ยัตซา
สมิงยัตซา သမိန်ဗြာဇ္ဇ | |
|---|---|
| อัครมหาเสนาบดีร่วมแห่งหงสาวดี | |
| ดำรงตำแหน่ง 1388–1413 | |
| กษัตริย์ | พระเจ้าราชาธิราช |
| ก่อนหน้า | สมิงชีพราย |
| ถัดไป | เทียนมานียุต |
| ผู้ว่าราชการแห่งมย่องเมียะ | |
| ดำรงตำแหน่ง 1390–1413 | |
| กษัตริย์ | พระเจ้าราชาธิราช |
| ก่อนหน้า | สมิงเลิกพร้า (ในฐานะ อุปราช) |
| ถัดไป | Smin Than-Laik[1] |
| ผู้ว่าราชการแห่งโดนวู่น | |
| ดำรงตำแหน่ง 1388–1390 | |
| กษัตริย์ | พระเจ้าราชาธิราช |
| ก่อนหน้า | Smin Sam Lek |
| ถัดไป | ? |
| ข้อมูลส่วนบุคคล | |
| เกิด | Me Sauk (Ma Thauk) อาณาจักรเมาะตะมะ |
| เสียชีวิต | ป. มีนาคม ค.ศ. 1413 ใกล้แปร อาณาจักรอังวะ |
| คู่สมรส | Tala Mi Baik[2] |
| วิชาชีพ | อัครมหาเสนาบดี, ผู้บัญชาการทหาร |
| ยศที่ได้รับการแต่งตั้ง | |
| รับใช้ | อาณาจักรหงสาวดี |
| สังกัด | กองทัพอาณาจักรหงสาวดี |
| ประจำการ | คริสต์ทศวรรษ 1380–1413 |
| ยศ | ผู้บัญชาการทหาร (1388–1413) |
| บังคับบัญชา | ทหารบก ทหารเรือ |
| ผ่านศึก | เมาะตะมะ (1387–1388) สามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี (1389–1390) สงครามสี่สิบปี (1385–1413) |
สมิง[note 1]ยัตซา (พม่า: သမိန်ဗြာဇ္ဇ, เสียงอ่านภาษาพม่า: [θəmèiɴ bjaʔ za̰]; บางครั้งสะกดเป็น သမိန်ဖြတ်စ,[note 2] [θəmèiɴ pʰjaʔ sa̰]; เสียชีวิต ค.ศ. 1413) หรือในราชาธิราชเรียก สมิงพ่อเพชร เป็นอัครมหาเสนาบดีร่วมแห่งหงสาวดีและผู้บัญชาการทหารสูงสุดของกองทัพหงสาวดีใน ค.ศ. 1388 ถึง 1413 ระหว่างรัชสมัยพระเจ้าราชาธิราช เขาเป็นเจ้าเมืองสำคัญที่มย่องเมียะ (ค.ศ. 1390–1413) และโดนวู่น (ค.ศ. 1388–1390) ร่วมกับเพื่อนร่วมงานของเขา เทียนมานียุต และสมิงนครอินทร์ ยัตซาเป็นส่วนสำคัญในภารกิจรวมแผ่นดินที่พูดภาษามอญในปลายคริสต์ทศวรรษ 1380 เช่นเดียวกับสงครามสี่สิบปีที่ต่อสู้กับอาณาจักรอังวะที่พูดภาษาพม่า จนเขาถึงแก่กรรม
อาชีพช่วงต้น
[แก้]เขาได้รับการกล่าวถึงครั้งแรกในพงศาวดารราชาธิราช โดยเป็นหนึ่งในเสบาบดีผู้จงรักภักดีต่อพระเจ้าราชาธิราช กษัตริย์องค์ใหม่ ใน ค.ศ. 1384 ชื่อของเขาคือ Ma Thauk (မသောက်)[note 3] และได้รับบรรดาศักดิ์ Than-Lan (သံလံ)[note 4] จากกษัตริย์องค์ใหม่[3] พงศาวดารมอญฉบับปากลัดระบุว่าเขาเป็นอัครเสนาบดีและผู้บัญชาการอยู่แล้ว ซึ่งมีตำแหน่ง Smin Than-Byat (သမိန်သံဗြတ်)[note 5] เมื่อเขาประจำการที่ Tari ใน ค.ศ. 1387 [note 6] อย่างไรก็ตาม ไม่มีการกล่าวถึงเขาในฐานะผู้บัญชาการหรือเสนาบดีอาวุโสระหว่างการรุกรานหงสาวดีสองครั้งแรก (1385–1387) โดยอาณาจักรอังวะจากทางเหนือ โดยใน ค.ศ. 1387 เขามีทหารเพียง 500 นายเท่านั้น[note 7]
หมายเหตุ
[แก้]- ↑ สมิงเป็นคำทับศัพท์จากตำแหน่งภาษามอญว่า သ္ငီ
- ↑ ชื่อนี้ปรากฏในพงศาวดารพม่ามาตรฐาน: ดู (Maha Yazawin Vol. 1 2006: 300) และ (Hmannan Vol. 1 2003: 430)
- ↑ Ma Thauk เป็นรูปสะกดภาษาพม่าที่อิงจากการทับศัพท์ชื่อในภาษามอญ မသောက် ตาม (Pan Hla 2005: 326, footnote 1) อักษร မ ออกเสียงในภาษามอญว่า Me ([mɛ̯]) และอักษร သ ออกเสียงว่า "sa" ดังนั้น ชื่อของเขาควรทับศัพท์เป็น Me Sauk ([mɛ̯ saʊ̯k])
- ↑ Than-Lan เป็นรูปสะกดภาษาพม่าที่อิงจากการทับศัพท์ชื่อในภาษามอญ သံလံ เมื่ออิงกฎการสะกดภาษามอญแบบพื้นฐานตาม (Pan Hla 2005: 326, footnote 1) ชื่อนี้อาจทับศัพท์เป็น Sam-Lam
- ↑ Than-Byat เป็นรูปสะกดภาษาพม่าที่อิงจากการทับศัพท์ชื่อในภาษามอญ သံဗြတ် เมื่ออิงกฎการสะกดภาษามอญแบบพื้นฐานตาม (Pan Hla 2005: 326, footnote 1) ชื่อนี้อาจทับศัพท์เป็น Sam-Brat
- ↑ (Pan Hla 2005: 171) : ในราชาธิราชระบุการรุกรานของพญาทะละไว้ว่า ผู้บัญชาการประจำการที่ Tari ซึ่งภายหลังรู้จักกันในชื่อยัตซา มีชื่อว่า Than-Lan อย่างไรก็ตาม ปากลัดระบุว่าบุคคลที่ภายหลังรู้จักกันในชื่อยัตซา เป็นอัครมหาเสนาบดี (အမတ်ကြီး) อยู่แล้ว ซึ่งมีชื่อว่า Than-Byat
- ↑ พงศาวดารหลายแห่ง (Pan Hla 2005: 171) ระบุว่าเขามีทหารเพียง 500 นาย แต่จาก (Harvey 1925: 333–336) ระบุว่า จำนวนทหารตามที่รายงานในพงศาวดารพม่าควรลดลงประมาณเท่าตัว ดังนั้น เขาน่าจะสั่งการทหารประมาณ 500 นาย
อ้างอิง
[แก้]บรรณานุกรม
[แก้]- Fernquest, Jon (Spring 2006). "Rajadhirat's Mask of Command: Military Leadership in Burma (c. 1348–1421)" (PDF). SBBR. 4 (1). คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2019-08-01. สืบค้นเมื่อ 2017-12-26.
- Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.
- Kala, U (2006) [1724]. Maha Yazawin (ภาษาพม่า). Vol. 1–3 (4th printing ed.). Yangon: Ya-Pyei Publishing.
- Maha Sithu (2012) [1798]. Kyaw Win; Thein Hlaing (บ.ก.). Yazawin Thit (ภาษาพม่า). Vol. 1–3 (2nd printing ed.). Yangon: Ya-Pyei Publishing.
- Pan Hla, Nai (2005) [1968]. Razadarit Ayedawbon (ภาษาพม่า) (8th printing ed.). Yangon: Armanthit Sarpay.
- Royal Historical Commission of Burma (2003) [1832]. Hmannan Yazawin (ภาษาพม่า). Vol. 1–3. Yangon: Ministry of Information, Myanmar.