กรมสุขภาพจิต

กรมสุขภาพจิต

Department of Mental health
ตราสัญลักษณ์
ภาพรวมกรม
ก่อตั้ง	1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2432 (2432-11-01)
กรมก่อนหน้า	กองสุขภาพจิตต์ กรมสาธารณสุข กองสุขภาพจิต กรมการแพทย์ กองโรงพยาบาลโรคจิต กรมการแพทย์ สถาบันสุขภาพจิต กรมการแพทย์
ประเภท	ส่วนราชการ
เขตอำนาจ	ทั่วราชอาณาจักร
สำนักงานใหญ่	เลขที่ 88/20 หมู่ 4 ถนนติวานนท์ ตำบลตลาดขวัญ อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี 11000
บุคลากร	7,104 คน (พ.ศ. 2566)
งบประมาณต่อปี	2,985,819,200 บาท (ปีงบประมาณ 2569)
ฝ่ายบริหารกรม	กิตติศักดิ์ อักษรวงศ์, อธิบดี จุมภฎ พรมสีดา, รองอธิบดี ศิริศักดิ์ ธิติดิลกรัตน์, รองอธิบดี ณิชาภา สวัสดิกานนท์, รองอธิบดี
ต้นสังกัดกรม	กระทรวงสาธารณสุข
เว็บไซต์	เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ

กรมสุขภาพจิต เป็นหน่วยงานสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ที่มีหน้าที่และความรับผิดชอบโดยตรง ในการพัฒนางานสุขภาพจิตของประเทศ โดยมีภารกิจหลักเกี่ยวกับ การพัฒนาวิชาการ ถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคโนโลยีการส่งเสริม ป้องกันปัญหายาเสพติด บำบัดรักษา และฟื้นฟูสมรรถภาพ รวมทั้งจัดให้มีบริการด้านสุขภาพจิตแก่ผู้ป่วย ผู้มีปัญหาสุขภาพจิตและประชาชน

ประวัติ

ช่วงที่ 1 (การก่อตั้งโรงพยาบาลคนเสียจริต)

ในวันที่ 1 พฤศจิกายน รศ. 108 (พ.ศ. 2432) โรงพยาบาลคนเสียจริตได้เปิดดำเนินการเป็นครั้งแรก โดยมีสถานที่ตั้งอยู่ ณ บริเวณด้านทิศเหนือของป้อมปัจจามิตร ริมฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา ปากคลองสาน อยู่ภายใต้การดูแลของ กรมพยาบาล กระทรวงธรรมการ ซึ่งได้ย้ายมาก่อสร้างในที่ดินของตระกูล สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ คือ โรงพยาบาลสมเด็จเจ้าพระยา ในปัจจุบันต่อไป

กรมสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย ในปี 2416 ได้มีการพัฒนาด้านการบำบัดรักษา แบบตะวันตกมากขึ้น รวมทั้งมีการเผยแพร่ความรู้ ทางจิตเวชศาสตร์ สุขภาพจิตและจิตวิทยา ตลอดจนขยายงานสุขภาพจิต ไปยังสถาบันการศึกษาด้วย และในปีเดียวกันนี้ได้เปลี่ยนชื่อ โรงพยาบาลคนเสียจริต เป็นโรงพยาบาลโรคจิตธนบุรี ในปี 2476 ได้โอนย้ายไป ขึ้นอยู่กับ กองสาธารณสุขพระนคร กรมสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย

ช่วงที่ 2 (เปลี่ยนเป็นกรมสุขภาพจิต)

ในวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ. 2485 ได้โอนกองสุขภาพจิต มาสังกัด กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข และเปลี่ยนชื่อ เป็น กองโรงพยาบาลโรคจิต และเป็น กองสุขภาพจิต เมื่อปี 2515 ตามลำดับ มีสำนักงานอยู่ในบริเวณวังเทวะเวสม์ ถนนสามเสน แขวงวัดสามพระยา เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร มีหน้าที่รับผิดชอบงานสุขภาพจิตทั่วประเทศ มีหน่วยงานในสังกัดทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค

ในวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2537 ได้มีพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม เปลี่ยนชื่อ " สถาบันสุขภาพจิต " เป็นกรมสุขภาพจิต และในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2524 ก็ได้ย้ายที่ทำการอยู่ ณ ถนนติวานนท์ ตำบลตลาดขวัญ อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี จนถึงปัจจุบัน

หน่วยงานในสังกัด

ส่วนราชการตามกฎกระทรวง

กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข มีการแบ่งส่วนราชการภายในดังนี้

1. สํานักงานเลขานุการกรม
2. กองบริหารการคลัง
3. กองบริหารทรัพยากรบุคคล
4. กองบริหารระบบบริการสุขภาพจิต
5. กองยุทธศาสตร์และแผนงาน
6. กองส่งเสริมและพัฒนาสุขภาพจิต
7. โรงพยาบาลศรีธัญญา
8. ศูนย์สุขภาพจิตที่ 1-12
9. สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์
10. สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา
11. สถาบันราชานุกูล
12. กลุ่มพัฒนาระบบบริหาร
13. กลุ่มตรวจสอบภายใน

หน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นเป็นการภายใน

1. สำนักวิชาการสุขภาพจิต
2. สำนักความรอบรู้สุขภาพจิต
3. สำนักงานโครงการ TO BE NUMBER ONE
4. สำนักงานเลขานุการคณะกรรมการสุขภาพจิตแห่งชาติ
5. สำนักเทคโนโลยีสารสนเทศ
6. ศูนย์สุขภาพจิตที่ 13
7. โรงพยาบาลจิตเวชพิษณุโลก
8. สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นภาคใต้
9. สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
10. โรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์
11. โรงพยาบาลจิตเวชเลยราชนครินทร์
12. โรงพยาบาลจิตเวชสงขลาราชนครินทร์
13. โรงพยาบาลจิตเวชนครพนมราชนครินทร์
14. โรงพยาบาลยุวประสาทไวทโยปถัมภ์
15. สถาบันพัฒนาการเด็กราชนครินทร์
16. โรงพยาบาลสวนสราญรมย์
17. โรงพยาบาลจิตเวชสระแก้วราชนครินทร์
18. โรงพยาบาลสวนปรุง
19. โรงพยาบาลพระศรีมหาโพธิ์
20. โรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์
21. โรงพยาบาลจิตเวชนครสวรรค์ราชนครินทร์
22. สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์

สถานพยาบาลในสังกัด

หน่วยบริการจิตเวชภายใต้การกำกับดูแลของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ประกอบด้วยหน่วยงานระดับสถาบันและโรงพยาบาล ซึ่งแบ่งการดำเนินงานตามภารกิจและความเชี่ยวชาญออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ดังนี้

กลุ่มหน่วยบริการจิตเวชที่มีความเป็นเลิศเฉพาะทาง (Excellence/Innovative Unit: E/IU)

ประกอบด้วยสถาบันและโรงพยาบาลจิตเวชจำนวน 13 แห่ง มีบทบาทสำคัญในการศึกษา วิเคราะห์ และวิจัยเพื่อพัฒนานวัตกรรมการรักษา องค์ความรู้ และเทคโนโลยีเฉพาะทางระดับประเทศ ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการถ่ายทอดความรู้ให้แก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ให้บริการบำบัดรักษาผู้ป่วยที่มีปัญหาสุขภาพจิตที่รุนแรงและซับซ้อน ตลอดจนเป็นแหล่งฝึกอบรมและเพิ่มพูนทักษะแก่บุคลากรทางการแพทย์ โดยแต่ละหน่วยงานมีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ได้แก่

1. โรงพยาบาลศรีธัญญา – เชี่ยวชาญด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพทางจิตเวช
2. สถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ – เชี่ยวชาญด้านนิติจิตเวชศาสตร์
3. สถาบันจิตเวชศาสตร์สมเด็จเจ้าพระยา – เชี่ยวชาญด้านประสาทจิตเวชศาสตร์
4. สถาบันราชานุกูล – เชี่ยวชาญด้านภาวะบกพร่องทางสติปัญญา
5. โรงพยาบาลยุวประสาทไวทโยปถัมภ์ – เชี่ยวชาญด้านออทิสติก (Autism)
6. สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ – เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่น (Adolescent Mental Health)
7. สถาบันพัฒนาการเด็กราชนครินทร์ – เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการล่าช้า (Delayed Development)
8. โรงพยาบาลสวนปรุง (จังหวัดเชียงใหม่) – เชี่ยวชาญด้านปัญหาสุขภาพจิตจากการใช้แอลกอฮอล์ (Alcohol Use Mental Health Problem)
9. โรงพยาบาลพระศรีมหาโพธิ์ (จังหวัดอุบลราชธานี) – เชี่ยวชาญด้านโรคซึมเศร้า (Depression)
10. โรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์ (จังหวัดขอนแก่น) – เชี่ยวชาญด้านการป้องกันการฆ่าตัวตาย (Suicide Prevention)
11. โรงพยาบาลจิตเวชนครราชสีมาราชนครินทร์ (จังหวัดนครราชสีมา) – เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตชุมชน (Community Mental Health)
12. โรงพยาบาลสวนสราญรมย์ (จังหวัดสุราษฎร์ธานี) – เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตผู้สูงอายุ (Geriatric Mental Health)
13. โรงพยาบาลจิตเวชสงขลาราชนครินทร์ (จังหวัดสงขลา) – เชี่ยวชาญด้านวิกฤตสุขภาพจิตจากภัยพิบัติ (Trauma and Crisis Mental Health)

กลุ่มหน่วยบริการจิตเวชทั่วไป

ประกอบด้วยโรงพยาบาลจิตเวชจำนวน 5 แห่ง มีภารกิจในการศึกษาวิจัยและพัฒนามาตรฐานการให้บริการด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพทางจิตเวช ทำหน้าที่ให้บริการตรวจวินิจฉัยและรักษาผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงหรือซับซ้อน พร้อมทั้งเป็นแหล่งถ่ายทอดเทคโนโลยีและเพิ่มพูนทักษะการปฏิบัติงานให้แก่บุคลากรสาธารณสุข หน่วยงานในกลุ่มนี้ประกอบด้วย

1. โรงพยาบาลจิตเวชนครสวรรค์ราชนครินทร์ (จังหวัดนครสวรรค์)
2. โรงพยาบาลจิตเวชสระแก้วราชนครินทร์ (จังหวัดสระแก้ว)
3. โรงพยาบาลจิตเวชนครพนมราชนครินทร์ (จังหวัดนครพนม)
4. โรงพยาบาลจิตเวชเลยราชนครินทร์ (จังหวัดเลย)
5. โรงพยาบาลจิตเวชพิษณุโลก (จังหวัดพิษณุโลก)

กลุ่มหน่วยบริการจิตเวชเด็กและวัยรุ่น

ประกอบด้วยสถาบันและโรงพยาบาลจิตเวชจำนวน 2 แห่ง มุ่งเน้นการให้บริการและงานวิชาการเฉพาะทางด้านสุขภาพจิตเด็กปฐมวัย วัยประถมศึกษา วัยรุ่น ครอบครัว และเด็กที่ถูกกระทำรุนแรง มีหน้าที่บำบัดรักษาและฟื้นฟูเด็กและวัยรุ่นที่มีปัญหาพัฒนาการหรือปัญหาสุขภาพจิตที่ซับซ้อน รวมทั้งถ่ายทอดองค์ความรู้แก่ภาคีเครือข่าย หน่วยงานในกลุ่มนี้ประกอบด้วย

1. สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
2. สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นภาคใต้

อธิบดีกรมสุขภาพจิต

รายนาม	ช่วงเวลาดำรงตำแหน่ง
นายแพทย์อุดม ลักษณวิจารณ์***	1 กรกฎาคม 2535 – 30 กันยายน 2535
นายแพทย์สมโภชน์ สุขวัฒนา***	1 ตุลาคม 2535 – 30 กันยายน 2536
นายแพทย์ยุทธ โพธารามิก***	5 ตุลาคม 2536 – 4 ตุลาคม 2537
นายแพทย์ชูทิตย์ ปานปรีชา	4 ตุลาคม 2537 – 30 กันยายน 2539
นายแพทย์ปรีชา อินโท	1 ตุลาคม 2539 – 30 กันยายน 2541
นายแพทย์วินัย วิริยกิจจา	1 ตุลาคม 2541 – 30 กันยายน 2544
นายแพทย์ปราชญ์ บุณยวงศ์วิโรจน์	1 ตุลาคม 2544 – 30 กันยายน 2547
นายแพทย์หม่อมหลวงสมชาย จักรพันธุ์	1 ตุลาคม 2547 – 30 กันยายน 2551
นายแพทย์ชาตรี บานชื่น	1 ตุลาคม 2551 – 30 กันยายน 2553
นายแพทย์อภิชัย มงคล	1 ตุลาคม 2553 – 30 กันยายน 2554
นายแพทย์ณรงค์ สหเมธาพัฒน์	1 ตุลาคม 2554 – 30 กันยายน 2555
นายแพทย์วชิระ เพ็งจันทร์	1 ตุลาคม 2555 – 1 กันยายน 2556
นายแพทย์เจษฎา โชคดำรงสุข	2 กันยายน 2556 – 30 กันยายน 2559
น.ต. นายแพทย์บุญเรือง ไตรเรืองวรวัฒน์	1 ตุลาคม 2559 - 30 กันยายน 2561
นายแพทย์เกียรติภูมิ วงศ์รจิต	1 ตุลาคม 2561 – 30 กันยายน 2563
แพทย์หญิงพรรณพิมล วิปุลากร	1 ตุลาคม 2563 – 30 กันยายน 2564
แพทย์หญิงอัมพร เบญจพลพิทักษ์	1 ตุลาคม 2564 – 30 กันยายน 2566
นายแพทย์ พงศ์เกษม ไข่มุกด์	1 ตุลาคม 2566 – 30 กันยายน 2567
นายแพทย์กิตติศักดิ์ อักษรวงศ์	1 ตุลาคม 2567 - ปัจจุบัน

หมายเหตุ : ***ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพจิต

แหล่งข้อมูลอื่น

• เว็บไซต์กรมสุขภาพจิต เก็บถาวร 2017-07-19 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
• แบบทดสอบกรมสุขภาพจิต เก็บถาวร 2017-07-14 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน