พระเจ้าตะโดเมงสอแห่งอังวะ

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ ตะโดเมงสอ (แก้ความกำกวม)

ตะโดเมงสอ သတိုးမင်းစော
พระเจ้าอังวะ
ครองราชย์	19 กุมภาพันธ์ 1555 – 24 เมษายน 1584
ก่อนหน้า	นรปติที่ 4 (เอกราช)
ถัดไป	มีนเละยา (เจ้าเมือง)
ประสูติ	20 พฤษภาคม ค.ศ. 1531 วันเสาร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือนนะโยน 893 ME ตองอู อาณาจักรตองอู
พิราลัย	พฤษภาคม ค.ศ. 1584 (~53 พรรษา) เดือนนะโยน 946 ME คำตี้ (ปัจจุบันคือปูดาโอ) จักรวรรดิตองอู
คู่อภิเษก	อังวะมิบะยา
พระราชบุตร	พระนางนะชีนแมดอ
ราชวงศ์	ตองอู
พระราชบิดา	เมงเยสีหตู
พระราชมารดา	พระขนิษฐาของชีน-มโย่เมียะ
ศาสนา	พุทธเถรวาท

ตะโดเมงสอ (พม่า: သတိုးမင်းစော สะโตมางจอ , ออกเสียง: [ðədó mɪ́ɴsɔ́]; 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1531 – พฤษภาคม ค.ศ. 1584) เป็นพระเจ้าอังวะระหว่าง ค.ศ. 1555 ถึง 1584 ในฐานะประเทศราชของหงสาวดีในรัชสมัยพระเจ้าบุเรงนองถึงพระเจ้านันทบุเรง พระองค์สู้รบร่วมกับพระเจ้าบุเรงนอง เมงเยสีตู, ตะโดธรรมราชาที่ 2 และมังฆ้องที่ 2 กับพระเจ้านันทบุเรง พระราชนัดดา ในการทัพที่สร้างขึ้นใหม่ ขยาย และปกป้องจักรวรรดิตองอูเกือบทั้งหมดในคริสต์ทศวรรษ 1550 ถึงคริสต์ทศวรรษ 1570 หลังพระเจ้าบุเรงนองสวรรคตสองปี พระเจ้าตะโดเมงสอก็ก่อกบฏต่อพระเจ้านันทบุเรง แม้ว่ากบฏของพระองค์ถูกปราบในเดือนเมษายน ค.ศ. 1584 สิ่งนี้ทำให้เกิดการกบฏมากขึ้นในที่อื่น ๆ ซึ่งท้ายที่สุดนำไปสู่การล่มสลายของจักรวรรดิในอีก 15 ปีถัดมา

พระชนม์ชีพช่วงต้น

พระองค์เสด็จพระราชสมภพในวันที่ 20 พฤษภาคม ค.ศ. 1531 ในบริเวณพระราชวังตองอู เป็นพระราชโอรสของเมงเยสีหตูกับพระขนิษฐาชีน-มโย่เมียะ พระนามตอนพระราชสมภพยังไม่ชัดเจน พงศาวดารหลายแห่งรายงานอย่างไม่สอดคล้องกันว่าพระนาม ไชยนันทะ (ဇေယျနန္ဒ) เป็นพระนามของบุคคลที่ภายหลังกลายเป็นมังฆ้องที่ 2 และตะโดเมงสอในหลายที่

พระองค์เติบโตในสมัยที่พระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ก่อสงครามกับเพื่อนบ้านเพื่อสถาปนาจักรวรรดิตองอู พระองค์อาจได้รับการศึกษาแบบทหารที่พระราชวังเช่นเดียวกับพระเชษฐา แม้ว่าพระองค์อาจเข้าร่วมการทัพครั้งสุดท้ายของพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1540 แต่พระองค์ยังไม่ได้รับยศเป็นผู้บัญชาการกรมทหาร ดังนั้นจึงไม่ได้รับการกล่าวถึงในพงศาวดาร

ผลที่ตามมา

อย่างไรก็ตาม การกบฏของพระเจ้าตะโดเมงสอส่งผลกระทบที่ยั่งยืนกว่า กองทัพสยามที่นำโดยสมเด็จพระนเรศวรไม่มาถึงอังวะตามคำสั่ง และวนเวียนอยู่แถวพะโคเพื่อรอฟังข่าว เมื่ออังวะพ่ายแพ้ กองทัพสยามจึงถอยทัพไปที่เมาะตะมะและประกาศเอกราชในวันที่ 3 พฤษภาคม ค.ศ. 1584 การทัพต่อสยามที่ประสบความล้มเหลวตามหลัง ท้ายที่สุดนำไปสู่จุดเสื่อมถอยของจักรวรรดิใน 15 ปีต่อมา

พระราชวงศ์

อัครมเหสีของพระองค์คืออังวะมิบะยา พระราชธิดาพระองค์ใหญ่ในพระเจ้าบุเรงนอง พระองค์สมรสกับพระราชนัดดาในพิธีราชาภิเษกที่อังวะในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1555 คู่สมรสมีพระราชธิดาพระองค์เดียวพระนามว่าพระนางนะชีนแมดอ พระองค์ไม่มีพระราชโอรสธิดาองค์อื่น พระนางนะชีนแมดอเป็นอัครมเหสีของมังกยอชวา รัชทายาทของพระเจ้านันทบุเรง

ในวัฒนธรรมสมัยนิยม

มีนักแสดงผู้รับบท พระเจ้าอังวะตะโดเมงสอ ได้แก่

• วุฒิ คงคาเขตร จากละครเรื่อง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2530) และ ภาพยนตร์เรื่อง สุพรรณกัลยา (2547)
• พอเจตน์ แก่นเพชร จากละครเรื่อง กษัตริยา (2546) และ มหาราชกู้แผ่นดิน (2547)
• เอก ธณากร จากละครเรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดอะซีรีส์ (2560 - 2561)
• ชวัลฤกษ์ กุลดี จากละครเรื่อง จอมใจอโยธยา (2568)
• ภูธเนศ หงษ์มานพ​ จากละครเรื่อง หงสาวดี (2569)

บรรณานุกรม

• Htin Aung, Maung (1967). A History of Burma. New York and London: Cambridge University Press.
• Kala, U (1724). มหาราชวงศ์ (ภาษาพม่า). เล่มที่ 1–3 (พิมพ์ครั้งที่ 2006, 4th printing). Yangon: Ya-Pyei Publishing.
• Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80496-7.
• Royal Historians of Burma (c. 1680). U Hla Tin (Hla Thamein) (บ.ก.). Zatadawbon Yazawin (พิมพ์ครั้งที่ 1960). Historical Research Directorate of the Union of Burma.
• Royal Historical Commission of Burma (1832). มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว (ภาษาพม่า). เล่มที่ 1–3 (พิมพ์ครั้งที่ 2003). Yangon: Ministry of Information, Myanmar.
• Sein Lwin Lay, Kahtika U (1968). Mintaya Shwe Hti and Bayinnaung: Ketumadi Taungoo Yazawin (ภาษาพม่า) (พิมพ์ครั้งที่ 2006, 2nd printing). Yangon: Yan Aung Sarpay.
• Thaw Kaung, U (2010). Aspects of Myanmar History and Culture. Yangon: Gangaw Myaing.