ข้ามไปเนื้อหา

ภาษายิดดิช

แก้ไขลิงก์
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษายิดดิช
ยิว-เยอรมัน
ייִדיש, יידיש, אידיש
yidish, idish
ออกเสียง[ˈ(j)ɪdɪʃ]
ประเทศที่มีการพูดยุโรปกลาง ตะวันออก และตะวันตก
ภูมิภาคยุโรป อิสราเอล อเมริกาเหนือ อเมริกาใต้ ภูมิภาคอื่นที่มีประชากรยิว[1]
ชาติพันธุ์ชาวยิวอัชเกนัซ
จำนวนผู้พูด≤ 600,000 คน  (2021)[2]
ตระกูลภาษา
รูปแบบก่อนหน้า
ภาษาถิ่น
ยิดดิชตะวันออก
ยิดดิชตะวันตก
ระบบการเขียนอักษรฮีบรู (อักขรวิธียิดดิช)
บางครั้งใช้อักษรละติน[5]
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ
ภาษาชนกลุ่มน้อยที่รับรองใน
ผู้วางระเบียบไม่มีหน่วยงานทางการ
YIVO (โดยพฤตินัย)
รหัสภาษา
ISO 639-1yi
ISO 639-2yid
ISO 639-3yid – รหัสรวม
รหัสเอกเทศ:
ydd – ยิดดิชตะวันออก
yih – ยิดดิชตะวันตก
Linguasphere52-ACB-g = 52-ACB-ga (ตะวันตก) + 52-ACB-gb (ตะวันออก); รวม 11 วิธภาษา
หน้าแรกของหนังสือบทสวดปูริมสำหรับวันหยุดชาวยิวใน ค.ศ. 1828 Esther, oder die belohnte Tugend จากเฟือร์ท (ใกล้เนือร์นแบร์ค), รัฐบาวาเรีย

ภาษายิดดิช (ยิดดิช: ייִדיש, יידיש หรือ אידיש, ปริวรรตเป็น yidish หรือ idish, ออกเสียง: [ˈ(j)ɪdɪʃ]; แปลตรงตัว 'ชาวยิว') อดีตมีชื่อว่า ภาษายิว-เยอรมัน (Judeo-German) หรือ ภาษาเยอรมันยิว (Jewish German;[13] ייִדיש-טײַטש, Yidish-Taytsh, ออกเสียง: [ˈ(j)ɪdɪʃ ˌtaɪtʃ]) เป็นภาษาเจอร์แมนิกตะวันตกที่เป็นภาษาในอดีตของชาวยิวอัชเกนัซ โดยมีต้นกำเนิดในยุโรปกลางช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9[14]: 2  และในชุมชนอัชเคนาซิช่วงเริ่มแรก ภาษานี้เป็นภาษาพื้นเมืองที่มีฐานจากภาษาเยอรมันสูงผสมกับองค์ประกอบหลายอย่างจากภาษาฮีบรู (โดยเฉพาะ Mishnaic) และบางส่วนจากภาษาแอราเมอิก วิธภาษายิดดิชส่วนใหญ่ได้อิทธิพลจากภาษากลุ่มสลาวิก และคำศัพท์สืบต้นตอไปถึงอิทธิพลจากภาษากลุ่มโรมานซ์[15][16][17] ภาษายิดดิชแบบดั้งเดิมเขียนโดยใช้อักษรฮีบรู

ก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง มีผู้พูดภาษายิดดิช 11–13 ล้านคน[18][19] จากชาวยิวที่ถูกฆ่าในฮอโลคอสต์ 6,000,000 คน ร้อยละ 85 เป็นผู้พูดภาษายิดดิช[20]ทำให้ผู้ใช้ภาษานี้ลดลงอย่างมาก การกลืนกลายหลังสงครามโลกครั้งที่สองและ aliyah (การอพยพไปอิสราเอล) ทำให้การใช้ภาษายิดดิชในหมู่ผู้รอดชีวิตลดลงไปอีกหลังปรับตัวให้เข้ากับภาษาฮีบรูสมัยใหม่ในอิสราเอล อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้พูดภาษายิดดิชเพิ่มขึ้นในชุมชนฮาเรดี ใน ค.ศ. 2014 YIVO ระบุว่า "ประชากรส่วรใหญ่ที่พูดภาษายิดดิชในชีวิตประจำวันคือ Hasidim แลพ Haredim กลุ่มอื่น ๆ" ซึ่งมีประชากรในเวลานั้นระหว่าง 500,000 ถึง 1 ล้านคน[21] ส่วนมหาวิทยาลัยรัตเกอส์ประมาณการใน ค.ศ. 2021 ว่ามีผู้พูดชาวอเมริกัน 250,000 คน อิสราเอล 250,000 คน และส่วนอื่นของโลก 100,000 คน (จากทั้งหมด 600,000 คน)[2]

ประวัติ

[แก้]

วัฒนธรรมอาสเกนาซีมีรากฐานในช่วง พ.ศ. 1500 ในยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก ชื่อนี้มาจาก Ashkenaz ชื่อของชาวยิวในยุคกลางในเขตที่ปัจจุบันอยุ่ในประเทศเยอรมัน ชนกลุ่มนี้เข้ากับชาวคริสต์ในเยอรมันไม่ได้สนิท ดินแดนนี้รวมถึงตอนเหนือของฝรั่งเศสไปจนถึงขอบเขตชาวยิวเชื้อสายสเปนที่กินพื้นที่เข้ามาถึงฝรั่งเศสตอนใต้ ต่อมาเขตนี้ได้ขยายออกไปทางตะวันออกด้วย

ภาษาแรกของชาวยิวในยุโรปคือภาษาอราเมอิก (Kast, 2004) ซึ่งเป็นภาษาของชาวยิวในปาเลสไตน์และเมโสโปเตเมีย ในสมัยโรมัน ชาวยิวในโรมและอิตาลีใต้ใช้ภาษากรีก ซึ่งต่อมาได้มีอิทธิพลต่อภาษายิดดิชด้วย ผู้พูดในอาสเกนาซีได้รับอิทธิพลจากภาษาเยอรมันจนถือว่าเป็นสำเนียงของภาษาเยอรมัน

พุทธศตวรรษที่ 25

[แก้]

ในช่วง พ.ศ. 2443 ภาษายิดดิชปรากฏชัดในฐานะของภาษาหลักในยุโรปตะวันออก มีการใช้ในวรรณคดีและภาพยนตร์มาก เป็นภาษาราชการภาษาหนึ่งของรัฐไบโลรัสเซียในโซเวียต การศึกษาของชาวยิวในหลายประเทศหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 ใช้ภาษายิดดิชมากขึ้น (โดยเฉพาะในโปแลนด์) มีการตั้งสมาคมวิทยาศาสตร์ยิดดิช เมื่อ พ.ศ. 2468 และเป็นภาษากลางของชาวยิวในยุโรปตะวันออก ซึ่งปฏิเสธลัทธิไซออนิสต์ และต้องการรักษาวัฒนธรรมยิวไว้ในยุโรป ส่วนภาษาฮีบรูสมัยใหม่เป็นภาษาหลักของชาวยิวในขบวนการไซออนิสต์

ในสงครามโลกครั้งที่ 2 มีผู้พูดภาษายิดดิชราว 11 – 13 ล้านคน (Jacobs, 2005) การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวลดจำนวนผู้พูดภาษายิดดิชลงไปมาก งานทางวิชาการและศาสนาที่ใช้ภาษายิดดิชถูกทำลาย ผู้พูดภาษายิดดิชรอดชีวิตเพียงราวล้านคน (ส่วนใหญ่อยู่ในอเมริกา) และจากความเข้มงวดในการใช้ภาษาเดียวของขบวนการไซออนิสต์ทำให้ผู้พูดภาษายิดดิชลดจำนวนลง เหมือนที่ภาษายิดดิชตะวันตกเคยเป็นมาก่อน

หลักฐานการเขียน

[แก้]
หน้าจากShemot Devarim, พจนานุกรมภาษายิดดิช-ฮีบรู-ละติน-เยอรมัน ตีพิมพ์โดย Elia Levita เมื่อ พ.ศ. 2085

หลักฐานเก่าสุดเป็นหนังสือภาษาฮีบรูในพ.ศ. 1815 ซึ่งมีคำจากภาษาเยอรมันปนอยู่น้อย คำจากภาษาเยอรมันเริ่มเข้ามามากในช่วงพ.ศ. 1900 – 2000

การใช้ในทางโลก

[แก้]

ภาษายิดดิชตะวันตกมีการใช้น้อยลงในช่วง พ.ศ. 2300 ซึ่งเนื่องมาจากการที่ผู้พูดภาษาเยอรมันมองว่าภาษายิดดิชเป็นภาษาที่ถูกบิดเบือน และจากการฟื้นตัวขึ้นอีกครั้งของภาษาฮีบรู ทำให้ภาษายิดดิชตะวันตกเหลือใช้แต่ในผู้ที่สนิทกันเท่านั้น ในทางตะวันออกที่ส่วนใหญ่ชาวยิวยังเป็นทาส ยิดดิชเป็นคำที่นักวิชาการใช้แสดงถึงความเป็นยิว ในช่วง พ.ศ. 2433 – 2453 จัดเป็นยุคทองของวรรณกรรมยิดดิช ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมกับการพัฒนาของภาษาฮีบรูใหม่ เพื่อใช้เป็นภาษาพูดและคำบางคำมีอิทธิพลต่อภาษายิดดิช

ในปัจจุบัน ภาษายิดดิชเป็นภาษาของชนส่วนน้อยในมอลโดวา และสวีเดน แต่จำนวนผู้พูดยังมีรายงานที่แตกต่างกัน ข้อมูลล่าสุดเท่าที่หาได้คือ

  • อิสราเอล 215,000 คน (6% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2529)
  • สหรัฐ 178,945 คน (2.8% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2543) ในจำนวนนี้ อายุมากกว่า 65 ปีมี 72,885 คน และอายุต่ำกว่า 18 ปีมี 39,245 คน
  • อดีตรัฐในสหภาพโซเวียต 29,998 คน (13% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2545)
  • มอลโดวา 17,000 คน (26% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2532)
  • ยูเครน 3,213 คน (3.1%ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2544)
  • เบลารุส 1,979 คน (7.1% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2542)
  • ลัตเวีย 825 คน (7.9% ของชาวยิวทั้งหมด)
  • ลิทัวเนีย570 คน (14.2% ของชาวยิวทั้งหมด)
  • เอสโตเนีย 124 คน (5.8% ของชาวยิวทั้งหมด)
  • แคนาดา 19,295 คน (5.5% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2544)
  • โรมาเนีย 951 คน (16.4% ของชาวยิวทั้งหมด)

ภาษายิดดิชมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมากในพุทธศตวรรษนี้ ผู้พูดในอิสราเอลจะยืมคำจากภาษาฮีบรู ส่วนผู้พูดในสหรัฐและอังกฤษจะยืมคำจากภาษาอังกฤษทำให้การสื่อสารระหว่างผู้พูดภาษายิดดิชที่อยู่คนละประเทศทำได้ยากขึ้น

ชุมชนทางศาสนา

[แก้]

ชุมขนชาวฮาเรคิมใช้ภาษายิดดิชในพิธีกรรมทางศาสนา แม้ว่าจะพูดภาษาฮีบรูได้ และสนับสนุนให้บุตรหลานเรียนภาษายิดดิช มีการแปลคัมภีร์เป็นภาษายิดดิชด้วย

ตัวอย่าง

[แก้]
ตัวอย่างวิดีโอผู้พูดภาษายิดดิชเป็นภาษาแม่พูดคุยในภาษายิดดิช (พร้อมซับไตเติลแปลอังกฤษ)

ข้างล่างคือตัวอย่างภาษายิดดิชที่เขียนในอักษรฮีบรูและละติน เทียบกับภาษาไทยและภาษาเยอรมันมาตรฐาน

ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชนข้อที่ 1
ภาษา ข้อความ
ไทย[22] มนุษย์ทั้งหลายเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในเกียรติศักดิ์และสิทธิ ต่างมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยเจตนารมณ์แห่งภราดรภาพ
ยิดดิช[23]
יעדער מענטש װערט געבױרן פֿרײַ און גלײַך אין כּבֿוד און רעכט. יעדער װערט באַשאָנקן מיט פֿאַרשטאַנד און געװיסן; יעדער זאָל זיך פֿירן מיט אַ צװײטן אין אַ געמיט פֿון ברודערשאַפֿט.
ยิดดิช (ทับศัพท์) yeder mentsh vert geboyrn fray un glaykh in koved un rekht. yeder vert bashonkn mit farshtand un gevisn; yeder zol zikh firn mit a tsveytn in a gemit fun brudershaft.
ภาษาเยอรมันที่มีคำศัพท์และลำดับคำใกล้เคียงกับภาษายิดดิชมากที่สุด Jeder Mensch wird geboren, frei und gleich in Ehre und Recht. Jeder wird beschenkt, mit Verstand und Gewissen; Jeder soll sich führen, miteinander im Gemüt von Bruderschaft.
ภาษาเยอรมันทางการ[24] Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.
ฮีบรู[25]
כל בני האדם נולדו בני חורין ושווים בערכם ובזכויותיהם. כולם חוננו בתבונה ובמצפון, לפיכך חובה עליהם לנהוג איש ברעהו ברוח של אחווה.
ฮีบรู (ทับศัพท์) kol benei ha'adam noldu benei khorin veshavim be'erkam uvizkhuyoteihem. Kulam khonenu bitevuna uvematspun, lefikhakh chova 'aleihem linhog ish bere'ehu beruakh shel akhava.

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ ภาษายิดดิช ที่ Ethnologue (18th ed., 2015) (ต้องสมัครสมาชิก)
  2. 1 2 "Yiddish FAQs". Rutgers University. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ February 15, 2021. สืบค้นเมื่อ February 9, 2021.
  3. ↑ Edited by Ekkehard König and Johan van der Auwera: The Germanic Languages. Routledge: London & New York, 1994, p. 388 (chapter 12 Yiddish)
  4. ↑ Sten Vikner: Oxford Studies in Comparative Syntax: Verb Movement and Expletive Subjects in the Germanic Languages. Oxford University Press: New York & Oxford, 1995, p. 7
  5. ↑ Matthias Mieses: Die Gesetze der Schriftgeschichte: Konfession und Schrift im Leben der Völker. 1919, p. 323.
    Also cp. the following works, where certain works in Yiddish language with Latin script are mentioned:
    • Carmen Reichert: Poetische Selbstbilder: Deutsch-jüdische und Jiddische Lyrikanthologien 1900–1938. (Jüdische Religion, Geschichte und Kultur. Band 29). 2019, p. 223 (in chapter 4. 10 Ein radikaler Schritt:eine jiddische Anthologie in lateinischen Buchstaben)
    • Illa Meisels: Erinnerung der Herzen. Wien: Czernin Verlag, 2004, p. 74: "Chaja Raismann, Nit in Golus un nit in der Heem, Amsterdam 1931, ein in lateinischen Buchstaben geschriebenes jiddisches Büchlein."
    • Desanka Schwara: Humor und Toleranz. Ostjüdische Anekdoten als historische Quelle. 2001, p. 42
    • Edited by Manfred Treml and Josef Kirmeier with assistance by Evamaria Brockhoff: Geschichte und Kultur der Juden in Bayern: Aufsätze. 1988, p. 522
  6. 1 2 "Устав Еврейской автономной области от 8 октября 1997 г. N 40-ОЗ (с изменениями и дополнениями) Глава I. Общие положения. Статья 6.2 [Charter of the Jewish Autonomous Oblast N 40-ОЗ (with the Amendments and Additions of 8 October 1997): Chapter I. General situation. Article 6.2]". Сайт Конституции Российской Федерации [Site of the Constitution of the Russian Federation]. Garant. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-02-21. สืบค้นเมื่อ 2023-06-16. В области создаются условия для сохранения, изучения и развития языков еврейского народа и других народов, проживающих на территории области. [In the oblast the conditions will be created for the protection, study and growth of the languages of the Jewish peoples and other peoples living on the territory of the oblast.]
  7. ↑ Netherlands: Declaration contained in the instrument of acceptance, deposited on 2 May 1996 – Or. Engl. เก็บถาวร 22 พฤษภาคม 2012 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, List of declarations made with respect to treaty No. 148 – European Charter for Regional or Minority Languages
  8. ↑ "Act of 6 January 2005 on national and ethnic minorities and on the regional languages" (PDF). GUGiK.gov.pl. Główny Urząd Geodezji i Kartografii (Head Office of Geodesy and Cartography). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 6 March 2021. สืบค้นเมื่อ 6 April 2020.
  9. ↑ "National minorities in Sweden". February 19, 2025.
  10. ↑ "What languages does the European Charter for Regional or Minority Languages apply to? - European Charter for Regional
    or Minority Languages - www.coe.int"    . European Charter for Regional
    or Minority Languages    .
  11. ↑ "Про затвердження переліку мов національних меншин (спільнот) та корінних народів України, яким загрожує зникнення". Official webportal of the Verkhovna Rada of Ukraine. 7 June 2024.
  12. ↑ "Limbile minorităţilor sunt bine promovate în învăţământ în România, dar trebuie diminuat pragul pentru administraţie - Știrile ProTV". stirileprotv.ro. สืบค้นเมื่อ 2025-05-28.
  13. ↑ Matras, Yaron. "Archive of Endangered and Smaller Languages: Yiddish". humanities.manchester.ac.uk. University of Manchester. As a result of the expulsion of Jews from Germany around the twelfth century and their emigration eastwards, into Slavic-speaking areas of central Europe, Yiddish gradually became isolated from majority varieties of German and took on an independent development path, absorbing much vocabulary and some structural characteristics from surrounding Slavic languages. It was only in this context that Jews began to refer to their language as 'Yiddish' (= 'Jewish'), while earlier it had been referred to as 'Yiddish-Taitsh' (='Judeo-German').
  14. ↑ Jacobs, Neil G. (2005). Yiddish: a Linguistic Introduction. Cambridge University Press. ISBN 0-521-77215-X.
  15. ↑ Baumgarten, Jean; Frakes, Jerold C. (June 1, 2005). Introduction to Old Yiddish literature. Oxford University Press. p. 72. ISBN 978-0-19-927633-2.
  16. ↑ "Development of Yiddish over the ages". jewishgen.org.
  17. ↑ Aram Yardumian, "A Tale of Two Hypotheses: Genetics and the Ethnogenesis of Ashkenazi Jewry". University of Pennsylvania. 2013.
  18. ↑ Katz, Dovid. "Yiddish" (PDF). YIVO. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ March 22, 2012. สืบค้นเมื่อ December 20, 2015.
  19. ↑ "Yiddish Language". Center for Applied Linguistics. 2012.
  20. ↑ Solomon Birnbaum, Grammatik der jiddischen Sprache (4., erg. Aufl., Hamburg: Buske, 1984), p. 3.
  21. ↑ "Basic Facts about Yiddish" (PDF). YIVO. 2014. สืบค้นเมื่อ December 24, 2023.
  22. ↑ OHCHR. "OHCHR Thai". www.ohchr.org. สืบค้นเมื่อ April 3, 2019.
  23. ↑ OHCHR. "OHCHR Yiddish". www.ohchr.org. สืบค้นเมื่อ April 3, 2019.
  24. ↑ OHCHR. "OHCHR German". www.ohchr.org. สืบค้นเมื่อ April 3, 2019.
  25. ↑ "UDHR in Afroasiatic languages". www.omniglot.com. สืบค้นเมื่อ 2023-12-18.

บรรณานุกรม

[แก้]
  • Birnbaum, Solomon (2016) [1979]. Yiddish – A Survey and a Grammar (2nd ed.). Toronto: University of Toronto Press.
  • Dunphy, Graeme (2007). "The New Jewish Vernacular". ใน Reinhart, Max (บ.ก.). Camden House History of German Literature, Volume 4: Early Modern German Literature 1350–1700. Camden House. pp. 74–79. ISBN 978-1-57113-247-5.
  • Fishman, David E. (2005). The Rise of Modern Yiddish Culture. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press. ISBN 0-8229-4272-0.
  • Fishman, Joshua A., บ.ก. (1981). Never Say Die: A Thousand Years of Yiddish in Jewish Life and Letters (ภาษายิดดิช และ อังกฤษ). The Hague: Mouton Publishers. ISBN 90-279-7978-2.
  • Herzog, Marvin; และคณะ, บ.ก. (1992–2000). The Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry. Tübingen: Max-Niemeyer-Verlag in collaboration with YIVO. ISBN 3-484-73013-7.
  • Katz, Hirshe-Dovid (1992). Code of Yiddish spelling ratified in 1992 by the programmes in Yiddish language and literature at Bar Ilan University, Oxford University, Tel Aviv University, Vilnius University. Oxford: Oksforder Yiddish Press in cooperation with the Oxford Centre for Postgraduate Hebrew Studies. ISBN 1-897744-01-3.
  • Katz, Dovid (2007). Words on Fire: The Unfinished Story of Yiddish (2nd ed.). New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-03730-8.
  • Lansky, Aaron (2004). Outwitting History: How a Young Man Rescued a Million Books and Saved a Vanishing Civilisation. Chapel Hill: Algonquin Books. ISBN 1-56512-429-4.
  • Margolis, Rebecca (2011). Basic Yiddish: A Grammar and Workbook. Routledge. ISBN 978-0-415-55522-7.
  • Shandler, Jeffrey (2006). Adventures in Yiddishland: Postvernacular Language and Culture. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-24416-8.
  • Shmeruk, Chone (1988). Prokim fun der Yidisher Literatur-Geshikhte [Chapters of Yiddish Literary History] (ภาษายิดดิช). Tel Aviv: Peretz.
  • Shternshis, Anna (2006). Soviet and Kosher: Jewish Popular Culture in the Soviet Union, 1923–1939. Bloomington, IN: Indiana University Press.
  • Stutchkoff, Nahum (1950). Oytser fun der Yidisher Shprakh [Thesaurus of the Yiddish language] (ภาษายิดดิช). New York: Yidisher Ṿisenshafṭlekher Insṭiṭuṭ.
  • Weinreich, Uriel (1999). College Yiddish: An Introduction to the Yiddish language and to Jewish Life and Culture (ภาษายิดดิช และ อังกฤษ) (6th rev. ed.). New York: YIVO Institute for Jewish Research. ISBN 0-914512-26-9.
  • Weinstein, Miriam (2001). Yiddish: A Nation of Words. New York: Ballantine Books. ISBN 0-345-44730-1.
  • Witriol, Joseph (1974). Mumme Loohshen: An Anatomy of Yiddish. London: Philip Israel Witriol.

อ่านเพิ่ม

[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]

แม่แบบ:Americana Poster

เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=ภาษายิดดิช&oldid=12674944"