มันคันขาว

มันคันขาว
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Plantae
(unranked):	Angiosperms
(unranked):	Monocots
อันดับ:	Dioscoreales
วงศ์:	Dioscoreaceae
สกุล:	Dioscorea
สปีชีส์:	D.  pentaphylla
ชื่อทวินาม
Dioscorea pentaphylla L.

มันคันขาว หรือ มันเลือด (ชื่อวิทยาศาสตร์: Dioscorea pentaphylla, อังกฤษ: fiveleaf yam) เป็นพืชในวงศ์กลอย เป็นพืชท้องถิ่นในเอเชียและทางตะวันออกของโพลีเนเชีย เป็นไม้เลื้อย ดอกแยกเพศแยกต้น มีหัวใต้ดินแข็ง อยู่ได้นาน และมีการสะสมของลิกนิน ใช้ลำต้นเลื้อยพัน เหนียว ใบเดี่ยวรูปหัวใจ บางครั้งเกิดหัวฝอยสะสมอาหารที่ลำต้น หัวยาว อยู่ลึกในดิน กลมหรือทรงลูกแพร์ เนื้อหัวสีขาวหรือสีเหลืองส้ม บางครั้งมีจุดประสีม่วง ลำต้นเลื้อยพันไปทางซ้าย ส่วนล่างมีหนามปกคลุม มีขนสีแดงสนิมคลุมก้านใบ ช่อดอกมีขนละเอียดสีแดงปกคลุม ผลสีดำมีปีกและมีขนปกคลุม

สายพันธุ์

มันคันขาวกระจายพันธุ์เริ่มจากตอนเหนือของอินเดีย ตอนใต้ของจีนและทั้งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีความแตกต่างกันเป็นหลายพันธุ์ดังนี้

• variety pentaphylla หัวทรงกระบอก ขนาดเล็ก ไม่แตกแขนงพบได้ทั่วไป
• variety malaica หัวยาวมากกว่ากว้าง มีขนสีแดงปกคลุมหนาแน่น พบในบอร์เนียว ฟิลิปปินส์
• variety papuana หัวป้อมเป็นพู ไม่แบน ดอกขนาดใหญ่ พบในนิวกินี
• variety javanica ตันเล็กกว่าพันธุ์ papuana ดอกเล็กกว่า พบที่เกาะชวา
• variety palmata หัวแบบ ผิวเรียบ มีขนสีเงินปกคลุม พบในติมอร์ ฟิลิปปินส์
• variety sacordotalis คล้าย variety palmata แต่ใบย่อยยาวกว่าดอกและหัวเล็กกว่า พบในเกาะชวา

การใช้ประโยชน์

หัวใช้รับประทานเป็นอาหาร ต้นที่เป็นสายพันธุ์ป่ามักมีกลิ่นและรสที่ไม่น่ารับประทานส่วนหัวรับประทานได้ เนื้อหัวมีสารสีม่วงกระจายเป็นหย่อม ต้มสุกแล้วเนื้อร่วนซุย เนื้อออกสีม่วง

มันคันขาวนึ่งไม่ใส่เกลือ

คุณค่าทางโภชนาการต่อ 100 g (3.5 oz)
พลังงาน	343 kJ (82 kcal)
คาร์โบไฮเดรต	20 g
ไขมัน	0.08 g
โปรตีน	1.73 g
วิตามินและแร่ธาตุ วิตามิน ปริมาณ %DV† ไทอะมีน (บี1) 7% 0.086 mg ไรโบฟลาวิน (บี2) 1% 0.014 mg ไนอะซิน (บี3) 1% 0.13 mg กรดแพนโทเทนิก (บี5) 10% 0.48 mg วิตามินบี6 12% 0.209 mg โฟเลต (บี9) 3% 12 μg แร่ธาตุ ปริมาณ %DV† เหล็ก 2% 0.43 mg แมกนีเซียม 2% 10 mg แมงกานีส 12% 0.283 mg ฟอสฟอรัส 3% 40 mg โพแทสเซียม 17% 495 mg โซเดียม 1% 12 mg สังกะสี 3% 0.32 mg
Link to USDA Database entry
†เปอร์เซ็นต์ประมาณการโดยใช้คำแนะนำ ของสหรัฐอเมริกาสำหรับผู้ใหญ่ สำหรับโพแทสเซียมใช้การประมาณการตามคำแนะนำ ของผู้เชี่ยวชาญจาก National Academies

อ้างอิง

• พีรศักดิ์ วรสุนทโรสถ และคณะ. ทรัพยากรพืชในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 9: พืชให้คาร์โบไฮเดรตที่ไม่ใช่เมล็ด. กทม. สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย. 2544. หน้า 112 - 119

แหล่งข้อมูลอื่น

• USDA Plants Profile เก็บถาวร 2013-05-04 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน