้องการอ้างอิง]
    ผ่านจมูก: 15–25 ชม.[15]
    แปะผิวหนัง: 20–27 ชม.[15]
    ใต้ลิ้น: 5–13.5 ชม.[15]
    ที่แก้ม: 3.2–6.4 ชม.[15]
    ระยะเวลาออกฤทธิ์IV: 30–60 นาที[14][16]
    การขับออกปัสสาวะโดยมาก (เป็นเมแทบอไลต์, < 10% เป็นยาที่ไม่เปลี่ยนสภาพ)[15]
    ตัวบ่งชี้
    • N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl) piperidin-4-yl]propanamide
    เลขทะเบียน CAS
    PubChem CID
    IUPHAR/BPS
    DrugBank
    ChemSpider
    UNII
    KEGG
    ChEBI
    ChEMBL
    PDB ligand
    ECHA InfoCard100.006.468
    ข้อมูลทางกายภาพและเคมี
    สูตรC22H28N2O
    มวลต่อโมล336.479 g·mol−1
    แบบจำลอง 3D (JSmol)
    ความหนาแน่น1.1 g/cm3
    จุดหลอมเหลว87.5 องศาเซลเซียส (189.5 องศาฟาเรนไฮต์)
    • O=C(CC)N(C1CCN(CC1)CCc2ccccc2) c3ccccc3
    • InChI=1S/C22H28N2O/c1-2-22(25)24(20-11-7-4-8-12-20)21-14-17-23(18-15-21)16-13-19-9-5-3-6-10-19/h3-12,21H,2,13-18H2,1H3 checkY
    • Key:PJMPHNIQZUBGLI-UHFFFAOYSA-N checkY
      (verify)
    สารานุกรมเภสัชกรรม

    เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์กลุ่มพิเพอริดีน (piperidine) ที่มีฤทธิ์แรงมาก ใช้เป็นยาระงับปวด มีฤทธิ์แรงกว่าเฮโรอีน 30–50 เท่า และแรงกว่ามอร์ฟีน 100 เท่า[17] ประโยชน์การรักษาหลักก็คือใช้ระงับปวดให้ผู้ป่วยมะเร็งและผู้ป่วยที่กำลังฟื้นตัวจากการผ่าตัดที่เจ็บ[18][19] และใช้เป็นยาระงับประสาทสำหรับผู้ป่วยที่ใส่ท่อช่วยหายใจ[20] ขึ้นอยู่กับวิธีการให้ยา ยาอาจออกฤทธิ์ได้รวดเร็วมาก การรับประทานแม้ในปริมาณน้อยก็ทำให้ได้ยาเกินขนาดได้[21] ยาออกฤทธิ์โดยกระตุ้นตัวรับมิวโอปิออยด์ (μ-opioid)[15] ยามีจำหน่ายในชื่อการค้า Actiq, Duragesic และ Sublimaze เป็นต้น[22]

    ฤทธิ์ยาที่ไม่พึงประสงค์เหมือนกับโอปิออยด์และสารเสพติดอื่น ๆ[23] รวมถึงการติดยา ความสับสน การกดการหายใจซึ่งหากรุนแรงและไม่ได้รับการรักษาอาจทำให้หยุดหายใจ ง่วงซึม คลื่นไส้ มองเห็นผิดปกติ อาการยึกยือเหตุยา ประสาทหลอน เพ้อ (รวมถึงเพ้อจากยาเสพติด) ลำไส้อัมพาตจากยาเสพติด (narcotic ileus) กล้ามเนื้อตึงตัวมาก ท้องผูก หมดสติ ความดันโลหิตต่ำ โคม่า และเสียชีวิต[20] แอลกอฮอล์และยาอื่น ๆ เช่น โคเคนและเฮโรอีน สามารถเสริมผลข้างเคียงของเฟนทานิลให้รุนแรงขึ้น นาล็อกโซนและ naltrexone เป็นสารต้านโอปิออยด์ที่ใช้แก้ฤทธิ์ของเฟนทานิล

    เฟนทานิลสังเคราะห์ขึ้นเป็นครั้งแรกโดยพอล แจนเซน (Paul Janssen) ในปี 1960 และได้รับอนุมัติให้ใช้ทางการแพทย์ในสหรัฐอเมริกาในปี 1968[15][24] ในปี 2015 ทั่วโลกใช้ยารักษาถึง 1.6 ตัน[25] ณ ปี 2017 เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ที่ใช้กันมากที่สุดทางการแพทย์[26] เป็นยาที่อยู่ในบัญชียาจำเป็นขององค์การอนามัยโลก[27]

    การใช้ทางการแพทย์

    [แก้]

    การวางยาสลบ

    [แก้]

    เฟนทานิลแบบให้เข้าหลอดเลือดดำมักใช้สำหรับการวางยาสลบและเป็นยาระงับปวด[28] เพื่อวางยาสลบ มักจะให้ร่วมกับยาระงับประสาท เช่น โปรโพฟอล หรือ sodium thiopental[29] เพื่อคงสภาพการสลบ อาจให้ยาชาแบบสูดหรือให้เฟนทานิลเพิ่มเติม[29] ยามักให้เป็นช่วง ๆ ทุก 15–30 นาทีระหว่างการทำหัตถการ เช่น การส่องกล้อง การผ่าตัด และในห้องฉุกเฉิน[30][31]

    เพื่อบรรเทาปวดหลังผ่าตัด การใช้เฟนทานิลสามารถลดปริมาณยาสลบชนิดสูดดมที่จำเป็นเพื่อให้ฟื้นจากการดมยาสลบอย่างราบรื่น[29] ด้วยการปรับสมดุลและปรับขนาดยาเฟนทานิลอย่างระมัดระวังตามสิ่งกระตุ้นที่คาดและการตอบสนองของผู้ป่วย ผู้ให้บริการด้านสาธารณสุขสามารถคงความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจให้คงที่ตลอดหัตถการ ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นจากการดมยาสลบได้รวดเร็วขึ้นและรู้สึกไม่สบายน้อยที่สุด[29]

    การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน

    [แก้]

    เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์ที่ฉีดเข้าช่องเยื่อหุ้มไขสันหลังบ่อยที่สุด เพราะละลายในไขมันได้ดี ทำให้ออกฤทธิ์ได้รวดเร็วภายใน 5–10 นาที โดยมีระยะเวลาออกฤทธิ์ปานกลาง 60–120 นาที[32] การให้บูพิวาเคนชนิดไฮเปอร์บาริก (คือที่ข้นกว่าน้ำในไขสันหลัง) ร่วมกับเฟนทานิลอาจเป็นรูปแบบผสมที่เหมาะที่สุด การออกฤทธิ์เกือบฉับพลันของเฟนทานิลช่วยลดความไม่สบายที่อวัยวะภายในและแม้กระทั่งอาการคลื่นไส้ระหว่างหัตถการได้[33]

    สูติเวช

    [แก้]

    เฟนทานิลบางครั้งให้ในช่องไขสันหลังโดยเป็นส่วนหนึ่งของการบล็อกหลัง/การระงับความรู้สึกทางไขสันหลัง หรือทางช่องนอกชั้นดูร่ารอบ ๆ ไขสันหลังเพื่อระงับความรู้สึกหรือเพื่อให้ไม่รู้เจ็บ/ชา เพราะเฟนทานิลละลายในไขมันได้ดี ฤทธิ์ยาจึงค่อนข้างเฉพาะที่มากกว่ามอร์ฟีน ดังนั้น แพทย์บางคนจึงเลือกใช้มอร์ฟีนเพื่อให้ระงับปวดได้อย่างทั่ว ๆ กว่า[34] เฟนทานิลใช้ระงับความรู้สึกอย่างแพร่หลายในทางสูติเวช เพราะออกฤทธิ์ในระดับสูงสุดได้ในระยะเวลาสั้น (ประมาณ 5 นาที) ยุติการออกฤทธิ์อย่างรวดเร็วหลังเมื่อให้ยาโดสเดียว และมีผลดำรงระบบหัวใจและหลอดเลือดได้ค่อนข้างคงที่[35] ในสูติเวช ปริมาณยาต้องควบคุมอย่างระมัดระวังเพื่อป้องกันไม่ให้ทารกได้ยาปริมาณมาก ๆ จากมารดา ยาขนาดสูง ๆ อาจออกฤทธิ์กับทารกในครรภ์ ทำให้เกิดอาการขาดยาในทารกแรกเกิด[35] ด้วยเหตุนี้ ยาที่ออกฤทธิ์สั้นกว่า เช่น อัลเฟนทานิลหรือรีมิเฟนทานิล อาจเหมาะสมกว่าเมื่อใช้เป็นยาสลบ[36]

    การบรรเทาอาการปวด

    [แก้]
    สเปรย์พ่นจมูกเฟนทานิล ให้ยาต่อครั้งในขนาด 100 ไมโครกรัม

    ปริมาณยาในกระแสโลหิต (bioavailability) ของเฟนทานิลที่ให้ทางจมูกอยู่ที่ประมาณ 70–90% โดยไม่แน่นอนเนื่องจากรูจมูกอุดตัน การกลืนลงคอ และการใช้อย่างไม่ถูกวิธี สำหรับทั้งการแพทย์ฉุกเฉินและการดูแลแบบประคับประคอง เฟนทานิลชนิดพ่นจมูกมีจำหน่ายในขนาด 50, 100, 200, 400 ไมโครกรัม (μg) ในการแพทย์ฉุกเฉิน งานศึกษาแบบสังเกตตามแผน (prospective observational study) กับคนไข้นอก 900 คน แสดงว่า สามารถให้เฟนทานิลทางจมูกได้อย่างปลอดภัยโดยมีผลข้างเคียงในอัตราต่ำและมีผลลดความเจ็บปวดได้ดี[37]

    ในเด็ก การใช้เฟนทานิลทางจมูกมีประโยชน์ในการรักษาอาการปวดระดับปานกลางจนถึงรุนแรง โดยเด็กสามารถทนรับได้ดี[38] นอกจากนี้ การศึกษาปี 2017 ยังเแสดงประสิทธิภาพของยาอมเฟนทานิลในเด็กอายุน้อยถึง 5 ขวบที่มีน้ำหนักอย่างน้อย 13 กิโลกรัม ยาอมมักนิยมใช้กว่าเพราะเด็กสามารถคุมปริมาณยาที่ต้องการได้เอง เทียบกับยาที่ติดกับกระพุ้งแก้ม[39]

    อาการปวดเรื้อรัง

    [แก้]

    เฟนทานิลยังใช้รักษาอาการปวดเรื้อรังด้วย[40] โดยมักใช้เป็นแผ่นแปะผิวหนัง[41] แผ่นแปะทำงานโดยค่อย ๆ ปล่อยเฟนทานิลผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดเป็นเวลา 48–72 ชั่วโมง ทำให้ไม่ปวดได้ยาวนาน[42] ขนาดยาที่ได้จะเป็นไปตามขนาดแผ่นแปะ เพราะโดยทั่วไป อัตราการดูดซึมทางผิวหนังจะคงที่เมื่ออุณหภูมิผิวหนังคงที่[42] ควรเปลี่ยนแผ่นแปะทุก ๆ 72 ชั่วโมง[43]

    อัตราการดูดซึมจะขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง อุณหภูมิร่างกาย ลักษณะผิวหนัง ไขมันในร่างกาย และตำแหน่งที่ติดแผ่นแปะอาจมีผลอย่างมาก ตามปกติ แผ่นแปะจะออกฤทธิ์เต็มที่ภายใน 12–24 ชั่วโมง ดังนั้น จึงมักใช้ร่วมกับยาโอปิออยด์ที่ออกฤทธิ์เร็ว เช่น มอร์ฟีนหรือออกซิโคโดน เพื่อบรรเทาอาการปวดฉับพลันที่แทรกซ้อน (breakthrough pain)[42] ยังไม่ชัดเจนว่าเฟนทานิลช่วยบรรเทาอาการปวดเหตุโรคเส้นประสาทที่เกิดอย่างเรื้อรังหรือไม่[44]

    อาการปวดฉับพลันที่แทรกซ้อน

    [แก้]

    เฟนทานิลแบบอมใต้ลิ้นละลายได้อย่างรวดเร็วโดยดูดซึมผ่านเยื่อเมือกใต้ลิ้น จึงระงับอาการปวดได้อย่างรวดเร็ว[45] เป็นยาที่ละลายในไขมันได้ดี[45][46] จึงดูดซึมจากใต้ลิ้นได้ดี โดยคนไข้มักอดทนรับได้ดี[45] เป็นรูปแบบยาที่มีประโยชน์เป็นพิเศษสำหรับอาการปวดจากมะเร็งที่แทรกซ้อน ซึ่งมักเกิดอย่างรวดเร็ว เป็นระยะเวลาสั้น ๆ โดยเจ็บปวดมาก[47]

    การดูแลแบบประคับประคอง

    [แก้]
    แผ่นแปะเฟนทานิลแบบผ่านผิวหนังที่มีอัตราการปล่อยยา 12 ไมโครกรัมต่อชั่วโมง ในรูปใช้ติดที่แขน

    ในการดูแลแบบประคับประคอง แผ่นแปะเฟนทานิลชนิดผ่านผิวหนังมีประโยชน์แต่ก็จำกัด

    • เหมาะสำหรับผู้ที่ใช้โอปิออยด์ชนิดอื่นได้คงตัวแล้วแต่มีปัญหาการกลืนเรื้อรังและไม่สามารถทนการให้ยาทางอื่น เช่น การฉีดใต้ผิวหนัง
    • เหมาะสำหรับผู้ที่มีภาวะไตวายปานกลางจนถึงรุนแรง[48]
    • เหมาะสำหรับผู้ที่มีผลข้างเคียงจากมอร์ฟีนชนิดรับประทาน จากไฮโดรมอร์โฟน หรือออกซิโคโดน[49][50]

    เมื่อใช้แผ่นแปะผิวหนัง ผู้ป่วยจะต้องระมัดระวังเพื่อลดหรือหลีกเลี่ยงแหล่งความร้อน (เช่น แสงแดดโดยตรง แผ่นให้ความร้อน เป็นต้น) ซึ่งอาจกระตุ้นให้ปล่อยยาและมีการดูดซึมมากเกินไปจนเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงถึงชีวิตได้[51]

    การแพทย์ในสนามรบ

    [แก้]
    อมยิ้มเฟนทานิล Actiq ขนาด 200 ไมโครกรัม

    หน่วยกู้ชีพกองทัพอากาศสหรัฐในประเทศอัฟกานิสถานใช้เฟนทานิลในรูปแบบอมยิ้มสำหรับผู้บาดเจ็บจากระเบิดแสวงเครื่องและการบาดเจ็บอื่น ๆ[52] ด้ามอมยิ้มจะเทปติดกับนิ้วผู้บาดเจ็บโดยให้ลูกอมอยู่ในกระพุ้งแก้ม เมื่อได้รับเฟนทานิลเพียงพอ ก็จะหลับไปโดยมือจะดึงเอาอมยิ้มออกจากปาก ซึ่งบ่งชี้ว่าได้รับการระงับปวดเพียงพอพร้อมกับลดโอกาสการได้ยาเกินขนาดและความเสี่ยงที่ติดตามมา[52]

    หายใจลำบาก

    [แก้]

    เฟนทานิลสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการหายใจลำบากเมื่อผู้ป่วยทนรับมอร์ฟีนไม่ได้ หรืออาการไม่ตอบสนองต่อมอร์ฟีน ซึ่งมีประโยชน์เมื่อรักษาผู้ป่วยที่ดูแลแบบบรรเทา ที่มีอาการปวดหรือหายใจลำบากอย่างรุนแรง และต้องรักษาด้วยโอปิออยด์ฤทธิ์แรง เฟนทานิลซิเตรตแบบพ่นละอองสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการหายใจลำบากในช่วงสุดท้ายของชีวิตในสถานพยาบาลผู้ป่วยระยะสุดท้าย[53][54]

    วิธีการให้ยาอื่น ๆ

    [แก้]

    วิธีการให้ยาบางชนิด เช่น สเปรย์พ่นจมูกและยาสูดพ่น ปกติจะทำให้ระดับยาในเลือดสูงเร็วขึ้น ซึ่งระงับปวดได้เร็วขึ้น แต่ก็มีผลข้างเคียงรุนแรงมากกว่า ค่าใช้จ่ายที่สูงมากของอุปกรณ์เช่นนี้บางชนิดอาจไม่คุ้มค่ากับประโยชน์ที่เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับวิธีให้ยาทางกระพุ้งแก้มหรือทางปาก เฟนทานิลแบบพ่นจมูกดูเหมือนมีประสิทธิผลเทียบเท่ามอร์ฟีนแบบฉีดเข้าหลอดเลือดดำและดีกว่ามอร์ฟีนแบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อในการบรรเทาอาการปวดเฉียบพลันในโรงพยาบาล[38]

    ผลที่ไม่พึงประสงค์

    [แก้]
    การเสียชีวิตที่เกี่ยวกับโอปิออยด์สังเคราะห์ซึ่งไม่ใช่เมทาโดน (ส่วนใหญ่คือเฟนทานิล) ยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในสหรัฐอเมริกาโดยมีรายงานถึง 70,601 รายในปี 2021 (อ้างอิงจาก CDC WONDER)[55]

    ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของเฟนทานิล ซึ่งเกิดขึ้นมากกว่า 10% ของผู้ใช้ ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก ปากแห้ง ง่วงซึม สับสน และอ่อนแรง ที่พบได้น้อยกว่าเกิดกับระหว่าง 3–10% ของผู้ใช้ ทำให้ปวดท้อง ปวดศีรษะ อ่อนล้า เบื่ออาหารและน้ำหนักลด เวียนศีรษะ กระสับกระส่าย วิตกกังวล ซึมเศร้า อาการคล้ายไข้หวัด อาหารไม่ย่อย หายใจลำบาก หายใจได้ไม่พอ (hypoventilation) หยุดหายใจ และปัสสาวะได้ไม่สุด การใช้เฟนทานิลยังเกี่ยวข้องกับภาวะเสียภาษา[56] แม้จะเป็นยาแก้ปวดที่มีฤทธิ์แรงกว่า เฟนทานิลก็มักก่ออาการคลื่นไส้น้อยกว่าและคันจากฮิสตามีนน้อยกว่ามอร์ฟีน[57] ในกรณีน้อย กลุ่มอาการเซโรโทนินสัมพันธ์กับการใช้เฟนทานิล งานวิจัยจึงแนะนำให้แพทย์ระมัดระวังเมื่อใช้ยากลุ่ม SSRI กับเฟนทานิล[58][59]

    ระยะเวลาการออกฤทธิ์ของเฟนทานิลบางครั้งประเมินต่ำไป ทำให้เกิดอันตรายเมื่อใช้ทางการแพทย์[60][61][62][63] ในปี 2006 องค์การอาหารและยาสหรัฐเริ่มสอบสวนการเสียชีวิตเนื่องกับการหายใจหลายราย แต่แพทย์ในสหราชอาณาจักรก็ไม่ได้รับการเตือนเกี่ยวกับความเสี่ยงของเฟนทานิลจนถึงเดือนกันยายน 2008[64] องค์การต่อมารายงานในเดือนเมษายน 2012 ว่ามีเด็กเล็ก 12 คนเสียที่ชีวิต และอีก 12 คนป่วยหนักจากการสัมผัสแผ่นแปะเฟนทานิลโดยไม่ตั้งใจในเหตุการณ์ที่ไม่เกี่ยวข้องกัน[65]

    การกดการหายใจ

    [แก้]

    ผลข้างเคียงที่อันตรายที่สุดของเฟนทานิลคือการกดการหายใจ[66] ซึ่งเป็นการลดความไวต่อคาร์บอนไดออกไซด์แล้วลดอัตราการหายใจ จนอาจทำให้สมองขาดออกซิเจนหรือเสียชีวิตได้ ความเสี่ยงนี้จะลดลงเมื่อป้องกันทางเดินหายใจด้วยหลอดสอดคาท่อลม เช่น ในระหว่างการให้ยาสลบ[67] ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในกลุ่มโดยเฉพาะ ๆ เช่น ผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจจากการอุดกั้นขณะหลับ (obstructive sleep apnea)[67]

    ปัจจัยอื่น ๆ ที่เพิ่มความเสี่ยงการกดการหายใจได้แก่[67]

    • ขนาดยาเฟนทานิลที่สูง
    • การใช้เมทาโดนด้วยกัน
    • หลับอยู่
    • อายุมากขึ้น
    • การใช้ยากดระบบประสาทส่วนกลางร่วมกัน เช่น เบ็นโซไดอาเซพีน (รวมทั้งอัลปราโซแลม ไดแอซิแพม โคลนาซีแพม) บาร์บิทูเรต แอลกอฮอล์ และยาสลบชนิดสูดดม
    • การหายใจเกิน
    • ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดลดลง
    • ภาวะกรดเกินในเลือดจากการหายใจ
    • การกำจัดเฟนทานิลออกจากร่างกายได้น้อยลง
    • การไหลเวียนของเลือดไปยังตับลดลง
    • ไตทำงานบกพร่อง

    วิธีการปล่อยตัวยาอย่างต่อเนื่องสำหรับเฟนทานิล เช่น แผ่นแปะ อาจก่อภาวะกดการหายใจที่เกิดภายหลังโดยไม่คาดคิดได้[68][69][70] เหตุผลที่แน่ชัดของการเกิดภาวะยังไม่ชัดเจน แต่มีสมมติฐานหลายประการ

    • การอิ่มตัวของยาในไขมันร่างกายในผู้ที่สูญเสียไขมันไปอย่างรวดเร็วและมาก โดยผู้ป่วยโรคมะเร็ง หรือภาวะผอมแห้งจากโรคหัวใจ หรือการติดเชื้อ อาจสูญเสียไขมันได้ถึง 80%
    • การคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ในเบื้องต้นทำให้หลอดเลือดผิวหนังขยายตัว ทำให้เฟนทานิลปล่อยออกมามากขึ้น ร่วมกับภาวะเลือดเป็นกรดซึ่งลดการจับกับโปรตีนของเฟนทานิล ทำให้เฟนทานิลปล่อยออกมามากขึ้นอีก
    • การระงับประสาทที่ลดลง ทำให้เสียสัญญาเตือนล่วงหน้าอย่างหนึ่งของโอปิออยด์เป็นพิษ จนได้ยาถึงขนาดที่กดการหายใจได้

    ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นประเด็นอีกช่อหนึ่งของการใช้เฟนทานิลเกินขนาดคือภาวะที่เรียกว่าอาการหน้าอกแข็ง (wooden chest syndrome) ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อทรวงอกเป็นอัมพาตอย่างรวดเร็วแล้วทำให้การหายใจล้มเหลวอย่างบริบูรณ์ มีรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อด้านล่าง

    หัวใจและหลอดเลือด

    [แก้]
    • หัวใจเต้นช้า เฟนทานิลลดอัตราการเต้นของหัวใจโดยเพิ่มการทำงานของเส้นประสาทเวกัสในก้านสมอง ซึ่งก็เพิ่มการทำงานของระบบประสาทพาราซิมพาเทติกจึงทำให้หัวใจเต้นช้าลง[67]
    • ภาวะหลอดเลือดขยายตัว เฟนทานิลทำให้หลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำขยายตัวผ่านระบบประสาทส่วนกลาง โดยชะลอการทำงานของศูนย์ควบคุมการขยายและบีบตัวของหลอดเลือด (vasomotor) ในก้านสมองเป็นหลัก และในระดับที่น้อยกว่า ก็จะส่งผลต่อหลอดเลือดโดยตรง[67] ผลนี้จะรุนแรงมากขึ้นในผู้ป่วยที่มีระบบซิมพาเทติกทำงานเกินอยู่แล้ว เช่น ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงหรือหัวใจล้มเหลว[67] เฟนทานิลไม่ส่งผลต่อการบีบตัวของหัวใจเมื่อให้ในขนาดปกติ[67]

    ความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อ

    [แก้]

    หากให้เฟนทานิลปริมาณมากผ่านเส้นเลือดอย่างรวดเร็ว ความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อบริเวณสายเสียงอาจทำให้การช่วยหายใจด้วยถุงลมและหน้ากาก (bag-mask ventilation) เป็นไปได้ยากมาก[67] ถึงจะยังไม่พบกลไกที่แน่ชัด แต่ก็สามารถป้องกันและแก้ไขได้ด้วยยาคลายกล้ามเนื้อ[67]

    อาการหน้าอกแข็ง

    [แก้]

    ผลข้างเคียงที่แปลกและเด่นอย่างหนึ่งคือการแข็งเกร็งอย่างฉับพลันของกล้ามเนื้อหน้าท้องและกะบังลม ซึ่งทำให้หยุดหายใจ และพบได้เมื่อได้ยาในขนาดสูง เรียกว่าอาการหน้าอกแข็ง (wooden chest syndrome)[71] เชื่อกันว่ากลุ่มอาการนี้เป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลักจากการใช้เฟนทานิลเกินขนาด[72]

    อาการหน้าอกแข็งสามารถแก้ได้ด้วยนาล็อกโซน และเชื่อกันว่าเกิดจากการหลั่งนอร์เอพิเนฟรีน ซึ่งกระตุ้นตัวรับแอลฟาอะดรีเนอร์จิก (α-adrenergic receptors) โดยอาจเกี่ยวข้องกับการกระตุ้นตัวรับโคลิเนอร์จิก (cholinergic receptors) ด้วย[73]

    อาการหน้าอกแข็งเป็นลักษณะเฉพาะของยาโอปิออยด์ชนิดที่มีฤทธิ์แรงที่สุด ซึ่งในปัจจุบันได้แก่เฟนทานิลและสารอนาล็อกของมัน ขณะที่โอปิออยด์ที่มีฤทธิ์อ่อนกว่า เช่น เฮโรอีน จะทำให้กล้ามเนื้อการหายใจแข็งเกร็งน้อยกว่ามาก[74][73]

    ยาเกินขนาด

    [แก้]

    มนุษย์เสี่ยงใช้เฟนทานิลเกินขนาดสูงเป็นพิเศษ เนื่องจากปริมาณที่เป็นพิษนั้นคาดเดาได้ยาก[20] ในรูปแบบที่ใช้ทางเภสัชกรรม การเสียชีวิตเพราะใช้เฟนทานิลเพียงอย่างเดียวเกินขนาด มักเกิดขึ้นที่ความเข้มข้นในซีรั่มโดยเฉลี่ย 0.025 ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร (μg/mL) โดยมีช่วง 0.005–0.027 μg/mL[75] ในบริบทการใช้สารเสพติดหลายชนิดร่วมกัน ความเข้มข้นของเฟนทานิลในเลือดประมาณ 0.007 μg/mL ขึ้นไปสัมพันธ์กับการเสียชีวิต[76] มากกว่า 85% ของกรณีใช้ยาเกินขนาดเกิดกับการใช้ยาอื่นอย่างน้อยหนึ่งชนิดร่วมด้วย โดยยังไม่ชัดเจนว่ายาผสมในระดับใดทำให้เสียชีวิต ปริมาณยาผสมที่ทำให้เสียชีวิตบางครั้งแตกต่างกันเป็นร้อยเท่า[77]

    นาล็อกโซน (จำหน่ายในชื่อการค้า Narcan) สามารถแก้การใช้โอปิออยด์เกินขนาดได้อย่างสมบูรณ์หรือบางส่วน[78] ในเดือนกรกฎาคม 2014 สำนักงานกำกับดูแลยาและผลิตภัณฑ์การดูแลสุขภาพ (MHRA) ของสหราชอาณาจักรออกคำเตือนเกี่ยวกับอันตรายถึงชีวิตจากการสัมผัสแผ่นแปะเฟนทานิลอย่างไม่ตั้งใจ โดยเฉพาะในเด็ก[79] และแนะนำให้พับแผ่นแปะโดยให้ด้านกาว (ด้านที่ยาออก) พับอยู่ด้านในก่อนทิ้ง อนึ่ง แผ่นแปะควรเก็บให้พ้นมือเด็ก ซึ่งเสี่ยงสุดจากการได้รับเฟนทานิลเกินขนาด[80]

    บรรจุภัณฑ์ที่มีอมยิ้ม 30 อัน แต่ละอันมีเฟนทานิล 600 ไมโครกรัม

    การเสียชีวิตเพิ่มขึ้นจากเฟนทานิลบางส่วนไม่ได้เกี่ยวกับยาที่ใช้ทางการแพทย์ แต่เกี่ยวกับยาที่ผลิตอย่างผิดกฎหมายแลล้วผสมกับเฮโรอีนหรือขายเป็นเฮโรอีน[81]

    การลอบนำเข้าเฟนทานิลที่ผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกาจากภูมิภาคต่าง ๆ ปี 2019 ตามข้อมูลของสำนักงานปราบปรามยาเสพติดสหรัฐ

    ปัจจุบันเริ่มมีการผสมเฟทานิลกับโอปิออยด์และเบ็นโซไดอาเซพีนที่ผลิตอย่างผิดกฎหมาย การมีเฟทานิลปนเปื้อนกับยาเสพติดรวมทั้งโคเคน, เมทแอมเฟตามีน, เคตามีน, MDMA และอื่น ๆ เป็นเรื่องสามัญ[82][83] เฮโรอีนหนึ่งกิโลกรัมที่ผสมกับเฟนทานิลสามารถขายได้มากกว่า 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ แต่ตัวเฟนทานิลเองผลิตได้ในราคาถูกกว่ามาก ประมาณ 6,000 ดอลลาร์ต่อกิโลกรัม เม็กซิโกและจีนเป็นประเทศต้นทางหลักของเฟนทานิลและสารที่เกี่ยวข้องซึ่งลักลอบนำเข้าสหรัฐโดยตรง โดยอินเดียกำลังกลายเป็นแหล่งของผงเฟนทานิลสำเร็จรูปและสารตั้งต้นสำหรับผลิตเฟนทานิล[84][85] ส่วนตลาดยาเสพติดผิดกฎหมายในสหราชอาณาจักรไม่ต้องพึ่งพาจีนอีกต่อไป เนื่องจากมีการผลิตในประเทศเอง[86]

    เภสัชวิทยา

    [แก้]

    การจำแนกประเภท

    [แก้]

    เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ในตระกูลฟีนิลพิเพอริดีน (phenylpiperidine) ซึ่งรวมถึงซูเฟนทานิล อัลเฟนทานิล รีมิเฟนทานิล และคาร์เฟนทานิล[87][88] สารอนาล็อกของเฟนทานิลบางชนิด เช่น คาร์เฟนทานิล มีฤทธิ์แรงกว่ามอร์ฟีนถึงประมาณ 10,000 เท่า[89]

    โครงสร้างและการออกฤทธิ์

    [แก้]
    โครงสร้างทางเคมีของเฟนทานิลได้ใช้เป็นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อค้นพบและตั้งชื่อสารอนาล็อกใหม่ ๆ จำนวนมาก ซึ่งบางครั้งเรียกว่าเฟนทาล็อก

    โครงสร้างของยากลุ่มโอปิออยด์มีความคล้ายคลึงกันหลายอย่าง มีโอปิออยด์อื่น ๆ อย่างโคดีอีน ไฮโดรโคโดน ออกซิโคโดน และไฮโดรมอร์โฟนที่สังเคราะห์โดยการปรับแต่งมอร์ฟีนโดยตรง แต่เฟนทานิลและสารที่เกี่ยวข้องก็สังเคราะห์โดยการปรับโครงสร้างมีเพอริดีน[67] มีเพอริดีนเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ล้วน ๆ โดยสมาชิกอื่น ๆ ของตระกูลฟีนิลพิเพอริดีนอย่างเช่น อัลเฟนทานิลและซูเฟนทานิล ก็มีโครงสร้างซับซ้อนที่เสริมเติมจากโครงสร้างพื้นฐานนี้[67]

    เช่นเดียวกับโอปิออยด์อื่น ๆ เฟนทานิลเป็นเบสอ่อน ๆ ที่ละลายในไขมันได้ดี ไปกับเลือดโดยจับกับโปรตีน และอยู่ในสภาพรับโปรตอน (protonated) ที่ค่าพีเอชซึ่งพบในร่างกาย[67] ทั้งหมดนี้ทำให้มันสามารถผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ได้เร็ว ส่งผลให้ออกฤทธิ์ได้อย่างรวดเร็วในร่างกายและระบบประสาทกลาง[57][87]

    สารอนาล็อก

    [แก้]

    สารอนาล็อกของเฟนทานิลคือสารที่มีการปรับแต่งโครงสร้างเคมีของเฟนทานิลในตำแหน่งต่าง ๆ แต่ยังคงรักษาหรือแม้แต่เพิ่มฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา สารอนาล็อกของเฟนทานิลหลายอย่างเรียกว่า “ยาดีไซเนอร์” เพราะสังเคราะห์ขึ้นเพื่อใช้ในทางผิดกฎหมายเท่านั้น คาร์เฟนทานิล สารอนาล็อกของเฟนทานิลอย่างหนึ่ง มีกลุ่มกรดคาร์บอกซิลิกเพิ่มติดอยู่กับตำแหน่งที่ 4 โดยมีฤทธิ์แรงกว่าเฟนทานิลเองถึง 20–30 เท่า และใช้อย่างสามัญในยาเสพติดผิดกฎหมาย อนึ่ง ยังใช้ทำให้ช้างและสัตว์ใหญ่อื่น ๆ สลบไปอีกด้วย[90]

    กลไกการออกฤทธิ์

    [แก้]
    เฟนทานิลกับตัวรับโอปิออยด์[91]
    Affinities, Ki อัตรา
    MOR DOR KOR MOR:DOR:KOR
    0.39 nM >1,000 nM 255 nM 1:>2564:654

    เฟนทานิลออกฤทธิ์ที่หน่วยรับโอปิออยด์ (opioid receptors) เหมือนกับโอปิออยด์อื่น ๆ ตัวรับเหล่านี้เป็นหน่วยรับที่จับคู่กับจีโปรตีน มีส่วนย่อยที่ทะลุผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ 7 ส่วน มีวงลูปภายในเซลล์ มีวงลูปภายนอกเซลล์ มีปลาย C เทอร์มินัสด้านในเซลล์ และปลาย N เทอร์มินัสด้านนอกเซลล์[67] ปลาย์ N เทอร์มินัสด้านนอกมีบทบาทสำคัญในความแตกต่างของซับสเตรตที่จับแบบต่าง ๆ[67] เมื่อเฟนทานิลจับกับตัวรับ การส่งสัญญาณภายในเซลล์ที่ตามมาจะก่อฤทธิ์ยับยั้ง เช่น ลดการสร้าง cAMP, ลดการไหลเข้าของไอออนแคลเซียม และเพิ่มการไหลออกของโพแทสเซียม[67] ซึ่งยับยั้งการส่งสัญญาณประสาทขึ้นไปทางระบบประสาทส่วนกลาง เป็นการเพิ่มขีดเริ่มเปลี่ยนความรู้สึกเจ็บ โดยลดส่งการสัญญาณโนซิเซ็ปชัน (ความเจ็บปวด) เป็นฤทธิ์ระงับปวด[92][93]

    ในฐานะสารกระตุ้นตัวรับมิว เฟนทานิลจับกับตัวรับได้ดีกว่ามอร์ฟีนประมาณ 50–100 เท่า[92] และยังจับกับตัวรับโอปิออยด์เดลตาและแคปปาได้ แต่ก็มีสัมพรรคภาพ (affinity) ที่ต่ำกว่า มันสามารถละลายในไขมันได้ดี ทำให้ผ่านเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลางได้ง่าย[87][57] มันลดความรู้สึกเจ็บปวดระยะที่สองโดยออกฤทธิ์หลักต่อเส้นใยประสาท C ที่ไม่มีปลอกไมอีลินซึ่งนำสัญญาณประสาทได้ช้า แต่มีประสิทธิภาพน้อยกว่าต่ออาการปวดเส้นประสาทและสัญญาณความเจ็บปวดระยะแรกที่ผ่านเส้นใยประสาท A ขนาดเล็กที่มีปลอกไมอีลิน[67]

    เฟนทานิลสามารถก่อผลทางคลินิกต่อไปนี้ได้อย่างเด่นชัดผ่านการกระตุ้นตัวรับมิว คือ[94]

    • การระงับปวดเหนือไขสันหลัง (μ1)
    • การกดการหายใจ (μ2)
    • การเสพติดทางกาย
    • อาการกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง

    มันยังทำให้ง่วงซึมและระงับปวดทางไขสันหลังโดยกระตุ้นตัวรับแคปป้า[94]

    ฤทธิ์การรักษา

    [แก้]
    • การบรรเทาปวด โดยหลักแล้ว เฟนทานิลช่วยบรรเทาอาการปวดโดยออกฤทธิ์ที่ตัวรับมิวในสมองและไขสันหลัง[67]
    • การง่วงนอน เฟนทานิลทำให้เกิดอาการหลับและง่วงซึม เมื่อเพิ่มขนาดยาอาจทำให้เกิดคลื่นเดลตาในสมองที่พบเมื่อหลับตามธรรมชาติ[67]
    • การกดรีเฟล็กซ์การไอ เฟนทานิลสามารถลดการต่อสู้ต้านท่อช่วยหายใจของคนไข้และลดอาการไอมากเกินไปโดยลดรีเฟล็กซ์การไอ จึงมีประโยชน์เมื่อใส่ท่อช่วยหายใจสำหรับคนไข้ที่ยังมีสติและมีทางเดินหายใจบกพร่อง[67]

    หลังจากได้รับเฟนทานิลขนาดเป็นขวด (bolus) ผู้ป่วยบางรายอาจกลับไอแทนที่จะหายไอ เป็นปรากฏการณ์ที่ยังไม่เข้าใจอย่างชัดเจน[67]

    การตรวจในสารชีวภาพ

    [แก้]

    เฟนทานิลสามารถตรวจวัดในเลือดหรือปัสสาวะเพื่อตรวจการใช้ในทางที่ผิด ยืนยันการวินิจฉัยการได้รับพิษ หรือช่วยในชันสูตรศพ ชุดทดสอบทางอิมมูโนแอสเซย์ (immunoassay) ที่มีขายมักใช้เพื่อคัดกรองในเบื้องต้น แต่วิธีการทางโครมาโทกราฟีมักใช้เพื่อยืนยันและวัดปริมาณ การทดสอบสีแบบมาร์ควิส (Marquis Color test) อาจใช้ตรวจการมีเฟนทานิลได้ คือเมื่อใช้ฟอร์มาลดีไฮด์และกรดซัลฟิวริก สารตัวทำปฏิกิริยา (Marquis reagent) นี้จะเปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อผสมกับยาในกลุ่มฝิ่น ระดับความเข้มข้นของเฟนทานิลในเลือดหรือพลาสมาคาดว่าจะอยู่ในช่วง 0.3–3.0 ไมโครกรัมต่อลิตร (μg/L) ในผู้ที่ใช้ยาเพื่อการรักษา ในช่วง 1–10 μg/L ในผู้ที่เสพและเมายา และ 3–300 μg/L ในผู้ที่เสียชีวิตจากการได้รับยาเกินขนาดอย่างเฉียบพลัน[95] Paper spray-mass spectrometry (PS-MS) อาจมีประโยชน์ในการทดสอบตัวอย่างเบื้องต้น[96]

    การตรวจหาเพื่อจุดประสงค์ลดอันตราย

    [แก้]
    ภาพคำแนะนำการใช้แถบตรวจจากองค์กรสังคมสงเคราะห์ Dance Safe

    เฟนทานิลและสารอนาล็อกของมัน สามารถตรวจพบในตัวอย่างยาโดยใช้แถบตรวจเฟนทานิลที่มีขายหรือใช้สารทำปฏิกิริยา (spot reagent) เพื่อจุดประสงค์ลดอันตราย การทดสอบนี้จะใช้กับตัวอย่างยาโดยตรง ไม่ใช้ตรวจปัสสาวะ เพื่อเตรียมตัวอย่างเพื่อทดสอบ ควรเจือจางยาประมาณ 10 มิลลิกรัมลงในน้ำ 1 ช้อนชา หรือ 5 มิลลิลิตร[97] นักวิจัยพบผลบวกลวงที่ได้จากแถบตรวจเฟนทานิล BTNX เมื่อตรวจกับเมทแอมเฟตามีน, MDMA และไดเฟนไฮดรามีน[98] ความไวและความจำเพาะของแถบตรวจเฟนทานิลจะแตกต่างกันตามความเข้มข้นของเฟนทานิลที่ทดสอบ โดยเฉพาะในช่วง 10–250 นาโนกรัมต่อมิลลิลิตร[99]

    การสังเคราะห์

    [แก้]

    เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ในกลุ่ม 4-anilinopiperidine[100] การสังเคราะห์เฟนทานิลสามารถทำได้ด้วยหนึ่งในสี่วิธีหลักตามรายงานทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่ วิธีแจนเซน ซีกฟรีด คุปตา หรือซูห์[101][102]

    วิธีแจนเซน (Janssen)

    [แก้]
    ส่วนหนึ่งของวิธีแจนเซนในการสังเคราะห์โอปิออยด์ที่เกี่ยวข้องกันกับเฟนทานิล

    การสังเคราะห์ดั้งเดิมที่จดสิทธิบัตรในปี 1964 โดยแพทย์ชาวเบลเยียม พอล แจนเซน เกี่ยวกับการสังเคราะห์เบนซินเฟนทานิล (benzylfentanyl) จาก N-benzyl-4-Piperidone. เบนซินเฟนทานิลที่ได้จะใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตนอร์เฟนทานิล (norfentanyl) เป็นตัวนอร์เฟนทานิลที่จะกลายเป็นเฟนทานิลเมื่อทำปฏิกิริยากับ phenethyl halide[103][104]

    วิธีซีกฟรีด (Siegfried)

    [แก้]
    วิธีซีกฟรีดเริ่มจากการสังเคราะห์ NPP แล้วทำเป็น 4-ANPP จนเป็นเฟนทานิล

    วิธีซีกฟรีดซึ่งอธิบายเป็นครั้งแรกในปี 1978 เริ่มด้วยการสังเคราะห์ N-phenethyl-4-piperidone (NPP)[105] สารตัวกลางนี้จะนำมาเพิ่มกลุ่มเอมีนโดยผ่านปฏิกิริยารีดอกซ์ (reductive amination) เป็น 4-anilino-N-phenethylpiperidine (4-ANPP) ซึ่งเมื่อทำปฏิกิริยากับ acyl chloride ก็จะได้เฟนทานิล[106] วิธีนี้ได้ใช้ผลิตเฟนทานิลอย่างผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกาและประเทศอื่น ๆ[107]

    วิธีคุปตา

    [แก้]
    วิธีคุปตาเริ่มจาก 4-ไพเพอริโดน จนกลายเป็นเฟนทานิล

    วิธีคุปตา (หรือ “วิธีหม้อเดียว”) เริ่มจาก 4-Piperidone โดยไม่ใช้ 4-ANPP/NPP โดยตรง สารประกอบเหล่านี้จะเกิดเป็นสิ่งเจือปนหรือสารตัวกลางชั่วคราวเท่านั้น[108][109] ในครึ่งแรกของปี 2021 สำนักงานปราบปรามยาเสพติดสหรัฐพบว่า วิธีคุปตาเป็นวิธีหลักในการสังเคราะห์เฟนทานิลผิดกฎหมายที่ตรวจยึดได้[110] ในปี 2022 นักวิจัยได้อธิบายการสังเคราะห์เฟนทานิลที่ใช้กระบวนการไหลต่อเนื่อง (continuous flow) ด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา photoredox ซึ่งใช้สารตัวกระทำปฏิกิริยา (reagents) คล้ายกับวิธีคุปตา[111]

    วิธีซูห์

    [แก้]

    วิธีซูห์ (หรือ การสังเคราะห์แบบสมบูรณ์) ข้ามขั้นตอนการใช้สารตั้งต้นคือพิเพอริดีน โดยมุ่งทำส่วนวงแหวนขึ้นในที่ (ring system in situ)[112]

    ประวัติ

    [แก้]

    เฟนทานิลสังเคราะห์ขึ้นครั้งแรกในประเทศเบลเยียมโดยนายแพทย์พอล แจนเซน ในปี 1959 ในชื่อบริษัทตนเองคือแจนเซน ฟาร์มาซูติกา ซึ่งเพิ่งก่อตั้งได้ไม่นาน[113] ยาได้พัฒนาโดยการคัดกรองสารเคมีที่มีโครงสร้างคล้ายเพทิดีน (เดเมอรอล) เพื่อประเมินฤทธิ์โอปิออยด์[114] การใช้เฟนทานิลอย่างแพร่หลายกระตุ้นให้มีการผลิตเฟนทานิลซิเตรต ซึ่งเป็นเกลือที่เกิดจากการรวมเฟนทานิลกับกรดซิตริกในอัตราส่วนปริมาณสัมพันธ์ 1:1[115][116] เฟนทานิลซิเตรตเริ่มนำมาใช้เป็นยาสลบทั่วไปในปี 1968 โดยบริษัท McNeil Laboratories และผลิตในชื่อการค้า Sublimaze[117]


    ในช่วงกลางคริสต์ทศวรรษ 1990 บริษัทแจนเซน ฟาร์มาซูติกาได้พัฒนาและทำการทดลองทางคลินิกกับแผ่นแปะดูราเจซิก (Duragesic) ซึ่งเป็นสูตรเจลแอลกอฮอล์ที่ผสมเฟนทานิลในขนาดที่ระบุ โดยแปะให้ได้ยาโอปิออยด์อย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 48–72 ชั่วโมง เมื่อพบผลสำเร็จในการทดลองแล้ว จึงได้นำมาใช้ทางเวชปฏิบัติ[118]

    หลังจากแผ่นแปะ ก็ได้มีการนำเสนอเฟนทานิลซิเตรตผสมกับสารไม่มีฤทธิ์อื่น ๆ มีรูปแบบเป็นอมยิ้มแต่งรสในปี 1998 ในชื่อการค้า Actiq เป็นเฟนทานิลออกฤทธิ์เร็วชนิดแรกที่ใช้กับอาการปวดฉับพลันแทรกซ้อนที่เกิดเรื่อย ๆ (chronic breakthrough pain)[119]

    ในปี ค.ศ. 2009 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐได้อนุมัติยา Onsolis ซึ่งเป็นฟิล์มเฟนทานิลละลายได้ที่ให้ทางกระพุ้งแก้ม เป็นรูปแบบยาใหม่สำหรับรักษาอาการปวดจากมะเร็งในผู้ที่ชินฤทธิ์โอปิออยด์แล้ว[120] โดยใช้เทคโนโลยีการส่งยาที่เรียกว่า BEMA (BioErodible MucoAdhesive) ซึ่งเป็นฟิล์มพอลิเมอร์ขนาดเล็กที่ละลายได้ โดยมีเฟนทานิลในขนาดต่าง ๆ ใช้นำไปติดกับเยื่อบุกระพุ้งแก้มในปาก[120]

    สังคม

    [แก้]

    นันทนาการ

    [แก้]

    สารอนาล็อกของเฟนทานิลอาจมีฤทธิ์แรงกว่าเฮโรอีนหลายร้อยเท่า เฟนทานิลอาจใช้รับประทาน สูดควัน สูดเข้าทางจมูก หรือฉีด อาจหลอกขายว่าเป็นเฮโรอีนหรือออกซิโคโดน ซึ่งอาจทำให้ใช้ยาเกินขนาด กรณีใช้เฟนทานิลเกินขนาดจำนวนมากถูกจัดประเภทในตอนแรกว่าเป็นการใช้เฮโรอีนเกินขนาด[121]

    บางครั้งเฟนทานิลจะจำหน่ายในตลาดมืดในรูปแบบแผ่นแปะที่ผิวหนังเช่นแผ่นแปะ Duragesic ซึ่งเป็นเวชภัณฑ์ที่ลอบนำมาขายในตลาดมืด เจลภายในแผ่นแปะบางครั้งอาจนำมารับประทานหรือฉีด[122]

    สำหรับคนที่ไม่ชินต่อโอปิออยด์ การใช้เฟนทานิลเพื่อนันทนาการอาจเป็นอันตรายอย่างยิ่งโดยได้ทำให้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก[122] สำหรับคนที่ชินโอปิออยด์ ก็ยังเสี่ยงสูงในการใช้ยาเกินขนาด เช่นเดียวกับโอปิออยด์ทั้งหมด ผลของเฟนทานิลสามารถแก้ได้ด้วยนาล็อกโซนหรือยาต้านโอปิออยด์ชนิดอื่น และนาล็อกโซนก็ปรากฏว่ามีให้สาธารณชนใช้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ โอปิออยด์ชนิดออกฤทธิ์ยาวหรือชนิดปล่อยตัวยาต่อเนื่องอาจทำให้ต้องให้นาล็อกโซนซ้ำ

    ยังมีผงเฟนทานิลที่สังเคราะห์อย่างผิดกฎหมายอีก เพราะผงบริสุทธิ์มีฤทธิ์แรงมาก จึงทำให้เจือจางได้ยาก และส่วนผสมอาจมีฤทธิ์แรงเกินไป ดังนั้นจึงอันตรายมาก[123]

    ผู้ค้าเฮโรอีนบางรายผสมผงเฟนทานิลกับเฮโรอีนเพื่อเพิ่มฤทธิ์ หรือชดเชยเฮโรอีนคุณภาพต่ำ[124]

    การเก็บรักษาและกำจัด

    [แก้]

    แผ่นแปะเฟนทานิลเป็นยาชนิดหนึ่งในไม่กี่ชนิดที่อาจก่อให้เกิดอันตรายอย่างรุนแรง และในบางกรณีอาจถึงแก่ชีวิตได้ โดยได้รับยาเพียงครั้งเดียว และหากเด็กนำไปใช้อย่างผิด ๆ[125][126] ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่าแผ่นแปะเฟนทานิลที่ไม่ได้ใช้ควรเก็บไว้ในที่ที่ปลอดภัย พ้นตาพ้นมือของเด็ก เช่น ในตู้ที่ปิดล็อกได้

    ในสหรัฐอเมริกาซึ่งแผ่นแปะไม่สามารถนำไปคืนได้เสมอไปผ่านโปรแกรมรับคืนยา การทิ้งลงชักโครกเป็นสิ่งที่แนะนำสำหรับแผ่นแปะเฟนทานิล เพราะเป็นวิธีกำจัดออกจากบ้านที่เร็วและแน่นอนที่สุดเพื่อป้องกันการกลืนกินของเด็ก สัตว์เลี้ยง หรือบุคคลอื่นที่ไม่ได้ตั้งใจใช้ยา[126][127]

    การใช้งานของรัฐ

    [แก้]

    หน่วยปฏิบัติการพิเศษสเปซนาซถูกสงสัยว่าได้ใช้สารอนาล็อกหรือสารอนุพันธ์ (คาดว่าเป็นคาร์เฟนทานิลและเรมิแฟนทานิล) ในปี ค.ศ. 2002[128] เพื่อให้คนที่อยู่ในเหตุการณ์จับตัวประกันรวมทั้งผู้ก่อการร้ายที่โรงละครมอสโกหมดสติอย่างรวดเร็ว แม้ว่าเหตุการณ์ร้ายจะจบลง แต่ตัวประกันจำนวนมากก็เสียชีวิตจากแก๊สสืบเนื่องจากที่สุขภาพได้อ่อนแอลงอย่างมากในระหว่างการถูกจับเป็นตัวประกันหลายวัน[129][130] ต่อมารัฐมนตรีกระทรวงสาธารณสุขของรัสเซียระบุว่า เป็นแก๊สที่มาจากเฟนทานิล[131] แต่ก็ยังไม่เคยระบุสารเคมีอย่างชัดเจน[132]

    สัตวแพทย์

    [แก้]

    ทางสัตวแพทย์ เฟนทานิลใช้กันอย่างแพร่หลายเพื่อระงับปวด และเป็นส่วนประกอบของยากล่อมประสาทและยาสลบที่ใช้กับสัตว์เล็ก[133][134][135] การออกฤทธิ์ระยะสั้น ความปลอดภัยที่ดี การเกิดผลข้างเคียงน้อยกว่าโอปิออยด์ชนิดอื่น ๆ และฤทธิ์แรง ทำให้เป็นยางระงับปวดที่มีประสิทธิภาพและใช้บ่อยที่สุดในสัตวแพทย์ คุณสมบัติที่ลดความเข้มข้นของไอยาในถุงลมปอดที่จำเป็นเพื่อไม่ให้เคลื่อนไหว (minimum alveolar concentration) ทำให้มีการใช้อย่างแพร่หลายกับสุนัขชราที่มีปัญหาระบบหัวใจและหลอดเลือด[136][137][138] เนื่องจากมีระยะออกฤทธิ์สั้นแต่ออกฤทธิ์ได้เร็ว เฟนทานิลจึงมักใช้โดยให้อย่างต่อเนื่องหรือเป็นแผ่นแปะผิวหนัง แบบหลังสามารถออกฤทธิ์ได้นาน 3–4 วัน เฟนทานิลสามารถใช้ระงับประสาทสุนัขได้

    สำหรับปศุสัตว์และม้า มีการใช้เฟนทานิลน้อยกว่าโดยมีผลข้างเคียงมากกว่า เมื่อเทียบกับแมวและสุนัข[137] ในม้า เมื่อใช้ในขนาดระงับปวด จะเกิดภาวะหัวใจเต้นเร็ว ความกระสับกระส่าย และความตื่นเต้น การฉีดใต้ผิวหนังมักทำให้เจ็บ แต่ก็มีสารละลายไบคาร์บอเนตที่ไม่ทำให้เจ็บเมื่อฉีดใต้ผิวหนัง[136]

    เฟนทานิลละลายในไขมันได้ดีมาก (lipophilic) ประมาณ 1,000 เท่าของมอร์ฟีน ในสุนัข เฟนทานิลจับกับโปรตีนในเลือดได้ต่ำที่ร้อยละ 15.6 และมีครึ่งชีวิต 2–6 ชั่วโมง ในแมว ครึ่งชีวิตอยู่ที่ 2.5 ชั่วโมง เฟนทานิลมีชีวปริมาณออกฤทธิ์เมื่อให้ทางปากต่ำ เนื่องจากผ่านกระบวนการเมแทบอลิซึมในตับ สำหรับผู้ป่วยนอก มักใช้อย่างทั่วไปในรูปแบบแผ่นแปะผ่านผิวหนังและเยื่อบุ แม้ว่าประสิทธิผลของแบบหลังจะยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจน[136]

    เชิงอรรถและอ้างอิง

    [แก้]
    1. ↑ Bonewit-West, K; Hunt, SA; Applegate, E (2012). Today's Medical Assistant: Clinical and administrative procedures. Elsevier Health Sciences. p. 571. ISBN 978-1-4557-0150-6. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-10. สืบค้นเมื่อ 2019-08-20.
    2. ↑ "Instanyl EPAR". European Medicines Agency (EMA). 2009-07-20. สืบค้นเมื่อ 2024-09-11.
    3. ↑ "Effentora EPAR". European Medicines Agency (EMA). 2008-04-04. สืบค้นเมื่อ 2024-10-12.
    4. ↑ "เฟนทานิล (Fentanyl)". กองควบคุมวัตถุเสพติด สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. 2023-03-28. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2025-09-17.
    5. 1 2 Taylor, KP; Singh, K; Goyal, A (2023-07-06). "Fentanyl Transdermal". StatPearls. Saint James School of Medicine & University of Kansas Medical Center: StatPearls Publishing. PMID 32310428. สืบค้นเมื่อ 2025-07-12.
    6. ↑ Varvel, JR; Shafer, SL; Hwang, SS; Coen, PA; Stanski, DR (1989-06-01). "Absorption Characteristics of Transdermally Administered Fentanyl". Anesthesiology. 70 (6): 928–934. doi:10.1097/00000542-198906000-00008. PMID 2729633.
    7. ↑ Nakhaee, S; Saeedi, F; Mehrpour, O (December 2023). "Clinical and pharmacokinetics overview of intranasal administration of fentanyl". Heliyon. 9 (12). Bibcode:2023Heliy...923083N. doi:10.1016/j.heliyon.2023.e23083. ISSN 2405-8440. PMC 10746457. PMID 38144320.
    8. 1 2 Vasisht, N; Gever, LN; Tagarro, I; Finn, AL (July 2010). "Single-Dose Pharmacokinetics of Fentanyl Buccal Soluble Film". Pain Medicine. 11 (7): 1017–1023. doi:10.1111/j.1526-4637.2010.00875.x. PMC 2955962. PMID 20492573.
    9. ↑ C, Beng Stephen Lim; Schug, SA; V, Bruce Sunderland; M, James Paech; Liu, Y (September 2012). "A Phase I Pharmacokinetic and Bioavailability Study of a Sublingual Fentanyl Wafer in Healthy Volunteers". Anesthesia and Analgesia. 115 (3): 554–559. doi:10.1213/ANE.0b013e3182575cbf. PMID 22584544.
    10. ↑ Taylor, D (July 2013). "Single-dose fentanyl sublingual spray for breakthrough cancer pain". Clinical Pharmacology: Advances and Applications. 5: 131–141. doi:10.2147/CPAA.S26649. PMC 3726301. PMID 23901300.
    11. ↑ Mather, LE; Woodhouse, A; Ward, ME; Farr, SJ; Rubsamen, RA; Eltherington, LG (July 1998). "Pulmonary administration of aerosolized fentanyl: pharmacokinetic analysis of systemic delivery". British Journal of Clinical Pharmacology. 46 (1): 37–43. doi:10.1046/j.1365-2125.1998.00035.x. PMC 1873979. PMID 9690947.
    12. ↑ "Fentanyl Citrate Injection, USP" (PDF). FDA.gov. Food and Drug Administration. November 2012. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-10-31. สืบค้นเมื่อ 2025-07-12.
    13. ↑ Bista, SR; Haywood, A; Hardy, J; Lobb, M; Tapuni, A; Norris, R (March 2015). "Protein binding of fentanyl and its metabolite nor-fentanyl in human plasma, albumin and α-1 acid glycoprotein". Xenobiotica; the Fate of Foreign Compounds in Biological Systems. 45 (3): 207–212. doi:10.3109/00498254.2014.971093. PMID 25314012. S2CID 21109003.
    14. 1 2 Clinically Oriented Pharmacology (2nd ed.). Quick Review of Pharmacology. 2010. p. 172.
    15. 1 2 3 4 5 6 7 "Fentanyl, Fentanyl Citrate, Fentanyl Hydrochloride". The American Society of Health-System Pharmacists. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-12-14. สืบค้นเมื่อ 2017-12-08.
    16. ↑ "Guideline for administration of fentanyl for pain relief in labour" (PDF). RCP. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-03-04. สืบค้นเมื่อ 2015-10-07. Onset of action after I.V. administration of Fentanyl is 3–5 minutes; duration of action is 30–60 minutes.
    17. ↑ Han, Y; Yan, W; Zheng, Y; Khan, MZ; Yuan, K; Lu, L (2018-11-14). "Fentanyl". Nature. 9 (1): 282. doi:10.1038/s41398-019-0625-0. PMC 6848196. PMID 31712552.
    18. ↑ "Fentanyl". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 2022-10-07. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-04-28. สืบค้นเมื่อ 2023-02-20.
    19. ↑ "Fentanyl: MedlinePlus Drug Information". MedlinePlus. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-11-27. สืบค้นเมื่อ 2023-11-05.
    20. 1 2 3 Ramos-Matos, CF; Bistas, KG; Lopez-Ojeda, W (2022). "Fentanyl". StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. PMID 29083586. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-03-15. สืบค้นเมื่อ 2023-02-20.
    21. ↑ "Fentanyl". National Institute on Drug Abuse. 2021-12-21. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-02-20. สืบค้นเมื่อ 2023-02-20.
    22. ↑ "Fentanyl DrugFacts". National Institute on Drug Abuse. 2021-06-01. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-05-11. สืบค้นเมื่อ 2023-02-20.
    23. ↑ "Fentanyl: Uses, Warnings & Side Effects". Cleveland Clinic. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-11-05. สืบค้นเมื่อ 2023-11-05.
    24. ↑ Stanley, TH (April 1992). "The history and development of the fentanyl series". Journal of Pain and Symptom Management. 7 (3 Suppl): S3–S7. doi:10.1016/0885-3924(92)90047-L. PMID 1517629.
    25. ↑ Narcotic Drugs Estimated World Requirements for 2017 / Statistics for 2015 (PDF) (Report). New York: United Nations. 2016. p. 40. ISBN 978-92-1-048163-2. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-10-22. สืบค้นเมื่อ 2017-12-14.
    26. ↑ "Fentanyl and analogues". LiverTox. 2017-10-16. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-01-07. สืบค้นเมื่อ 2017-12-14.
    27. ↑ Organization, WH (2021). World Health Organization model list of essential medicines (22nd list (2021) ed.). Geneva, CH: World Health Organization. hdl:10665/345533. WHO/MHP/HPS/EML/2021.02.
    28. ↑ Brunton, LL; Hilal-Dandan, R; Knollmann, BC (2017-12-05). Goodman & Gilman's: The pharmacological basis of therapeutics (13th ed.). New York: McGraw-Hill Education. ISBN 978-1-259-58473-2. OCLC 993810322.
    29. 1 2 3 4 Gropper, MA; Miller, RD; Eriksson, LI; Fleisher, LA; Wiener-Kronish, JP; Cohen, LH; Leslie, K (2019-10-07). Miller's Anesthesia (9th ed.). Philadelphia: Elsevier. ISBN 978-0-323-61264-7. OCLC 1124935549.
    30. ↑ Godwin, SA; Burton, JH; Gerardo, CJ; Hatten, BW; Mace, SE; Silvers, SM; Fesmire, FM (February 2014). "Clinical policy: procedural sedation and analgesia in the emergency department". Annals of Emergency Medicine. 63 (2): 247–58.e18. doi:10.1016/j.annemergmed.2013.10.015. PMID 24438649.
    31. ↑ Smith, HS; Colson, J; Sehgal, N (April 2013). "An update of evaluation of intravenous sedation on diagnostic spinal injection procedures". Pain Physician. 16 (2 Suppl): SE217–SE228. doi:10.36076/ppj.2013/16/SE217. PMID 23615892. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-10-19. สืบค้นเมื่อ 2017-05-01.
    32. ↑ Gudin, MA; López, R; Estrada, J; Ortigosa, E (2011-11-28). "Neuraxial Blockade: Subarachnoid Anesthesia". Essentials of Regional Anesthesia. New York: Springer. pp. 261–291. doi:10.1007/978-1-4614-1013-3_11. ISBN 978-1-4614-1012-6. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-02-08. สืบค้นเมื่อ 2021-07-04.
    33. ↑ Buggy, D (2008-07-01). "Anesthesiology: Longnecker DE, Brown DL, Newman MF, Zapol WM, Editors, McGraw Hill, New York (2007) ISBN : 978-0-07-145984-6, 2278 pp, hardcover, $249  ..." Regional Anesthesia and Pain Medicine (book review). BMJ Journals. 33 (4): 380. doi:10.1016/j.rapm.2008.03.003. ISSN 1098-7339. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-07-18. สืบค้นเมื่อ 2021-07-18.
    34. ↑ Bujedo, BM (July 2014). "Current evidence for spinal opioid selection in postoperative pain". The Korean Journal of Pain. 27 (3): 200–209. doi:10.3344/kjp.2014.27.3.200. PMC 4099232. PMID 25031805.
    35. 1 2 Moisés, EC; de Barros Duarte, L; de Carvalho Cavalli, R; Lanchote, VL; Duarte, G; da Cunha, SP (August 2005). "Pharmacokinetics and transplacental distribution of fentanyl in epidural anesthesia for normal pregnant women". European Journal of Clinical Pharmacology. 61 (7): 517–522. doi:10.1007/s00228-005-0967-9. PMID 16021436. S2CID 26065578.
    36. ↑ White, LD; Hodsdon, A; An, GH; Thang, C; Melhuish, TM; Vlok, R (November 2019). "Induction opioids for caesarean section under general anaesthesia: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials". International Journal of Obstetric Anesthesia. 40: 4–13. doi:10.1016/j.ijoa.2019.04.007. hdl:10072/416502. PMID 31230994. S2CID 181816438. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-05-22. สืบค้นเมื่อ 2022-05-23.
    37. ↑ Karlsen, AP; Pedersen, DM; Trautner, S; Dahl, JB; Hansen, MS (June 2014). "Safety of intranasal fentanyl in the out-of-hospital setting: a prospective observational study". Annals of Emergency Medicine. 63 (6): 699–703. doi:10.1016/j.annemergmed.2013.10.025. PMID 24268523.
    38. 1 2 Murphy, A; O'Sullivan, R; Wakai, A; Grant, TS; Barrett, MJ; Cronin, J; McCoy, SC; Hom, J; Kandamany, N (October 2014). "Intranasal fentanyl for the management of acute pain in children". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 10 (10). doi:10.1002/14651858.CD009942.pub2. PMC 6544782. PMID 25300594.
    39. ↑ Coombes, L; Burke, K; Anderson, AK (October 2017). "The use of rapid onset fentanyl in children and young people for breakthrough cancer pain". Scandinavian Journal of Pain. 17 (1): 256–259. doi:10.1016/j.sjpain.2017.07.010. PMID 29229211. S2CID 8577873.
    40. ↑ Plante, GE; VanItallie, TB (October 2010). "Opioids for cancer pain: the challenge of optimizing treatment". Metabolism. 59 (Suppl 1): S47–S52. doi:10.1016/j.metabol.2010.07.010. PMID 20837194.
    41. ↑ "Fentanyl" (factsheet). Drug Enforcement Administration. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-12-04. สืบค้นเมื่อ 2018-12-04.
    42. 1 2 3 Jasek, W, บ.ก. (2007). Austria-Codex (ภาษาเยอรมัน) (62nd ed.). Vienna: Österreichischer Apothekerverlag. pp. 2621 ff. ISBN 978-3-85200-181-4.
    43. ↑ "Fentanyl patches (Durogesic) for chronic pain". NPS Medicinewise. August 2006. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-12-07. สืบค้นเมื่อ 2021-12-07.
    44. ↑ Derry, S; Stannard, C; Cole, P; Wiffen, PJ; Knaggs, R; Aldington, D; Moore, RA (October 2016). "Fentanyl for neuropathic pain in adults". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 10 (5). doi:10.1002/14651858.CD011605.pub2. PMC 6457928. PMID 27727431.
    45. 1 2 3 "Abstral sublingual tablets". UK Electronic Medicines Compendium. May 2016. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-03-23. สืบค้นเมื่อ 2017-05-01.
    46. ↑ "Abstral (Fentanyl Sublingual Tablets for Breakthrough Cancer Pain)". P & T. 36 (2): 2–28. February 2011. PMC 3086091. PMID 21560267.
    47. ↑ Ward, J; Laird, B; Fallon, M (2011). "The UK breakthrough cancer pain registry: Origin, methods and preliminary data". BMJ Supportive & Palliative Care. 1: A24. doi:10.1136/bmjspcare-2011-000020.71. S2CID 73185220.
    48. ↑ Roy, PJ; Weltman, M; Dember, LM; Liebschutz, J; Jhamb, M (November 2020). "Pain management in patients with chronic kidney disease and end-stage kidney disease". Current Opinion in Nephrology and Hypertension. 29 (6): 671–680. doi:10.1097/MNH.0000000000000646. PMC 7753951. PMID 32941189.
    49. ↑ Aurilio, C; Pace, MC; Pota, V; Sansone, P; Barbarisi, M; Grella, E; Passavanti, MB (May 2009). "Opioids switching with transdermal systems in chronic cancer pain". Journal of Experimental & Clinical Cancer Research. 28 (1). doi:10.1186/1756-9966-28-61. PMC 2684533. PMID 19422676.
    50. ↑ Minami, S; Kijima, T; Nakatani, T; Yamamoto, S; Ogata, Y; Hirata, H; Shiroyama, T; Koba, T; Komuta, K (2014-10-08). "Opioid switch from low dose of oral oxycodone to transdermal fentanyl matrix patch for patients with stable thoracic malignancy-related pain". BMC Palliative Care. 13 (1). doi:10.1186/1472-684X-13-46. PMC 4195703. PMID 25313295.
    51. ↑ "Fentanyl (Transdermal Route) Precautions". Mayo Clinic. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-19. สืบค้นเมื่อ 2023-01-19.
    52. 1 2 Shachtman, N (2009-09-10). "Airborne EMTs Shave Seconds to Save Lives in Afghanistan". Danger Room. Wired. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2010-07-06. สืบค้นเมื่อ 2010-07-01.
    53. ↑ van Dijk, M; Mooren, KJ; van den Berg, JK; van Beurden-Moeskops, WJ; Heller-Baan, R; de Hosson, SM; Lam-Wong, WY; Peters, L; Pool, K; Kerstjens, HA (September 2021). "Opioids in patients with COPD and refractory dyspnea: literature review and design of a multicenter double blind study of low dosed morphine and fentanyl (MoreFoRCOPD)". BMC Pulmonary Medicine. 21 (1). doi:10.1186/s12890-021-01647-8. PMC 8431258. PMID 34507574.
    54. ↑ Simon, ST; Köskeroglu, P; Gaertner, J; Voltz, R (December 2013). "Fentanyl for the relief of refractory breathlessness: a systematic review". Journal of Pain and Symptom Management. 46 (6): 874–886. doi:10.1016/j.jpainsymman.2013.02.019. PMID 23742735.
    55. ↑ "Drug Overdose Death Rates". National Institute on Drug Abuse. 2023-02-09. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-02-23. สืบค้นเมื่อ 2023-02-20.
    56. ↑ "Fentanyl". U.S. Food and Drug Administration (FDA). เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-03-13. สืบค้นเมื่อ 2013-09-04.
    57. 1 2 3 Mayes, S; Ferrone, M (December 2006). "Fentanyl HCl patient-controlled iontophoretic transdermal system for the management of acute postoperative pain". The Annals of Pharmacotherapy. 40 (12): 2178–2186. doi:10.1345/aph.1H135. PMID 17164395. S2CID 24454875. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2012-10-01. สืบค้นเมื่อ 2010-12-17.
    58. ↑ Kirschner, R; Donovan, JW (May 2010). "Serotonin syndrome precipitated by fentanyl during procedural sedation". The Journal of Emergency Medicine. 38 (4): 477–480. doi:10.1016/j.jemermed.2008.01.003. PMID 18757161.
    59. ↑ Ailawadhi, S; Sung, KW; Carlson, LA; Baer, MR (April 2007). "Serotonin syndrome caused by interaction between citalopram and fentanyl". Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics. 32 (2): 199–202. doi:10.1111/j.1365-2710.2007.00813.x. PMID 17381671.
    60. ↑ Smydo, J (1979). "Delayed respiratory depression with fentanyl". Anesthesia Progress. 26 (2): 47–48. PMC 2515983. PMID 295585.
    61. ↑ van Leeuwen, L; Deen, L; Helmers, JH (August 1981). "A comparison of alfentanil and fentanyl in short operations with special reference to their duration of action and postoperative respiratory depression". Der Anaesthesist. 30 (8): 397–399. PMID 6116461.
    62. ↑ Brown, DL (November 1985). "Postoperative analgesia following thoracotomy. Danger of delayed respiratory depression". Chest. 88 (5): 779–780. doi:10.1378/chest.88.5.779. PMID 4053723. S2CID 1836168.
    63. ↑ Nilsson, C; Rosberg, B (June 1982). "Recurrence of respiratory depression following neurolept analgesia". Acta Anaesthesiologica Scandinavica. 26 (3): 240–241. doi:10.1111/j.1399-6576.1982.tb01762.x. PMID 7113633. S2CID 9232457.
    64. ↑ "Fentanyl patches: serious and fatal overdose from dosing errors, accidental exposure, and inappropriate use". Drug Safety Update. 2 (2): 2. September 2008. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-01-01.
    65. ↑ "Fentanyl patch can be deadly to children". U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2012-04-19. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2013-07-25. สืบค้นเมื่อ 2013-07-30.
    66. ↑ Topacoglu, H; Karcioglu, O; Cimrin, AH; Arnold, J (Nov 2005). "Respiratory arrest after low-dose fentanyl". Annals of Saudi Medicine. 25 (6): 508–510. doi:10.5144/0256-4947.2005.508. PMC 6089740. PMID 16438465.
    67. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Hemmings, HC; Egan, TD (2018-10-19). Pharmacology and Physiology for Anesthesia: Foundations and clinical application (2nd ed.). Philadelphia: Elsevier. ISBN 978-0-323-56886-9. OCLC 1063667873.
    68. ↑ McLoughlin, R; McQuillan, R (September 1997). "Transdermal fentanyl and respiratory depression". Palliative Medicine. 11 (5): 419. doi:10.1177/026921639701100515. PMID 9472602.
    69. ↑ Bülow, HH; Linnemann, M; Berg, H; Lang-Jensen, T; LaCour, S; Jonsson, T (August 1995). "Respiratory changes during treatment of postoperative pain with high dose transdermal fentanyl". Acta Anaesthesiologica Scandinavica. 39 (6): 835–839. doi:10.1111/j.1399-6576.1995.tb04180.x. PMID 7484044. S2CID 22781991.
    70. ↑ Regnard, C; Pelham, A (December 2003). "Severe respiratory depression and sedation with transdermal fentanyl: four case studies". Palliative Medicine. 17 (8): 714–716. doi:10.1191/0269216303pm838cr. PMID 14694924. S2CID 32985050.
    71. ↑ Chambers, D; Huang, CL; Matthews, G (2019-09-01) [2015]. "Section 2 – Respiratory physiology: Chapter 25: Anaesthesia and the lung". Basic Physiology for Anaesthetists (2nd ed.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 107–110. doi:10.1017/CBO9781139226394.027. ISBN 978-1-108-46399-7. OCLC 1088737571. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-02-08. สืบค้นเมื่อ 2021-08-09 – โดยทาง Google Books.
    72. ↑ Burns, G; DeRienz, RT; Baker, DD; Casavant, M; Spiller, HA (June 2016). Seifert, SA; Buckley, N; Seger, D; Thomas, S; Caravati, EM (บ.ก.). "Could chest wall rigidity be a factor in rapid death from illicit fentanyl abuse?". Clinical Toxicology. McLean, Virginia: American Academy of Clinical Toxicology (AACT) / European Association of Poisons Centres and Clinical Toxicologist / Taylor & Francis. 54 (5): 420–423. doi:10.3109/15563650.2016.1157722. OCLC 8175535. PMID 26999038. S2CID 23149685.
    73. 1 2 Torralva, R; Janowsky, A (November 2019). Trew, KD; Dodenhoff, R; Vore, M; Siuciak, JA; Perry, J; Wood, C; Blumer, J (บ.ก.). "Noradrenergic Mechanisms in Fentanyl-Mediated Rapid Death Explain Failure of Naloxone in the Opioid Crisis" (PDF). The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics. Rockville, Maryland, United States of America: American Society for Pharmacology and Experimental Therapeutics. 371 (2): 453–475. doi:10.1124/jpet.119.258566. LCCN sf80000806. OCLC 1606914. PMC 6863461. PMID 31492824. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2020-03-09. สืบค้นเมื่อ 2021-08-09.
    74. ↑ Petrou, I (2016-09-01). Levine, L; Tan, TQ; Shippoli, J (บ.ก.). "Chest wall rigidity in fentanyl abuse: illicit fentanyl could be a major factor in sudden onset of this potentially lethal adverse event". Contemporary Pedriatics. Cranbury, New Jersey, United States of America: Intellisphere, LLC./ MJH Life Sciences (Multimedia Medical LLC). 33 (9). ISSN 8750-0507. OCLC 10956598. สืบค้นเมื่อ 2021-08-09 – โดยทาง Gale Academic OneFile. [ลิงก์เสีย]
    75. ↑ Cheema, E; McGuinness, K; Hadi, MA; Paudyal, V; Elnaem, MH; Alhifany, AA; Elrggal, ME; Al Hamid, A (2020-12-07). "Causes, Nature and Toxicology of Fentanyl-Associated Deaths: A Systematic Review of Deaths Reported in Peer-Reviewed Literature". Journal of Pain Research. 13: 3281–3294. doi:10.2147/JPR.S280462. PMC 7732170. PMID 33324089.
    76. ↑ "Fentanyl drug profile". European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-09-10. สืบค้นเมื่อ 2022-09-10.
    77. ↑ Drummer, OH (2019). "Fatalities caused by novel opioids: a review". Forensic Sciences Research. 4 (2): 95–110. doi:10.1080/20961790.2018.1460063. PMC 6609322. PMID 31304441.
    78. ↑ "Narcan (Naloxone hydrochloride injection)". RxList. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-10-24. สืบค้นเมื่อ 2020-03-03.
    79. ↑ "Fentanyl patches warning". Pharmaceutical Journal. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-04-08. สืบค้นเมื่อ 2016-03-28.
    80. ↑ "MHRA warns about fentanyl patches after children exposed". Pharmaceutical Journal. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-04-09. สืบค้นเมื่อ 2016-03-28.
    81. ↑ "Reported law enforcement encounters testing positive for Fentanyl increase across U.S." (Press release). U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 2021-08-09. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-03-02. สืบค้นเมื่อ 2022-03-03.
    82. ↑ Scaccia, A (2018-10-09). "How Fentanyl is contaminating America's cocaine supply". Rolling Stone. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-11-06. สืบค้นเมื่อ 2018-11-05.
    83. ↑ Daly, M (2019-07-30). "Exclusive data reveals just how often Fentanyl is in cocaine". Vice. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-01-24. สืบค้นเมื่อ 2020-01-09.
    84. ↑ Chang, A (2018-12-03). "What it means for the U.S. that China will label Fentanyl as 'a controlled substance'". All Things Considered. NPR. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-12-06. สืบค้นเมื่อ 2018-12-06.
    85. ↑ "Fentanyl Flow to the United States" (PDF). U.S. Drug Enforcement Administration. January 2020. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-09-30. สืบค้นเมื่อ 2022-10-04.
    86. ↑ Grierson, J (2020-04-12). "Coronavirus triggers UK shortage of illicit drugs". Society. The Guardian. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2020-05-09. สืบค้นเมื่อ 2020-04-23.
    87. 1 2 3 Yaksh, T; Wallace, M (2011). Goodman & Gilman's: The Pharmacological Basis of Therapeutics. New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-162442-8.
    88. ↑ Katzung, BG (2017). Basic & Clinical Pharmacology (14th ed.). New York: McGraw-Hill. ISBN 978-1-259-64115-2. OCLC 1015240036.
    89. ↑ "Commission on Narcotic Drugs takes decisive step to help prevent deadly fentanyl overdoses" (Press release). Commission on Narcotic Drugs, United Nations Office on Drugs and Crime. 2017-03-16. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-03-20. สืบค้นเมื่อ 2017-03-19.
    90. ↑ Zawilska, JB; Kuczyńska, K; Kosmal, W; Markiewicz, K; Adamowicz, P (March 2021). "Carfentanil – from an animal anesthetic to a deadly illicit drug". Forensic Science International. 320. doi:10.1016/j.forsciint.2021.110715. PMID 33581655. S2CID 231918983.
    91. ↑ Raynor, K; Kong, H; Chen, Y; Yasuda, K; Yu, L; Bell, GI; Reisine, T (February 1994). "Pharmacological characterization of the cloned kappa-, delta-, and mu-opioid receptors". Molecular Pharmacology. 45 (2): 330–334. doi:10.1016/S0026-895X(25)09932-8. PMID 8114680.
    92. 1 2 Suzuki, J; El-Haddad, S (February 2017). "A review: Fentanyl and non-pharmaceutical fentanyls". Drug and Alcohol Dependence. 171: 107–116. doi:10.1016/j.drugalcdep.2016.11.033. PMID 28068563.
    93. ↑ "Fentanyl". www.drugbank.ca. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-07-11. สืบค้นเมื่อ 2019-01-18.
    94. 1 2 Butterworth, IVJV; Wasnick, JD; MacKey, DC (2018-08-21). Morgan & Mikhail's Clinical Anesthesiology (6th ed.). New York: McGraw-Hill Education. ISBN 978-1-259-83442-4. OCLC 1039081701.
    95. ↑ Baselt, R (2017). Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man (11th ed.). Foster City, CA: Biomedical Publications. pp. 883–886.
    96. ↑ Vandergrift, GW; Hessels, AJ; Palaty, J; Krogh, ET; Gill, CG (April 2018). "Paper spray mass spectrometry for the direct, semi-quantitative measurement of fentanyl and norfentanyl in complex matrices". Clinical Biochemistry. 54: 106–111. doi:10.1016/j.clinbiochem.2018.02.005. hdl:10613/5492. PMID 29432758. 10.25316/IR-4343.
    97. ↑ Cunningham, C (2023-03-22). "Fentanyl Test Strip Guidance" (PDF). State of New York. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-04-19. สืบค้นเมื่อ 2023-10-03.
    98. ↑ Lockwood, TE; Vervoordt, A; Lieberman, M (March 2021). "High concentrations of illicit stimulants and cutting agents cause false positives on fentanyl test strips". Harm Reduction Journal. 18 (1). doi:10.1186/s12954-021-00478-4. PMC 7941948. PMID 33750405.
    99. ↑ Bergh, MS; ÅM, Øiestad; Baumann, MH; Bogen, IL (April 2021). "Selectivity and sensitivity of urine fentanyl test strips to detect fentanyl analogues in illicit drugs". The International Journal on Drug Policy. 90. doi:10.1016/j.drugpo.2020.103065. PMID 33333419.
    100. ↑ Vardanyan, RS; Hruby, VJ (March 2014). "Fentanyl-related compounds and derivatives: current status and future prospects for pharmaceutical applications". Future Medicinal Chemistry. 6 (4): 385–412. doi:10.4155/fmc.13.215. PMC 4137794. PMID 24635521.
    101. ↑ Valdez, CA (2022-11-17). "Gas Chromatography-Mass Spectrometry Analysis of Synthetic Opioids Belonging to the Fentanyl Class: A Review". Critical Reviews in Analytical Chemistry. 52 (8): 1938–1968. doi:10.1080/10408347.2021.1927668. PMID 34053394. S2CID 235255612.
    102. ↑ "News: April 2022 – UNODC: Three precursors of the most common synthesis routes used in illicit fentanyl manufacture now under international control". www.unodc.org. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-11-15. สืบค้นเมื่อ 2023-11-15.
    103. ↑ US3141823A, Janssen, PA & JG Francis, "Method for producing analgesia", issued 1964-07-21
    104. ↑ "Fentanyl Synthesis". GPTA India. 2020-06-18. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-12-28.
    105. ↑ Weedn, VW; M, Elizabeth Zaney; McCord, B; Lurie, I; Baker, A (July 2021). "Fentanyl-related substance scheduling as an effective drug control strategy". Journal of Forensic Sciences. 66 (4): 1186–1200. doi:10.1111/1556-4029.14712. PMC 8360110. PMID 33951192.
    106. ↑ "Synthesis of Fentanyl". Rhodium. Siegfried. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-08-05. สืบค้นเมื่อ 2023-01-24.
    107. ↑ "Designation of Benzylfentanyl and 4-Anilinopiperidine, Precursor Chemicals Used in the Illicit Manufacture of Fentanyl, as List I Chemicals". Federal Register. 2020-04-15. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2021-11-05. สืบค้นเมื่อ 2023-01-28.
    108. ↑ Gupta, PK; Ganesan, K; Pande, A; Malhotra, RC (2005). "A convenient one pot synthesis of fentanyl". Journal of Chemical Research. 2005 (7): 452–453. doi:10.3184/030823405774309078.
    109. ↑ Gupta, PK; Ganesan, K; Pande, A; Malhotra, RC (2005-11-09). "A Convenient One-Pot Synthesis of Fentanyl". ChemInform. 36 (49). doi:10.1002/chin.200549130. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-24. สืบค้นเมื่อ 2023-01-24.
    110. ↑ "Fentanyl Profiling Program Report" (PDF). Drug Enforcement Administration. pp. 1–2. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-25. สืบค้นเมื่อ 2023-01-25.
    111. ↑ Braga, FC; Ramos, TO; Brocksom, TJ; de Oliveira, KT (November 2022). "Synthesis of Fentanyl under Continuous Photoflow Conditions". Organic Letters. 24 (45): 8331–8336. doi:10.1021/acs.orglett.2c03338. PMID 36346151. S2CID 253396263.
    112. ↑ Suh, YG; Cho, KH; Shin, DY (February 1998). "Total synthesis of fentanyl". Archives of Pharmacal Research. 21 (1): 70–72. doi:10.1007/BF03216756. PMID 9875518. S2CID 31408546.
    113. ↑ López-Muñoz, F; Alamo, C (April 2009). "The consolidation of neuroleptic therapy: Janssen, the discovery of haloperidol and its introduction into clinical practice". Brain Research Bulletin. 79 (2): 130–141. doi:10.1016/j.brainresbull.2009.01.005. PMID 19186209. S2CID 7720401.
    114. ↑ Black, J (March 2005). "A personal perspective on Dr. Paul Janssen" (PDF). Journal of Medicinal Chemistry. 48 (6): 1687–1688. doi:10.1021/jm040195b. PMID 15771410. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2007-10-10.
    115. ↑ "Sublimaze- fentanyl citrate injection, solution". DailyMed. 2008-04-21. สืบค้นเมื่อ 2024-07-10.
    116. ↑ "Actiq- fentanyl citrate lozenge". DailyMed. 2023-12-18. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2024-07-10. สืบค้นเมื่อ 2024-07-10.
    117. ↑ "Fentanyl (sublimaze)". Clinical Pharmacology and Therapeutics. 9 (5): 704–706. September 1968. doi:10.1002/cpt196895704. PMID 5676808. S2CID 9743189.
    118. ↑ Mandal, A (2010-04-11). SRobertson, S (บ.ก.). "Fentanyl History". News-Medical.net. AZoNetwork. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-01-27. สืบค้นเมื่อ 2023-01-27.
    119. ↑ "ACTIQ® (fentanyl citrate) oral transmucosal lozenge (1968 version revised in 2011)" (PDF). U.S. Food and Drug Administration (FDA). December 2011. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-02-10. สืบค้นเมื่อ 2017-12-26.
    120. 1 2 "Questions and Answers about Onsolis (fentanyl buccal soluble film)". U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2009-07-16. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-07-22. สืบค้นเมื่อ 2017-12-26.
    121. ↑ Boddiger, D (August 2006). "Fentanyl-laced street drugs "kill hundreds"". Lancet. 368 (9535): 569–570. doi:10.1016/S0140-6736(06)69181-2. PMID 16909503. S2CID 39788629.
    122. 1 2 "Fentanyl" (PDF). U.S. Drug Enforcement Administration. March 2015. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2016-06-11. สืบค้นเมื่อ 2016-06-02.
    123. ↑ Mars, SG; Rosenblum, D; Ciccarone, D (May 2019). "Illicit fentanyls in the opioid street market: desired or imposed?". Addiction. 114 (5): 774–780. doi:10.1111/add.14474. PMC 6548693. PMID 30512204.
    124. ↑ Centers for Disease Control Prevention (CDC) (July 2008). "Nonpharmaceutical fentanyl-related deaths—multiple states, April 2005 – March 2007" (PDF). MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 57 (29): 793–796. PMID 18650786. เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-12-02. สืบค้นเมื่อ 2022-12-02.
    125. ↑ Office of the Commissioner (2022-01-26). "Accidental Exposures to Fentanyl Patches Continue to Be Deadly to Children". FDA. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-04-12. สืบค้นเมื่อ 2022-04-12.
    126. 1 2 "Disposal of Unused Medicines: What You Should Know". U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2019-02-01. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-09-02. สืบค้นเมื่อ 2019-09-02.
    127. ↑ "Drug Disposal: Flush Potentially Dangerous Medicine (Flush list)". U.S. Food and Drug Administration (FDA). 2018-12-19. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2019-09-04. สืบค้นเมื่อ 2019-09-02.
    128. ↑ Riches, JR; Read, RW; Black, RM; Cooper, NJ; Timperley, CM (2012). "Analysis of clothing and urine from Moscow theatre siege casualties reveals carfentanil and remifentanil use". Journal of Analytical Toxicology. 36 (9): 647–656. doi:10.1093/jat/bks078. PMID 23002178.
    129. ↑ "Gas 'killed Moscow hostages'". 2002-10-27. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2017-07-31. สืบค้นเมื่อ 2023-04-07.
    130. ↑ "115 Hostages in Moscow Killed by Gas". The Washington Post. 2002-10-27. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-03-13.
    131. ↑ "Russia names Moscow siege gas". BBC News. 2002-10-31. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-06-19. สืบค้นเมื่อ 2018-05-18.
    132. ↑ "How Opioids Were Used as Weapons During the Moscow Theater Hostage Crisis". 2023-10-05. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2023-11-15. สืบค้นเมื่อ 2023-11-15.
    133. ↑ Kukanich, B; Clark, TP (August 2012). "The history and pharmacology of fentanyl: relevance to a novel, long-acting transdermal fentanyl solution newly approved for use in dogs". Journal of Veterinary Pharmacology and Therapeutics. 35 (Suppl 2): 3–19. doi:10.1111/j.1365-2885.2012.01416.x. PMID 22731771.
    134. ↑ Gutierrez-Blanco, E; Victoria-Mora, JM; Ibancovichi-Camarillo, JA; Sauri-Arceo, CH; Bolio-González, ME; Acevedo-Arcique, CM; Marin-Cano, G; Steagall, PV (May 2015). "Postoperative analgesic effects of either a constant rate infusion of fentanyl, lidocaine, ketamine, dexmedetomidine, or the combination lidocaine-ketamine-dexmedetomidine after ovariohysterectomy in dogs". Veterinary Anaesthesia and Analgesia. 42 (3): 309–318. doi:10.1111/vaa.12215. PMID 25039918.
    135. ↑ Pettifer, GR; Dyson, DH (April 1993). "Comparison of medetomidine and fentanyl-droperidol in dogs: sedation, analgesia, arterial blood gases and lactate levels". Canadian Journal of Veterinary Research. 57 (2): 99–105. PMC 1263601. PMID 8490814.
    136. 1 2 3 Papich, Mark (2016). Saunders Handbook of Veterinary Drugs (4th ed.). Elsevier. pp. 318–321. ISBN 978-0-323-24485-5.
    137. 1 2 Simon, BT; Lizarraga, I (2024-09-11). "Opioids". ใน Lamont, L; Grimm, K; Robertson, S; Love, L; Schroeder, C (บ.ก.). Veterinary Anesthesia and Analgesia, The 6th Edition of Lumb and Jones. Wiley Blackwell. pp. 378–379. ISBN 978-1-119-83027-6.
    138. ↑ Floriano, DA; Shelby, AM (2022-11-15). "Section II: Drug formulary". Small Animal Anesthesia Techniques. Wiley. pp. 320–321. doi:10.1002/9781119710868.s2. ISBN 978-1-119-71082-0.

    แหล่งข้อมูลอื่น

    [แก้]
    • Tschirhart, JN; Zhang, S (October 2020). "Fentanyl-Induced Block of hERG Channels Is Exacerbated by Hypoxia, Hypokalemia, Alkalosis, and the Presence of hERG1b". Molecular Pharmacology. 98 (4): 508–517. doi:10.1124/mol.119.119271. PMID 32321735. S2CID 216084895.

    แหล่งข้อมูลอื่น

    [แก้]
    วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อที่เกี่ยวข้องกับ เฟนทานิล
    • "Fentanyl". Drug Enforcement Administration (DEA).
    • "Fentanyl". European Union Drugs Agency (EUDA).
    • "Fentanyl". National Institute on Drug Abuse (NIDA). 2021-12-21. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2022-06-06.
    • Fentanyl (Report). National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). 2021-07-08.
    เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=เฟนทานิล&oldid=13120782"