พระเจ้าหลวง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

พระเจ้าหลวง หมายถึง พระเจ้าแผ่นดินที่สละราชสมบัติให้รัชทายาทเป็นพระเจ้าแผ่นดินแทน[1] และเป็นพระนามที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงบัญญัติไว้สำหรับพระเจ้าแผ่นดินที่สละราชสมบัติและยังดำรงพระชนม์อยู่ว่าพระเจ้าหลวง[2]

เมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระประชวร รวมทั้งทรงเครียดและเหน็ดเหนื่อยกับสนธิสัญญาสยาม-ฝรั่งเศส ร.ศ. 112 จนถึงกับประชวรพระวาโยไป พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ (นพ ไกรฤกษ์) เคยได้ยินว่าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริเรื่องสละราชสมบัติขณะยังมีพระชนม์ชีพ เพราะทรงคาดการณ์ไว้แล้วว่าพระองค์มิอาจทรงงานหนักได้อีกต่อไปเพราะทรงทุพพลภาพมากขึ้น ดังปรากฏความว่า[2]

"ในปี พ.ศ. 2453 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเจริญพระชนมายุ 58 พรรษา ทรงพระราชปรารภว่า เมื่อพระชนมายุครบ 60 พรรษาแล้วจะทรงสละราชสมบัติพระราชทานแก่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ รับราชภาระสืบสนองพระองค์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน ส่วนพระองค์ท่านจะเสด็จออกจากราชสมบัติเป็นพระเจ้าหลวง..."

พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุแห่งกัมพูชา ทรงได้รับการขนานพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ พระมหาวีรกษัตริย์ พระวรราชบิดา หลังทรงสละราชสมบัติแก่พระราชโอรส[3] หลังจากที่สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 แห่งเบลเยียมทรงประกาศสละราชสมบัติเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 2013 พระองค์ยังคงพระราชอิสริยยศเป็น "สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2" อยู่ (ซึ่งเหมือนกับในสมัยของพระราชบิดาของพระองค์ภายหลังจากทรงสละราชสมบัติ ซึ่งยังคงเป็น สมเด็จพระราชาธิบดีเลโอโปลด์ที่ 3 แห่งเบลเยียม)

"พระเจ้าหลวง" จึงเป็นบทบาทและสถานะมากกว่าจะเป็นส่วนหนึ่งในพระนาม

ประเทศไทย[แก้]

สยาม[แก้]

พระนาม ราชวงศ์ รัชกาล สวรรคต หมายเหตุ
สมเด็จพระราเมศวร ราชวงศ์อู่ทอง พ.ศ. 1912–1913 พ.ศ. 1938 (53 พรรษา)​ ถวายราชสมบัติแด่สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 1, ทรงครองราชสมบัติเป็นครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 1931
สมเด็จพระเจ้าอุทุมพร ราชวงศ์บ้านพลูหลวง พ.ศ. 2301 พ.ศ. 2339 (74 พรรษา)​ ถวายราชสมบัติแด่กรมขุนอนุรักษ์มนตรี
พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ราชวงศ์จักรี พ.ศ. 2469–2478 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2484 (47 พรรษา)​ ทรงสละราชสมบัติขณะประทับอยู่ ณ ประเทศอังกฤษ

หัวเมืองเหนือ[แก้]

พระนาม ราชวงศ์ ดินแดน รัชกาล สวรรคต หมายเหตุ
พระนางจามเทวี ราชวงศ์หริภุญชัย อาณาจักรหริภุญชัย พ.ศ. 1205–1212 พ.ศ. 1258 (92 พรรษา)​ สละราชสมบัติให้พระเจ้ามหันตยศ
พระราเมศวร ราชวงศ์สุพรรณภูมิ แคว้นสุโขทัย พ.ศ. 1981–1991 พ.ศ. 2031 (57 พรรษา)​ กลับไปครองราชย์ ณ กรุงศรีอยุธยา
พระนางจิรประภาเทวี ราชวงศ์มังราย อาณาจักรล้านนา พ.ศ. 2088–2089 ​ไม่ปรากฏ สละราชสมบัติให้พระไชยเชษฐา
พระไชยเชษฐา ราชวงศ์ล้านช้าง อาณาจักรล้านนา พ.ศ. 2089–2090 พ.ศ. 2114 (37 พรรษา)​ สละราชสมบัติให้เพื่อกลับไปครองราชย์ ณ อาณาจักรล้านช้าง

พระเจ้าหลวงที่ยังมีพระชนม์ชีพ[แก้]

รัฐเอกราช[แก้]

พระนาม ประเทศ รัชกาล พระราชสมภพ หมายเหตุ
สมเด็จพระเจ้าซาร์ซีเมออนที่ 2 Flag of Bulgaria.svg ราชอาณาจักรบัลแกเรีย พ.ศ. 2486–2489 16 มิถุนายน พ.ศ. 2480 (82 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระเจ้าฟูอัดที่ 2 Flag of Egypt (1922–1958).svg ราชอาณาจักรอียิปต์ พ.ศ. 2495–2496 16 มกราคม พ.ศ. 2495 (67 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระราชาธิบดีชญาเนนทรวีรวิกรมศาหเทวะ Flag of Nepal (1775–1962).svg ราชอาณาจักรเนปาล พ.ศ. 2493–2498 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2490 (72 ปี) ถวายราชสมบัติแด่สมเด็จพระเจ้าตริภูวนพีรพิกรมศาหเทวะ, ทรงครองราชสมบัติเป็นครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2544
ซัยยิดจามชิด บิน อับดุลเลาห์ Flag of the Sultanate of Zanzibar (1963).svg รัฐสุลต่านแซนซิบาร์ พ.ศ. 2506–2507 16 กันยายน พ.ศ. 2472 (89 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระราชาธิบดีคอนสแตนตินที่ 2 State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1973).svg ราชอาณาจักรกรีซ พ.ศ. 2507–2516 2 มิถุนายน พ.ศ. 2483 (79 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระราชาธิบดีจิกมี ซิงเย วังชุก Flag of Bhutan.svg ราชอาณาจักรภูฏาน พ.ศ. 2515–2549 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498 (63 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายจิกมี เคเซอร์ นัมเกล วังชุก มกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระราชาธิบดีชญาเนนทรวีรวิกรมศาหเทวะ Flag of Nepal.svg ราชอาณาจักรเนปาล พ.ศ. 2544–2551 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2490 (72 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สมเด็จพระสันตะปาปาเบเนดิกต์ที่ 16 Flag of the Vatican City.svg นครรัฐวาติกัน พ.ศ. 2548–2556 16 เมษายน พ.ศ. 2470 (92 ปี) สละสมณศักดิ์
สมเด็จพระราชินีนาถเบียทริกซ์ Flag of the Netherlands.svg ราชอาณาจักรเนเธอร์แลนด์ พ.ศ. 2523–2556 31 มกราคม พ.ศ. 2481 (81 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายวิลเลิม-อเล็กซานเดอร์ เจ้าชายแห่งออเรนจ์
เชคฮะมัด บิน เคาะลีฟะฮ์ อัษษานี Flag of Qatar.svg รัฐกาตาร์ พ.ศ. 2538–2556 1 มกราคม พ.ศ. 2495 (67 ปี) สละราชสมบัติให้เชคตะมีม บิน ฮะมัด อัษษานี มกุฎราชกุมาร
สมเด็จพระราชาธิบดีอัลแบร์ที่ 2 Flag of Belgium.svg ราชอาณาจักรเบลเยียม พ.ศ. 2536–2556 6 มิถุนายน พ.ศ. 2477 (85 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายฟีลิป ดยุกแห่งบราบันต์
สมเด็จพระราชาธิบดีฆวน การ์โลสที่ 1 Flag of Spain.svg ราชอาณาจักรสเปน พ.ศ. 2518–2557 5 มกราคม พ.ศ. 2481 (81 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายเฟลิเป เจ้าชายแห่งอัสตูเรียส
สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ Flag of Japan.svg ประเทศญี่ปุ่น พ.ศ. 2532–2562 23 ธันวาคม พ.ศ. 2476 (85 ปี) สละราชสมบัติให้เจ้าชายนารูฮิโตะ มกุฎราชกุมาร

ทั้งนี้ไม่นับรวมอดีต ยังดีเปอร์ตวนอากง​แห่งมาเลเซีย​ (สมเด็จพระราชาธิบดีซัยยิด ซีรอญุดดีน​ 2544–2549, สมเด็จพระราชาธิบดีมีซัน ไซนัล อาบีดิน​ 2549–2554 และสมเด็จพระราชาธิบดีมูฮัมมัดที่ 5 2559–2562)​ เนื่องจากถึงแม้จะหมดวาระแล้วแต่ก็ยังคงสามารถปกครองรัฐของพระองค์เองต่อไปได้ และอดีตประธานาธิบดีฝรั่งเศส​ ในฐานะ ผู้ปกครองร่วมแห่ง​อันดอร์รา (วาเลรี ฌิสการ์ แด็สแต็ง​ 2517–2524, ฌัก ชีรัก​ 2538–2550, นีกอลา ซาร์กอซี​ 2550–2555 และฟร็องซัว ออล็องด์​ 2555–2560)​

อื่น ๆ[แก้]

พระนาม รัฐ ประเทศ รัชกาล ประสูติ หมายเหตุ
สุลต่านกาลิบที่ 2 อัล คูไอติ Flag of Quaiti Hadramaut.svg รัฐคูไอติ รัฐอารักขาแห่งอาระเบียใต้ พ.ศ. 2509–2510 7 มกราคม พ.ศ. 2491 (71 ปี) ราชาธิปไตยถูกล้มเลิก
สุลต่านอิสมาอีล เปตราแห่งกลันตัน Flag of Kelantan.svg รัฐกลันตัน Flag of Malaysia.svg ประเทศมาเลเซีย พ.ศ. 2532–2553 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2492 (69 ปี) สละราชสมบัติให้เติงกูมูฮัมมัด ฟาริส เปตรา

อ้างอิง[แก้]

  1. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒
  2. 2.0 2.1 ไกรฤกษ์ นานา. ค้นหารัตนโกสินทร์ 3 : สิ่งที่เรารู้ อาจไม่ใช่ทั้งหมด. สมุทรปราการ : ออฟเซ็ทพลัส, 2553, หน้า 217-227
  3. http://news.yahoo.com/cambodia-mourns-king-father-sihanouk-cremated-065408963.html