พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางมาจาก กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์)
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
ข้อมูล
วันประสูติ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2404
วันสิ้นพระชนม์ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2474 พระชันษา 70 ปี
พระอิสริยยศ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
ฐานันดร พระองค์เจ้า
พระราชบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
มารดา เจ้าจอมมารดาเขียน
หม่อม หม่อมหลวงต่วนศรี มนตรีกุล
หม่อมผัน วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมอินทร์ วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมบุญ วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมหลวงตาด มนตรีกุล
หม่อมแช่ม วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมสุ่น วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมแสร์ วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมพร้อม วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมเจียม วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมเชื้อเล็ก วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมต่วนใหญ่ วรวรรณ ณ อยุธยา
หม่อมแถม วรวรรณ ณ อยุธยา
พระบุตร 27 พระองค์
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ (พ.ศ. 2404 - 2474) "พระบิดาแห่งการละครร้อง" ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับ เจ้าจอมมารดาเขียน ทรง เป็นกวีและนักประพันธ์ ทรงเข้ารับราชการในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงดำรงตำแหน่งรองเสนาบดี กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ ทรงเป็นต้นราชสกุล "วรวรรณ "

เนื้อหา

[แก้] พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ มีพระนามเดิมว่า "พระองค์เจ้าวรวรรณากร" ทรงเป็นพระราชโอรสลำดับที่ 56 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเขียน ประสูติเมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2404

พระองค์เจ้าวรวรรณากร ทรงเริ่มรับราชการที่หอรัษฏากรพิพัฒ เป็นพนักงานการเงินที่ฝากแบงค์ต่างประเทศ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนราธิปประพันธ์พงศ์ เมื่อปี พ.ศ. 2432[1] ดำรงตำแหน่งรองเสนาบดีกรมพระคลังมหาสมบัติ ต่อมา ในปี พ.ศ. 2464 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเลื่อนกรมขึ้นเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า[2]

"พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ มกุฏวงศ์นฤบดี มหากวีนิพันธนวิจิตร ราชโกษาธิกิจจิรุปการ บรมนฤบาลมหาสวามิภักดิ์ ขัตติยศักดิ์อดุลพหุลกัลยาณวัตร ศรีรัตนไตรย์คุณาลงกรณ์ นรินทรบพิตร"

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ประชวรพระโรคพระอันตะ (ลำไส้ใหญ่) และสิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2474 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระชันษา 70 ปี[3]

[แก้] พระชายา

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงเป็นต้นราชสกุล วรวรรณ มีพระโอรสและพระธิดาทั้งสิ้น 27 พระองค์

[แก้] หม่อมหลวงต่วนศรี มนตรีกุล (2417-2517...100 ปี)

ทรงอภิเษกสมรสกับ หม่อมหลวงต่วนศรี วรวรรณ (สกุลเดิม มนตรีกุล) มีพระโอรส-ธิดา คือ

  • หม่อมเจ้าศิวากร วรวรรณ (20 มีนาคม 2439-5 มีนาคม 2503) อดีตอาจารย์เตรียมแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , อดีตเลขานุการสถานทูตไทยประจำกรุงลอนดอน, ครูโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย, ครูใหญ่โรงเรียนภูเก็ตวิทยาลัย และ ครูใหญ่โรงเรียนมหาวชิราวุธ จ.สงขลา ไม่มีทายาทเนื่องจากครองความเป็นโสดจนกระทั่งสิ้นชีพตักษัย

[แก้] หม่อมผัน (2415 - 2496 : 81 ปี)

ทรงอภิเษกสมรสกับ หม่อมผัน มีพระโอรส-ธิดา คือ

[แก้] หม่อมอินทร์

ทรงอภิเษกสมรสกับ หม่อมอินทร์ มีพระโอรส-ธิดา คือ

  • พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวัลลภาเทวี (พ.ศ. 2435-2494) หรือ ท่านหญิงเตอะ หรือ ท่านหญิงขาว เดิมพระนามว่า หม่อมเจ้าหญิงวรรณวิมล อดีตพระคู่หมั้นในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
  • หม่อมเจ้าหญิงนันทนามารศรี วรวรรณ (พ.ศ. 2439-2510) เดิมพระนามว่า หม่อมเจ้าหญิงพิมลวรรณ
  • หม่อมเจ้าดุลภากร วรวรรณ (พ.ศ. 2443-2544) มีบุตรธิดากับหม่อมสิรี รวม 8 ท่าน คือ หม่อมราชวงศ์วรรณาภรณ์ ศุขเนตร, หม่อมราชวงศ์ลภาพรรณ วรวรรณ, หม่อมราชวงศ์มารศรี สุจริตกุล, หม่อมราชวงศ์กรณี วรวรรณ, หม่อมราชวงศ์เบญจวรรณ จักรพันธุ์, หม่อมราชวงศ์จารุวรรณ ทิวารี, หม่อมราชวงศ์พลากร วรวรรณ และ หม่อมราชวงศ์สาวิกา วรวรรณ
  • หม่อมเจ้าหญิงศรีสอางค์นฤมล วรวรรณ (พ.ศ. 2448-2541) หรือ ท่านหญิงตวง เดิมพระนามว่า หม่อมเจ้าหญิงวัลลีวรินทร์ เสกสมรสกับ หม่อมเจ้าลักษณากร เกษมสันต์
  • หม่อมเจ้า อีก 3 องค์ สิ้นชีพเมื่อวัยเยาว์

[แก้] หม่อมบุญ

ทรงเสกสมรสกับ หม่อมบุญ วรวรรณ มีพระโอรสคือ

[แก้] หม่อมหลวงตาด มนตรีกุล

ทรงเสกสมรสกับ หม่อมหลวงตาด มนตรีกุล มีพระธิดาคือ

[แก้] หม่อมแช่ม

ทรงเสกสมรสกับ หม่อมแช่ม มีพระโอรสคือ

  • หม่อมเจ้าวรวีรากร วรวรรณ (พ.ศ. 2443-2509) เสกสมรสกับ หม่อมแพร ศรีวรรธนะ และหม่อมเริ่มจิตต์ พึ่งบารมี (2457-2548...91 ปี) มีธิดาคือ ท่านผู้หญิง มรว.รวิจิตร สุวรรณบุปผา

[แก้] หม่อมสุ่น

ทรงอภิเษกสมรสกับ หม่อมสุ่น มีพระโอรส-ธิดา คือ

[แก้] หม่อมแสร์

ทรงอภิเษกสมรสกับ หม่อมแสร์ มีพระโอรส คือ

[แก้] หม่อมพร้อม

[แก้] หม่อมเจียม

  • หม่อมเจ้าหญิงสิริวันต์ วรวรรณ

[แก้] หม่อมเชื้อเล็ก

  • หม่อมเจ้าหญิงดวงตา วรวรรณ

นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงมีหม่อมคนอื่นๆ เช่น หม่อมต่วนใหญ่ หม่อมแถม

[แก้] พระนิพนธ์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ทรงมีชื่อเสียงจากงานพระนิพนธ์หลายชิ้นที่รู้จักกันดี ได้แก่ บทละครพูดเรื่อง " สร้อยคอที่หาย" ซึ่งเคยบรรจุในหนังสือเรียนวิชาภาษาไทยของกระทรวงศึกษาธิการ บทละครร้อง "สาวเครือฟ้า" ซึ่งได้สร้างตัวละครให้กลายเป็นคนที่เหมือนกับมีตัวจริงขึ้นมา 2 คน คือ ร้อยตรีพร้อม และสาวเครือฟ้า ทรงก่อตั้งโรงละครร้องขึ้นในบริเวณตำหนักที่ประทับ ชื่อว่า "โรงละครปรีดาลัย" เป็นโรงละครร้องแห่งแรกในสยาม

นอกจากนี้ยังทรงมีงานที่สำคัญ คือ พระนิพนธ์แปล จดหมายเหตุลาลูแบร์ โดยทรงแปลมาจากฉบับภาษาอังกฤษ "ตำนานพระแท่นมนังคศิลาอาสน์" รุไบยาตของโอมาร์ คัยยาม และ "นวางกุโรวาท" เป็นต้น และพระองค์ยังทรงใช้นามปากกาว่า "ประเสริฐอักษร" เพื่อทรงพระ นิพนธ์เรื่องสั้นไว้จำนวนหนึ่งอีกด้วย


บทละครเรื่อง สาวเครือฟ้า

ประวัติ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ทรงได้เค้าเรื่องนี้จากละครอุปรากร (โอเปรา) เรื่องมาดามบัตเตอร์ฟลาย (Madam Butterfly) ของเกียโคโม บุชชินี อุปรากรเรื่องนี้ได้ต้นเค้ามาจากนวนิยายของจอห์น ลูเธอร์ ลอง อีกต่อหนึ่งในคราวที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรปครั้งที่2 เมื่อพ.ศ. 2450 ได้ทอดพระเนตรการแสดงละครอุปรากรที่ฝรั่งเศส เรื่องมาดามบัตเตอร์ฟลายซึ่งเป็นเรื่องความรักและความผิดหวังระหว่างสาวญี่ปุ่นชื่อโจโจ้ซังกับทหารหนุ่มฝรั่ง เมื่อเสด็จนิวัติพระนครได้ทรงเล่าให้กรมนราธิปประพันธ์พงศ์ฟัง กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ทรงดัดแปลงเรื่องนี้มาเป็นละครร้องแสดงถวายหน้าพระที่นั่ง เป็นที่พอพระหฤทัยมาก นับเป็นการเริ่มต้นกำเนิดละครร้องที่ทรงดัดแปลงมาจากละครอุปรากรของยุโรป

ทำนองแต่ง เป็นบทละครร้องสลับพูด คำประพันธ์ที่ใช้เป็นประเภทกลอนเพลงไทย

ความมุ่งหมาย เพื่อใช้เป็นบทสำหรับเล่นละครร้อง

เรื่องย่อ ร้อยตรีพร้อม ย้ายไปรับราชการที่เชียงใหม่ เกิดรักใคร่กับ สาวเครือฟ้า หญิงชาวเชียงใหม่ ภายหลังได้เป็นสามีภรรยากันจนสาวเครือฟ้าให้กำเนิดบุตร ร้อยตรีพร้อมได้คำสั่งย้ายกลับกรุงเทพฯ ถูกผู้ใหญ่บังคับให้แต่งงานกับหญิงสาวชาวกรุงเทพฯ สาวเครือฟ้าเฝ้ารอสามี เมื่อได้ข่าวว่าสามีกลับเชียงใหม่ก็ดีใจไปคอยต้อนรับ ครั้นปรากฏว่าร้อยตรีพร้อมพาภรรยาชาวกรุงเทพฯมาด้วย สาวเครือฟ้าเสียใจใช้มีดแทงตัวตาย ร้อยตรีพร้อมรับบุตรไปอุปการะ

[แก้] แพร่งนรา

วังวรวรรณ เป็นวังที่ประทับของกรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ตั้งอยู่ระหว่างวัดสุทัศน์เทพวราราม กับวัดมหรรณพาราม ต่อมาวังนี้ถูกเวนคืนเพื่อนำพื้นที่มาสร้างเป็นถนน ตามโครงการขยายความเจริญของพระนครในสมัยนั้น คงเหลือเพียงพระตำหนักไม้เก่าหลังเล็ก ที่เดิมเป็นที่ตั้งของโรงละครปรีดาลัย ถูกปรับให้เป็นโรงเรียนตะละภัฏศึกษา และมีการแบ่งพื้นที่ริมถนนสร้างเป็นอาคารพาณิชย์ขายให้แก่เอกชน ชาวบ้านแถบนั้นจึงเรียกย่านนั้นว่า แพร่งนรา ตามพระนามของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์

[แก้] เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดของตระกูลต่าง ๆ ดังต่อไปนี้[3]

[แก้] อ้างอิง

  1. ^ ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศตั้งกรมพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนราธิปประพันธุพงษ์, เล่ม 6, ตอน 36, 8 ธันวาคม พ.ศ. 2432, หน้า 304
  2. ^ ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เลื่อนกรมตั้งพระองค์เจ้าและตั้งเจ้าพระยา, เล่ม 38, ตอน 0 ก, 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2464, หน้า 422
  3. ^ 3.0 3.1 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม 48, ตอน ง, 18 ตุลาคม พ.ศ. 2474, หน้า 2569
  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง

[แก้] แหล่งข้อมูลอื่น

สมัยก่อนหน้า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ สมัยถัดไป
พงศาดิศรมหิป
(กรมหมื่น)
2leftarrow.png พระนามกรมพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 4
นราธิปประพันธ์พงศ์
(กรมพระ)

2rightarrow.png ดำรงราชานุภาพ
(กรมพระยา)


เครื่องมือส่วนตัว

สิ่งที่แตกต่าง
การกระทำ
ป้ายบอกทาง
มีส่วนร่วม
พิมพ์/ส่งออก
เครื่องมือ
ภาษาอื่น