มหาภารตะ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ภาพเขียนการรบในมหาภารตะ จากต้นฉบับภาษาสันสกฤต

รูปปั้นอรชุนทรงราชรถออกศึก มีพระกฤษณะเป็นนายสารถี

มหาภารตะ (อักษรเทวนาครี: महाभारत) บางครั้งเรียกสั้นๆ ว่า ภารตะ นับเป็นหนึ่งสองของมหากาพย์ที่ยิ่งใหญ่ของอินเดีย (มหากาพย์อีกเรื่องคือ รามายณะ) โดยประพันธ์เป็นโศลกภาษาสันสกฤต

ตามตำนานกล่าวว่าผู้แต่งมหากาพย์เรื่องนี้คือ ฤๅษีกฤษณะ ไทวปายนะ วยาส นับเป็นมหากาพย์ที่ยาวที่สุดในโลก มีเนื่อหาซับซ้อน เล่าเรื่องอันยืดยาวที่เกี่ยวข้องกับเทพปกรณัม และหลักปรัชญาของอินเดีย ทั้งนี้ยังมีเรื่องย่อยๆ แทรกอยู่มากมาย ซี่งหลายเรื่องก็เป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดีในเมืองไทย เช่น ภควัทคีตา ศกุนตลา สาวิตรี พระนล กฤษณาสอนน้อง อนิรุทธ์ เป็นต้น ทั้งนี้ ยังถือว่าเป็นคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ที่สำคัญของศาสนาฮินดูด้วย นอกจากนี้ มหาภารตะนี้ยังสอดแทรกความรู้เกี่ยวกับขนบธรรมเนียมประเพณี วิถีชีวิต ศาสนา การเมือง ศิลปะหลายแขนง ประวัติความเป็นมาของวงศ์ตระกูลต่างๆ ในเรื่อง และธรรมเนียมประเพณีการรบการสงครามของอินเดียยุคโบราณด้วย

มหาภารตะเป็นเรื่องราวความขัดแย้งของพี่น้องสองตระกูล ระหว่างตระกูลเการพ และ ตระกูลปาณฑพ ซึ่งทั้งสองตระกูลต่างก็สืบเชื้อสายมาจากท้าวภรตแห่งกรุงหัสตินาปุระมาด้วยกัน จนบานปลายไปสู่มหาสงครามที่ทุ่งกุรุเกษตร ซึ่งมีพันธมิตรของแต่ละฝ่ายเข้าร่วมรบด้วยเป็นจำนวนมาก กล่าวกันว่านี่คือการต่อสู้ระหว่างธรรมะและฝ่ายอธรรม ความดีและความชั่ว ซึ่งในที่สุดแล้ว ฝ่ายปาณฑพก็เป็นผู้ชนะในสงครามครั้งนี้

• • • ในเรื่องมีฤๅษีปรศุรามหรือภควาจารย์ปรากฏในเรื่องด้วยในฐานะอาจารย์ของท้าวภีษมะ ว่ากันว่าเป็นนารายณ์อวตารอีกปางหนึ่ง นอกจากนี้ยังมีพระกฤษณะซึ่งก็เป็นนารายณ์อวตารอีกปางหนึ่งด้วย และก่อนหน้านี้ก็มีพระรามในเรื่องรามเกียรติ์ซึ่งก็เป็นนารายณ์อวตารอีกเช่นกัน ดูเหมือนจะเป็นการซ้อนทับกันของแต่ละปาง แต่จริง ๆ แล้วก็เป็นเช่นนั้น เพราะคนอินเดียสมัยก่อนเชื่อว่ากาลเวลาไม่มีที่สิ้นสุด ไม่มีอดีต ปัจจุบัน และอนาคต เพราะฉะนั้นก็อธิบายการเกิดซ้อนทับกันของนารายณ์อวตารได้

[แก้] บรรพ

ภาพจำหลักเรื่องมหาภารตะ ตอน อภิมันยุ (โอรสของอรชุน) ต้องกลศึกจักรพยุหะของฝ่ายเการพ

มหาภารตะประกอบด้วยบรรพ (อ่านว่าบับ หรือ บับ-พะ แปลว่า ภาคหรือบท) ทั้งหมด 18 บรรพ ดังนี้

1. อาทิบรรพ - บทนำ กำเนิดเจ้าชายต่างๆ
2. สภาบรรพ - ชีวิตในราชสำนัก การเล่นสการะหว่างยุธิษฐิระกับทุรโยธน์ และการเนรเทศเหล่าปาณฑพ
3. อรัณยกะบรรพ (เรียก วนบรรพ หรือ อรัณยบรรพ ก็มี) - การเดินป่าของเหล่าปาณฑพในช่วง 12 ปีแห่งการเนรเทศ
4. วีรตบรรพ - ช่วงที่เหล่าปาณฑพพำนักในราชสำนักของท้าววิรตะ ในปีที่ 13 แห่งการเนรเทศ
5. อุทโยคบรรพ - ฝ่ายเการพและฝ่ายปาณฑพเตรียมการรบ พระกฤษณะสาธยายคำสอนภควัทคีตาแก่อรชุน
6. ภีษมบรรพ - ช่วงแรกของมหาสงคราม มีภีษมะเป็นแม่ทัพฝ่ายเการพ
7. โทรณบรรพ - ภีษมะต้องธนูของอรชุนจนบาดเจ็บสาหัส ไม่อาจบัญชาการรบต่อไปได้ โทรณาจารย์จึงเป็นแม่ทัพฝ่ายเการพแทน
8. กรรณบรรพ - โทฺรณาจารย์ถูกธฤษฏะทยุมัน (พี่ชายของเจ้าหญิงเทราปตี, โอรสของท้าวทรุปัท) สังหารสิ้นชีวิตในการรบ กรรณะดำรงตำแหน่งแม่ทัพฝ่ายเการพคนถัดมา ทุหศาสันถูกภีมสังหาร
9. ศัลยบรรพ - ท้าวศัลยะ เจ้าเมืองมัทรเทศ เป็นผู้บัญชาการสูงสุดของฝ่ายเการพแทนกรรณะที่ถูกอรชุนสังหารสิ้นชีวิตทุรโยธน์ถูกภีมสังหาร กองทัพฝ่ายเการพประสบความปราชัย
10. เสาปติกบรรพ - อัศวถามาและกองทัพเการพเการพที่เหลืออยู่ลอบทำลายกองทัพปาณฑพขณะหลับไหล
11. สตรีบรรพ - คานธารีและหญิงคนอื่นๆ โศกเศร้ากับความตายของเหล่านักรบ
12. ศานติบรรพ - ท้าวธฤตราษฎร์สละราชสมบัติ ยุธิษฐิระขึ้นครองราชสมบัติเมืองหัสตินาปุระแทน และรับคำสอนจากภีษมะ
13. อนุษสนบรรพ - เป็นบรรพที่ต่อมาจากศานติบรรพ ยุธิษฐิระรับคำสอนครั้งสุดท้ายของภีษมะ
14. อัศวเมธิกบรรพ - ยุธิษฐิระทำพิธีอัศวเมธเพื่อประกาศอำนาจของกรุงหัสตินาปุระ
15. อาศรมวาสิกบรรพ - ท้าวธฤตราษฎร์ออกผนวชพร้อมกับ นางคานธารี และนางกุนตี และสัญชัยสารถี ต่อมาเหล่ากษัตริย์ทั้ง 3 องค์สิ้นพระชนม์ด้วยไฟป่า เหลือเพียงสัญชัยเท่านั้นที่รอดชีวิต และไปอาศัยอยู่ที่เทือกเขาหิมาลัย
16. เมาสลบรรพ - ความพินาศของเหล่ากษัตริย์ยาทวะหรือยาทพ วาระสุดท้ายของพระพลราม พระกฤษณะและกรุงทวารกา
17. มหาปรัสถานิกบรรพ - ยุธิษฐิระสละราชสมบัติ และช่วงแรกของเส้นทางสู่การไปสวรรค์ของเหล่าพี่น้องปาณฑพ
18. สวรรคโรหนบรรพ - พี่น้องปาณฑพกลับสู่สวรรค์

[แก้] บทสรุป

• ฝ่ายเการพที่มีกำลังรบ 11 อักเษาหิณี เหลือรอดชีวิตแค่ 3 คน (พี่น้องเการพไม่มีใครเหลือรอดชีวิตเลย นอกจากเจ้าหญิงทุหศาลา) โอรสของท้าวธฤตราษฎร์องค์เดียวที่รอดชีวิตคือ ยุยุตสุ (เกิดแต่นางกำนัล) ซึ่งย้ายไปอยู่กับฝ่ายปาณฑพก่อนเข้าร่วมสงคราม
• ฝ่ายปาณฑพที่มีกำลังรบ 7 อักเษาหิณี เหลือรอดชีวิต 7 คนและชนะสงคราม

[แก้] ตัวละคร

[แก้] กุรุราชวงศ์

ส่วนนี้ของบทความยังไม่สมบูรณ์ คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยเพิ่มเติมเนื้อหาในส่วนนี้

[แก้] แผนผังกุรุราชวงศ์

สัญลักษณ์ในแผนผัง

• ชาย: กรอบสีน้ำเงิน
• หญิง: กรอบเส้นสีแดง
• ฝ่ายปาณฑพ: กลอ่งข้อความสีเขียว
• ฝ่ายเการพ: กล่องข้อความสีแดง

หมายเหตุ

• ก: ท้าวปาณฑุและท้าวธฤตราษฎร์เกิดจากการนิโยคโดยฤๅษีวยาสหลังจากท้าววิจิตรวีรยะสวรรคต
• ข: ถือกันโดยทั่วไปว่าเหล่าปาณฑพเป็นโอรสของท้าวปาณฑุ แต่แท้จริงแล้วเกิดจากการขอโอรสจากเทพเจ้าต่างๆ โดยนางกุนตีและนางมาทรี ดังนี้
  • ยุธิษฐิระ เกิดจาก พระยม หรือ พระธรรมเทพ
  • ภีมะ เกิดจาก พระพาย
  • อรชุน เกิดจาก พระอินทร์
  • นกุลและสหเทพ โอรสฝาแฝดของนางมาทรี เกิดจากการขอโอรสจากพระอัศวิน
• ค: กรรณะเป็นโอรสของนางกุนตีที่เกิดจากการขอโอรสกับพระอาทิตย์ ก่อนที่จะเสกสมรสกับท้าวปาณฑุ

[แก้] ฝ่ายปาณฑพ

ส่วนนี้ของบทความยังไม่สมบูรณ์ คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยเพิ่มเติมเนื้อหาในส่วนนี้

ปาณฑพ (อ่านว่า ปาน-ดบ) เป็นชื่อของพี่น้อง 5 คนในเชื้อสายกุรุราชวงศ์ ซึ่งเกิดแต่ท้าวปาณฑุ กับนางกุนตีและนางมาทรี ประกอบไปด้วย ยุธิษฐิระ ภีมเสน อรชุน นกุล และสหเทพ ทั้งหมดมีชายาร่วมกันคือ พระนางเทราปตี คำว่าปาณฑพนี้แปลว่า เกิดแต่ท้าวปาณฑุ

ยุธิษฐิระ 

ในภาษาไทยบางครั้งก็เรียกชื่อว่า ยุธิษเฐียร เป็นโอรสของท้าวปาณฑุกับนางกุันตี ที่เกิดจากการขอโอรสจากพระยมหรือธรรมเทพ

ภีมะ 

มีอีกชื่อหนึ่งว่าภีมเสน เป็นโอรสของท้าวปาณฑุกับนางกุันตี ที่เกิดจากการขอโอรสจากพระพาย เป็นน้องชายของหนุมานในเรื่องรามายณะ เนื่องจากมีพระพายเป็นบิดาร่วมกัน เป็นผู้มีพลังกำลังมหาศาลที่สุดในหมู่พี่น้องปาณฑพด้วยกัน เชี่ยวชาญการต่อสู้ด้วยมวยปล้ำและกระบอง

อรชุน 

เป็นโอรสของท้าวปาณฑุกับนางกุันตี ที่เกิดจากการขอโอรสจากพระอินทร์ เป็นผู้ที่เชี่ยวชาญในการรบมากที่สุด โดยเฉพาะการใช้ธนู

นกุล 

เป็นโอรสฝาแฝดของท้าวปาณฑุกับนางมาทรีี ที่เกิดจากการขอโอรสจากพระอัศวินซึ่งเป็นเทพฝาแฝด (นางกุนตีเป็นผู้สอนมนต์ขอโอรสให้กับนางมาทรี)

สหเทพ 

เป็นโอรสฝาแฝดของท้าวปาณฑุกับนางมาทรีี ที่เกิดจากการขอโอรสจากพระอัศวินเช่นเดียวกับนกุล

[แก้] ฝ่ายเการพ

พี่น้องฝ่ายเการพ คือโอรสและธิดาของท้าวธฤตราษฎร์กับนางคานธารีจำนวนทั้งสิ้น 101 องค์ ประกอบไปด้วย ทุรโยธน์ ผุ้เป็นพี่ชายคนโต ทุหศาสัน น้องชายอีก 98 คน และน้องสาว 1 คนคือ เจ้าหญิง ทุหศาลา นอกจากนี้ยังมีกรรณะ ผู้เป็นสหายของธุรโยซน์ ซึ่งตั้งตัวเป็นศัตรูกับฝ่ายปาณฑพรวมอยู่ด้วย

คำว่าเการพนี้มีที่มาจากคำว่า กุรุราชวงศ์

[แก้] กษัตริย์ฝ่ายต่างๆ ในเรื่อง

• ท้าวภีษมะ โอรสองค์โตของพระราชาศานตนุ ภายหลังได้สละสิทธิ์การครองราชย์ เป็นผู้ดูแลราชบัลลังก์กุรุสู้ร่วมกับฝ่ายเการพ ภีษมะถือเป็นแบบอย่างของการเสียสละ ความรับผิดชอบ และความอดทน
• ท้าวทรุปัท พระราชาแห่งแคว้นปัลจาละ มีโอรสธิดาสามองค์ คือ สิขัณฑิน ธฤษฏะทยุมัน เทราปที ถูกโทรณาจารย์ฆ่าตาย พ่อตาฝ่ายปาณฑพ
• ธฤษฏะทยุมัน โอรสองค์ของท้าวทุรบท เป็นผู้สังหารโทรณาจารย์ในสงคราม
• ศิขัณทิน เกิดเป็นหญิง ภายหลังแลกเพศกับอสูร เป็นคนสำคัญที่ช่วยอรชุนสังหารภีษมะ
• เทราปตี (อ่านว่า ทะเรา-ปะ-ตี พยางค์หน้าออกเสียง/อะ/ กึ่งมาตรา) ธิดาท้าวทรุปัท ภายหลังเป็นชายาของอรชุนและพี่น้อง
• พระกฤษณะ อวตารของพระวิษณุ สหายของอรชุน เป็นผู้ให้การสนับสนุนชี้นำฝ่ายปาณฑพ
• พระพลราม พี่ชายพระกฤษณะ เป็นอาจารย์ของภีมะและทุรโยธน์
• โทรณาจารย์ (อ่านว่า ทะโร-นา-จาน พยางค์หน้าออกเสียง/อะ/ กึ่งมาตรา) พระอาจารย์ของอรชุนและเหล่ากษัตริย์ที่ร่วมรบในสงครามบนทุ่งกุรุเกษตร
• ท้าวศัลยะ พี่ชายพระนางมาทรี เป็นลุงของนกุลและสหเทพ ร่วมรบกับฝ่ายเการพ ถูกยุธิษฐิระฆ่าตายในวันสุดท้ายของสงคราม
• อัศวถามา ลูกชายของพราหมณ์โทรณา สู้ข้างฝ่ายปาณฑพ เป็นผู้โจมตีค่ายปาณฑพยามค่ำคืนหลังสงครามยุติ ฆ่าธฤษฏะทยุมันตายเพื่อล้างแค้นให้บิดา ภายหลังถูกสาปไห้มีชีวิตต่อไปอีกสามพันปีโดยไม่มีไครรัก (ทางฮินดูเชื่อว่าเขายังมีชีวิตอยู่)
• กรรณะ โิิิอรสพระนางกุนตี ถูกเลี้ยงโดยสารถี ภายหลังถูกแต่งตั้งไห้เป็นกษัตริย์แห่งแคว้นอังคะ เป็นแม่ทัพฝ่ายเการพหลังจากการตายของโทรณาจารย์ ถูกอรชุนฆ่าตายขณะที่รถม้าของกรรณะติดหล่ม

[แก้] มหาภารตะในประเทศไทย

ในประเทศไทยมีผลงานเกี่ยวกับมหาภารตะในรูปแบบต่างๆ ดังนี้

• สงครามภารตะคำกลอน แต่งเป็นกลอนสุภาพ โดย พระยาอุปกิตศิลปสาร เนื่องในโอกาสสมโภชพระนครครบ 150 ปี พ.ศ. 2475
• มหาภารตะยุทธ เป็นการเล่าเรื่องมหาภารตะโดยสังเขป แบ่งเนื้อหาเป็นบรรพต่างๆ ตามเรื่องเดิม เรียบเรียงโดย กรุณา - เรืองอุไร กุศลาศัย
• ศึกมหาภารตะ เป็นการเล่าเรื่องมหารภารตะในรูปแบบการ์ตูน ผลงานของอารีเฟน ฮะซานี

[แก้] เรื่องย่อยในมหาภารตะที่มีการประพันธ์ใหม่ในภาษาไทย

• ภควัทคีตา ผลงานแปลของอินทรายุทธ (อัสนี พลจันทร์)
• ศรีมัทภควัทคีตา ผลงานแปลของศาสตราจารย์พิเศษ จำนงค์ ทองประเสริฐ ราชบัณฑิต (ร่วมกับศาสตราจารย์ ร.ต.ท. แสง มนวิทูร)
• พระนลคำหลวง พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
• พระนลคำฉันท์ พระนิพนธ์ของ น.ม.ส.
• สาวิตรี พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
• กฤษณาสอนน้อง (เป็นคำสอนของนางเทฺราปตีที่ให้แก่ชายาองค์หนึ่งของพระกฤษณะ) พระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส
• อนิรุทธิ์คำฉันท์ วรรณคดีในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช
• บทละครเรื่องอุณรุท พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
• ศกุนตลา พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
• ภควัทคีตา บทเพลงแห่งองค์ภควัน โดย คุณสมภาร พรมทา