นพปฎลมหาเศวตฉัตร

นพปฎลมหาเศวตฉัตร หรืออีกชื่อหนึ่งคือ พระมหาเศวตฉัตร เป็นสิ่งที่พิจารณาว่าเป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์แห่งประเทศไทยที่เก่าแก่และศักดิ์สิทธิ์ที่สุด เป็นฉัตรขาวจำนวน 9 ชั้น สำหรับพระมหากษัตริย์ที่ผ่านพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว พระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่ไม่สามารถประทับภายใต้นพปฎลมหาเศวตฉัตรได้จนกว่าจะประทับที่พระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ เพื่อทรงรับน้ำอภิเษก และประธานพระครูพราหมณ์น้อมเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉัตรเรียบร้อยแล้ว^[1]^: 70

รายละเอียด

ฉัตรทำมาจากผ้าไหมขาวที่เย็บด้วยด้ายทอง มักกางกั้นเหนือพระราชอาสน์ที่สำคัญในพระบรมมหาราชวัง (คล้ายกับเบญจาคริสต์) ตัวฉัตรเองถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์และถูกถวายให้แก่กษัตริย์ในวันครบรอบวันบรมราชาภิเษก ปัจจุบันมีอยู่ 9 องค์ โดยหกองค์อยู่ในพระบรมมหาราชวัง สององค์อยู่ในพระราชวังดุสิต และหนึ่งองค์อยู่ในพระราชวังบางปะอิน^[1]^: 93 ความเชื่อนี้มาจากศาสนาฮินดูโบราณว่า ตัวฉัตรแสดงถึงการปกป้องกษัตริย์ทั้งรูปธรรมและนามธรรม การมีหลายชั้นสื่อถึงการสั่งสมพระเกียรติยศและพระบุญญาธิการแห่งพระบรมราชอิสริยยศ^[1]^: 95 ในระหว่างพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ประธานพระครูพราหมณ์น้อมเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉัตร ณ พระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ ภายใต้พระบวรเศวตฉัตร ภายหลังทรงรับน้ำอภิเษกแล้ว พระมหากษัตริย์ทรงรับและพระราชทานให้มหาดเล็ก จากนั้นจึงทรงเสด็จไปประทับ ณ พระที่นั่งภัทรบิฐ ภายใต้นพปฎลมหาเศวตฉัตร ประธานพระครูพราหมณ์กล่าวเวทสรรเสริญเปิดศิวาลัยไกรลาส จบแล้วทูลเกล้าฯ ถวายเครื่องประกอบพระบรมราชอิสริยยศต่อไป^[1]^: 85

ในวันครบรอบวันบรมราชาภิเษก จะมีวันสำคัญที่มีชื่อว่า วันฉัตรมงคล ซึ่งเป็นวันที่พระมหากษัตริย์ทรงประกอบพระราชพิธีสมโภชพระมหาเศวตฉัตร โดยจะกระทำ ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย โดยรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ตรงกับวันที่ 4 พฤษภาคม

ที่ตั้ง

ปัจจุบันมีนพปฎลมหาเศวตฉัตรกางกั้นโดยตลอดอยู่ 9 องค์ โดยหกองค์อยู่ในพระบรมมหาราชวัง สององค์อยู่ในพระราชวังดุสิต และหนึ่งองค์อยู่ในพระราชวังบางปะอิน^[2]

พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระบรมมหาราชวัง เหนือพระที่นั่งพุดตานกาญจนสิงหาสน์
พระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระบรมมหาราชวัง เหนือพระที่นั่งภัทรบิฐ
พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระบรมมหาราชวัง เหนือพระแท่นราชบรรจถรณ์
พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน พระบรมมหาราชวัง เหนือพระเครื่องพระสำอาง
พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง เหนือพระแท่นราชบัลลังก์ประดับมุก
พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง เหนือพระที่นั่งพุดตานถม
พระที่นั่งอนันตสมาคม พระราชวังดุสิต เหนือพระแท่นราชบัลลังก์
พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต เหนือพระที่นั่งกง
พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน เหนือพระแท่นราชบัลลังก์

และในปัจจุบันพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร กางกั้นพระโกศทองใหญ่ประกอบพระราชอิสริยยศพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เหนือพระแท่นสุวรรณเบญจดล ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง

นอกจากนี้ยังมีการการกั้นเหนือพระบรมรูปสมเด็จพระบูรพมหากษัตราธิราชเจ้า ณ ปราสาทพระเทพบิดร และเหนือพระแท่นมนังคศิลาอาสน์ ณ พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม รวมทั้งการกางกั้นเหนือพระพุทธรูปสำคัญที่พระมหากษัตริย์ทรงถวายเป็นพุทธบูชา

กรณีพิเศษ

มีบางกรณีที่พระมหากษัตริย์ทูลเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉัตร เพื่อถวายพระเกียรติยศสูงสุดเป็นกรณีพิเศษ ดังนี้

พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (ขณะดำรงพระราชอิสริยยศ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช) ทูลเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉัตร แด่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล สำหรับกางกั้นพระโกศทรงพระบรมศพ เนื่องจากพระองค์สวรรคตก่อนประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ภายหลังจึงเฉลิมพระปรมาภิไธยใหม่เป็นพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล^[3]
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทูลเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉัตร (ในหมายกำหนดการออกนามว่า "พระเศวตฉัตร 9 ชั้น") แด่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สำหรับกางกั้นพระโกศประกอบพระราชอิสริยยศพระบรมศพ หลังการสวรรคตของพระองค์ เพื่อเป็นการแสดงพระราชกตัญญูของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงมีต่อสมเด็จพระบรมราชชนนี เนื่องจากพระองค์เคยทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระบรมราชสวามีของพระองค์ ขณะทรงผนวช^[4] โดยเป็นพระบรมวงศานุวงศ์สตรีหรือฝ่ายในพระองค์แรก ที่ทรงได้รับการทูลเกล้าฯ ถวายนพปฎลมหาเศวตฉัตร^[5]

ภาพ

พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน: พระแท่นราชบรรจถรณ์ของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน: พระเครื่องพระสำอางของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท: ฉัตรอยู่เหนือพระแท่นราชบัลลังก์ประดับมุก
พระที่นั่งอนันตสมาคม: พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงลงพระปรมาภิไธยในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475