ชาห์
ชาห์ (เปอร์เซีย: شاه) เป็นพระอิสริยยศของเปอร์เซีย มีความหมายว่า "ราชา" คำนี้ถูกใช้ในอาณาจักรเปอร์เซียโบราณเรื่อยมาจนถึงจักรวรรดิเปอร์เซียยุคใหม่ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของราชบัลลังก์ของอิหร่านจนถึงการล่มสลายของราชวงศ์ปาห์ลาวีในปี 1979[1]
ในสมัยโบราณ กษัตริย์แห่งราชวงศ์อะคีเมนิด เช่นดาไรอัสมหาราชใช้พระอิสริยยศว่า ชาห์อันชาห์ (شاهنشاه) แปลว่า “ราชาธิราช” แสดงถึงอำนาจสูงสุดในอาณาจักรอันกว้างใหญ่ของตน และสะท้อนแนวคิดแบบจักรวรรดินิยม ซึ่งราชาองค์หนึ่งปกครองเหนือราชาอีกหลายองค์ นอกจากนี้ จักรวรรดิออตโตมันยังรับเอาวัฒนธรรมนี้ไปใช้งานเป็นพระอิสริยยศของตนเองที่เรียกว่า ปาดีชาห์ (پادشاه) ซึ่งแปลว่า "จอมราชา"
ตำแหน่งภริยาเอกเพียงหนึ่งเดียวของชาห์คือ มะเลเกห์ (ملکه) แปลว่า "ราชินี" ส่วนตำแหน่งสนมมีสองประเภทตามหลักนิกะห์มุตอะห์ สตรีที่เป็นเจ้าโดยกำเนิดมักได้รับสัญญาเป็นภรรยาถาวร เรียกว่า ซานแอคดี (زن عقدی) แปลว่า "หม่อมจดทะเบียน" ส่วนสตรีที่มิใช่เจ้าจะได้รับสัญญาเป็นภรรยาชั่วคราว เรียกว่า ซานซีเฮห์ (زن صیغه) ทั้งนี้ในปี 1967 มีการสถาปนาฟาราห์ ปาห์ลาวี จากตำแหน่งมะเลเกห์ขึ้นเป็น ชาห์บานู (شاهبانو) องค์แรกในประวัติศาสตร์ และใช้ฐานันดรศักดิ์แบบจักรพรรดินี
ในสมัยใหม่ คำว่าชาห์กลับมาเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางอีกครั้งภายใต้ราชวงศ์ปาห์ลาวี โดยเฉพาะในสมัยของโมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี ผู้เป็นชาห์องค์สุดท้าย ก่อนถูกโค่นล้มในการปฏิวัติอิหร่านในปี 1979 หลังจากนั้น ประเทศอิหร่านเปลี่ยนผ่านไปสู่การปกครองแบบสาธารณรัฐอิสลาม[2]