การทัพกัลลิโพลี

การทัพกัลลิโพลี
ส่วนหนึ่งของ เขตสงครามตะวันออกกลางในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง
ภาพชุดในการทัพ จากบนและซ้ายถึงขวา: ผู้บัญชาการทหารออตโตมันรวมมุสทาฟา เคมัล (คนที่ 4 จากซ้าย); เรือรบของฝ่ายสัมพันธมิตร; หาดวีจากดาดฟ้าหัวเรือเอ็สเอ็ส ริเวอร์ไคลด์; ทหารออตโตมันในสนามเพลาะ; และตำแหน่งของฝ่ายสัมพันธมิตร
วันที่ 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1915 – 9 มกราคม ค.ศ. 1916 (10 เดือน 3 สัปดาห์ 2 วัน) สถานที่ คาบสมุทรกัลลิโพลี ซันจักแห่งเกลิโบลู เอดีร์แนวิลาแยต จักรวรรดิออตโตมัน 40°22′N 26°27′E ผล จักรวรรดิออตโตมันชนะ
คู่สงคราม
สหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ [[บริติชราช|]] นิวฟันด์แลนด์ สาธารณรัฐฝรั่งเศส แอลจีเรีย ตูนิเซีย แอฟริกาตะวันตก สนับสนุนโดย: รัสเซีย	จักรวรรดิออตโตมัน สนับสนุนโดย: เยอรมนี ออสเตรีย-ฮังการี
ผู้บังคับบัญชาและผู้นำ
เอียน แฮมิลตัน เฮอร์เบิร์ต คิตเชเนอร์ จอห์น เดอ โรเบ็ก วิลเลียม เบิร์ดวูด วินสตัน เชอร์ชิล อ็องรี กูโรด์ Maurice Bailloud	แอนแวร์ พาชา อ็อทโท ฟ็อน ซันเดอส์ โชลัค ฟาอิค พาชา เมห์เม็ด เวฮิบ พาชา เมห์เม็ด เอซัด พาชา เฟฟซี พาชา เจวัต พาชา มุสทาฟา เคมัล เบย์ จาเฟร์ ทัยยาร์ เบย์ เอริช เวเบอร์ อาห์เม็ต เฟฟซี เบย์ ฮาลิล ซามี เบย์ เซลาฮัตทิน อาดิล เบย์ ยาคุบ เชฟคี เบย์ คาซึม เบย์
หน่วยที่เกี่ยวข้อง
กองกำลังรบนอกประเทศเมดิเตอร์เรเนียน กองพลแรงงานอียิปต์ กองพลแรงงานมอลตา กองกำลังรบนอกประเทศตะวันออก	กองทัพที่ 5 ภารกิจทหาร
กำลัง
5 หน่วย (ตอนแรก) 15 หน่วย (สุดท้าย) รวม: 489,000 นาย อังกฤษ 345,000 นาย (รวมจากอินเดียและนิวฟันด์แลนด์) ฝรั่งเศส 79,000 นาย ออสเตรเลีย ป. 50,000 นาย นิวซีแลนด์ ป. 15,000 นาย สนับสนุนโดย แรงงานพลเมือง ป. 2,000 คน	6 หน่วย (ตอนแรก) 16 หน่วย (สุดท้าย) รวม: 315,500 นาย เยอรมนี ป. 700 นาย
ความสูญเสีย
จักรวรรดิบริติช: 198,340 นาย (ถูกฆ่า 31,389 นาย หายตัวหรือเชลยศึก 9,708 นาย บาดเจ็บ 78,749 นาย อพยพผู้ป่วย 78,494 นาย ฝรั่งเศส: ถูกฆ่าและหายตัว 9,000 นาย บาดเจ็บ 18,000 นาย อพยพผู้ป่วย 20,000 นาย ออสเตรเลีย: ถูกฆ่า 7,594 นาย บาดเจ็บ 18,500 นาย นิวซีแลนด์: ถูกฆ่า 3,431 นาย บาดเจ็บ 4,140 นาย รวม: 300,000 นาย (ถูกฆ่า 56,707 นาย)	จักรวรรดิออตโตมัน: 255,268 นาย (ถูกฆ่า 56,643 นาย, บาดเจ็บ 97,007 นาย, หายไปหรือเชลยศึก 11,178 นาย) อพยพผู้ป่วย 69,440 นาย เสียชีวิตจากโรค 21,000 นาย รวม: 255,268 นาย (ถูกฆ่า 56,643 นาย)

การทัพกัลลิโพลี เป็นที่รู้จักกันในชื่อ การทัพดาร์ดะเนลส์, ยุทธการที่กัลลิโพลี หรือ ยุทธการที่ชานักคาแล (ตุรกี: Gelibolu Muharebesi, Çanakkale Muharebeleri หรือ Çanakkale Savaşı) เป็นการทัพในสงครามโลกครั้งที่หนึ่งที่เกิดขึ้นบนคาบสมุทรกัลลิโพลี (ปัจจุบันคือเกลิโบลู ประเทศตุรกี) ตั้งแต่วันที่ 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1915 ถึง 9 มกราคม ค.ศ. 1916 ฝ่ายมหาอำนาจไตรภาคี ได้แก่ บริติช ฝรั่งเศส และรัสเซีย ได้พยายามที่จะทำให้จักรวรรดิออตโตมันอ่อนแอลง หนึ่งสมาชิกประเทศในฝ่ายมหาอำนาจกลาง โดยเข้าควบคุมช่องแคบที่เป็นเส้นทางการขนส่งสินค้าไปยังจักรวรรดิรัสเซีย การโจมตีป้อมปราการออตโตมันของฝ่ายสัมพันธมิตรที่ทางเข้าของช่องแคบดาร์ดะเนลส์ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1915 ได้ประสบความล้มเหลว และตามมาด้วยการยกพลขึ้นบกบนคาบสมุทรกัลลิโพลีในเดือนเมษายน ค.ศ. 1915 เพื่อเข้ายึดครองกรุงอิสตันบลู(คอนสแตนติโนเปิล) เมืองหลวงของออตโตมัน

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1916 ภายหลังการสู้รบแปดเดือน มีผู้เสียชีวิตประมาณ 250,000 คนในแต่ละฝ่าย การทัพทางภาคพื้นดินได้ถูกละทิ้งและถอนกำลังในการบุกครอง มันเป็นความพ่ายแพ้ที่มีค่ามากสำหรับฝ่ายมหาอำนาจไตรภาคี และสำหรับผู้ให้การสนับสนุน โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือ ลอร์ดที่หนึ่งแห่งกระทรวงทหารเรือ (ค.ศ. 1911- ค.ศ. 1915) วินสตัน เชอร์ชิล การทัพดังกล่าวได้ถือเป็นชัยชนะที่ยิงใหญ่ของออตโตมัน ในตุรกี ได้ถือว่าเป็นส่วนเวลาที่ถูกกำหนดไว้ในประวัติศาสตร์ของรัฐ การโจมตีแบบระลอกครั้งสุดท้ายในการปกป้องมาตุภูมิ เมื่อจักรวรรดิออตโตมันได้ล่าถอย การต่อสู้รบดังกล่าวได้กลายเป็นพื้นฐานของสงครามประกาศอิสรภาพตุรกีและการประกาศสถาปนาสาธารณรัฐตุรกีในอีกแปดปีต่อมา โดยมีมุสทาฟา เคมัล อาทาทืร์ค ผู้ซึ่งมีชื่อเสียงในฐานะผู้บัญชาการทหารที่กัลลิโพลี ในฐานะผู้ก่อตั้งและประธานาธิบดี

การทัพดังกล่าวมักจะถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นของจิตสำนึกแห่งชาติของออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ วันที่ 25 เมษายน ซึ่งเป็นวันครบรอบของการยกพลขึ้นบกหรือที่เรียกว่า วันแอนแซก ซึ่งเป็นวันที่รำลึกถึงทหารผู้เสียชีวิตและทหารผ่านศึกที่สำคัญที่สุดในสองประเทศ ซึ่งดูดีกว่า วันแห่งการรำลึก (วันสงบศึก)

ภูมิหลัง

การโจมตีทะเลดำ

เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม ค.ศ. 1914 เรือรบเยอรมันเดิมสองลำ ได้แก่ ยาวุซ สุลต่าน เซลิม และ มิดิลลี ของออตโตมัน ดำเนินการโจมตีทะเลดำ โดยระดมยิงท่าเรือโอเดสซาของรัสเซียและจมเรือหลายลำ เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม ออตโตมันเข้าสู่สงครามและเริ่มการทัพคอเคซัสต่อรัสเซีย อังกฤษระดมยิงป้อมในกัลลิโปลีเป็นช่วงสั้น ๆ บุกเมโสโปเตเมีย และศึกษาความเป็นไปได้ในการฝ่าช่องแคบดาร์ดะแนลส์

ยุทธศาสตร์ฝ่ายสัมพันธมิตรและช่องแคบดาร์ดะแนลส์

ก่อนมีแนวคิดเรื่องปฏิบัติการดาร์ดะแนลส์ อังกฤษเคยวางแผนยกพลขึ้นบกใกล้อเล็กซานเดรตตาในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน แนวคิดนี้เสนอขึ้นครั้งแรกโดยโบกอส นูบาร์ใน ค.ศ. 1914 แผนนี้จัดทำโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสงคราม จอมพล เอิร์ลคิตเชนเนอร์ เพื่อตัดเมืองหลวงออตโตมันออกจากซีเรีย ปาเลสไตน์ และอียิปต์ อเล็กซานเดรตตาเป็นพื้นที่ที่มีประชากรคริสต์และเป็นศูนย์กลางยุทธศาสตร์ของเครือข่ายทางรถไฟออตโตมัน หากยึดได้ก็จะผ่าจักรวรรดิออกเป็นสองส่วน พลเรือโทเซอร์ริชาร์ด เพียร์ส ผู้บัญชาการทหารสูงสุด หมู่เกาะอินเดียตะวันออก สั่งให้กัปตันแฟรงก์ ลาร์คินแห่ง เรือหลวง ดอริส ไปยังอเล็กซานเดรตตาเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม ค.ศ. 1914 ขณะนั้น เรือลาดตระเวนรัสเซีย อัสโคลด์ ของรัสเซียและเรือลาดตระเวนฝรั่งเศส เรอแก็ง ก็อยู่ที่นั่นด้วย คิตเชนเนอร์ยังคงทำงานเกี่ยวกับแผนนี้ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1915 ซึ่งเป็นช่วงเริ่มต้นความพยายามของอังกฤษในการปลุกระดมการก่อกบฏอาหรับ การยกพลขึ้นบกที่อเล็กซานเดรตตาถูกยกเลิก เพราะในทางทหารจะต้องใช้ทรัพยากรมากกว่าที่ฝรั่งเศสสามารถจัดสรรได้ และในทางการเมือง ฝรั่งเศสไม่ต้องการให้อังกฤษปฏิบัติการในเขตอิทธิพลของตน ซึ่งเป็นจุดยืนที่อังกฤษเคยยอมรับไว้ใน ค.ศ. 1912

ภายในปลาย ค.ศ. 1914 บนแนวรบด้านตะวันตก การตอบโต้กลับของฝรั่งเศสและอังกฤษในยุทธการที่แม่น้ำมาร์นครั้งที่หนึ่งยุติลงแล้ว ขณะที่ชาวเบลเยียม อังกฤษ และฝรั่งเศสต้องสูญเสียอย่างหนักในยุทธการที่อิเปร์ครั้งที่หนึ่งในแคว้นฟลานเดอร์ส สงครามเคลื่อนที่ได้พัฒนาไปสู่สงครามสนามเพลาะ จักรวรรดิเยอรมันและจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีปิดเส้นทางการค้าทางบกระหว่างอังกฤษและฝรั่งเศสทางตะวันตก กับรัสเซียทางตะวันออก ทะเลสีขาวในอาร์กติกและทะเลโอค็อตสค์ในตะวันออกไกลกลายเป็นทะเลน้ำแข็งในฤดูหนาวและอยู่ห่างไกลจากแนวรบด้านตะวันออก ส่วนทะเลบอลติกถูกปิดล้อมโดยกองทัพเรือจักรวรรดิเยอรมัน และทางเข้าสู่ทะเลดำผ่านช่องแคบดาร์ดะแนลส์อยู่ภายใต้การควบคุมของจักรวรรดิออตโตมัน ตราบใดที่ออตโตมันยังคงเป็นกลาง รัสเซียยังสามารถรับเสบียงผ่านช่องแคบดาร์ดะแนลส์ได้ แต่ก่อนที่ออตโตมันจะเข้าสู่สงคราม ช่องแคบดังกล่าวถูกปิด และในเดือนพฤศจิกายน ออตโตมันเริ่มวางทุ่นระเบิดในเส้นทางน้ำดังกล่าว

วินสตัน เชอร์ชิลล์ ระหว่างทาลาต เบย์และเมห์เหม็ด คาวิด (ทั้งสองสวมหมวกเฟซ) ระหว่างการพำนักส่วนตัวของเขาในอิสตันบูลเมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1910

นักการเมืองฝรั่งเศสอาริสตีด บรีย็องเสนอในเดือนพฤศจิกายนให้โจมตีจักรวรรดิออตโตมัน แต่ข้อเสนอดังกล่าวถูกปฏิเสธ และความพยายามของอังกฤษในการติดสินบนออตโตมันให้เข้าร่วมฝ่ายสัมพันธมิตรก็ล้มเหลวเช่นกัน ต่อมาในเดือนเดียวกัน วินสตัน เชอร์ชิลล์ เสนาบดีกองทัพเรือ เสนอให้โจมตีช่องแคบดาร์ดะแนลส์ทางเรือ โดยอาศัยรายงานกำลังพลออตโตมันที่คลาดเคลื่อนบางส่วน เชอร์ชิลล์ต้องการใช้เรือประจัญบานล้าสมัยจำนวนมาก ซึ่งไม่สามารถปฏิบัติการต่อต้านกองเรือทะเลหลวงของเยอรมันได้ ในปฏิบัติการที่ดาร์ดะแนลส์ โดยมีกำลังยึดครองขนาดเล็กจากกองทัพบกสนับสนุน มีความหวังว่าการโจมตีออตโตมันจะดึงบัลแกเรียและกรีซเข้าสู่สงครามในฝ่ายสัมพันธมิตรด้วย เมื่อวันที่ 2 มกราคม ค.ศ. 1915 แกรนด์ดยุกนีกอลัยแห่งรัสเซียร้องขอความช่วยเหลือจากอังกฤษเพื่อต่อต้านออตโตมัน ซึ่งกำลังทำการรบในคอเคซัส จึงเริ่มมีการวางแผนการการสาธิตกำลังทางเรือในช่องแคบดาร์ดะแนลส์ เพื่อเบี่ยงเบนกำลังทหารออตโตมันออกจากคอเคซัส

ปฏิบัติการทางเรือ

แผนที่แสดงช่องแคบดาร์ดะแนลส์และกัลลิโปลี พร้อมตำแหน่งหัวสะพานของฝ่ายสัมพันธมิตรที่แหลมเฮลเลสและอ่าวแอนแซกก่อนการยกพลขึ้นบกที่อ่าวซูฟลา

เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1915 เครื่องบินทะเลของอังกฤษจากเรือบรรทุกเครื่องบินทะเล เรือหลวง อาร์กรอยัล ออกบินลาดตระเวนเหนือช่องแคบ สองวันต่อมา การโจมตีช่องแคบดาร์ดะแนลส์ครั้งแรกเริ่มขึ้น เมื่อกองเรืออังกฤษ-ฝรั่งเศส ซึ่งรวมถึงเรือประจัญบานเดรดนอทอังกฤษ เรือหลวง ควีนเอลิซาเบธ เริ่มการระดมยิงระยะไกลใส่ปืนใหญ่ชายฝั่งของออตโตมัน อังกฤษตั้งใจใช้เครื่องบินแปดลำจาก อาร์กรอยัล เพื่อชี้เป้าการยิง แต่มีเพียงชอร์ต ไทป์ 136เพียงลำเดียวที่พร้อมปฏิบัติการ สภาพอากาศที่เลวร้ายทำให้การโจมตีล่าช้า แต่ภายในวันที่ 25 กุมภาพันธ์ ป้อมปราการชั้นนอกถูกทำลายลงและทางเข้าช่องแคบได้รับการกวาดทุ่นระเบิดจนเปิดทาง ราชนาวิกโยธินถูกส่งขึ้นบกเพื่อทำลายปืนใหญ่ที่คุมคาเลและเซดดึลบาห์ร์ ขณะที่การระดมยิงทางเรือเปลี่ยนเป้าหมายไปยังฐานปืนใหญ่ระหว่างคุมคาเลกับเคเพซ

เชอร์ชิลล์เผชิญปัญหาจากความคล่องตัวของฐานปืนใหญ่ฝ่ายออตโตมัน ซึ่งจัดวางตามคำสั่งของพลเอกอ็อทโท ลีมัน ฟ็อน ซันเดิร์ส ที่สามารถหลบเลี่ยงการระดมยิงของฝ่ายสัมพันธมิตรได้ อีกทั้งยังคุกคามเรือกวาดทุ่นระเบิดที่ถูกส่งเข้าไปเปิดเส้นทางในช่องแคบ เขาจึงกดดันผู้บัญชาการกองเรือ พลเรือเอกแซกวิลล์ คาร์เดน ให้เพิ่มความเข้มข้นของปฏิบัติการทางเรือ คาร์เดนจึงจัดทำแผนใหม่ และเมื่อวันที่ 4 มีนาคม ได้ส่งโทรเลขถึงเชอร์ชิลล์ว่า กองเรืออาจสามารถเดินทางถึงอิสตันบูลได้ภายใน 14 วัน ความรู้สึกว่าชัยชนะใกล้มาถึงยิ่งเพิ่มขึ้นเมื่อมีการสกัดข้อความวิทยุของเยอรมัน ซึ่งเปิดเผยว่าป้อมปราการออตโตมันในดาร์ดะแนลส์กำลังกระสุนใกล้หมด เมื่อข้อความดังกล่าวถูกส่งต่อถึงคาร์เดน จึงมีความเห็นร่วมกันว่าจะเปิดฉากการโจมตีหลักในหรือราววันที่ 17 มีนาคม อย่างไรก็ตาม คาร์เดนซึ่งกำลังเผชิญภาวะเครียด ถูกแพทย์สั่งพักรักษาตัว และการบังคับบัญชาจึงตกเป็นของพลเรือเอกจอห์น เดอ โรเบ็ค

18 มีนาคม ค.ศ. 1915

ภาพพาโนรามาของกองเรือฝ่ายสัมพันธมิตรในช่องแคบดาร์ดะแนลส์

ในเช้าวันที่ 18 มีนาคม ค.ศ. 1915 กองเรือฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งประกอบด้วยเรือประจัญบาน 18 ลำ พร้อมด้วยเรือลาดตระเวนและเรือพิฆาตจำนวนหนึ่ง เริ่มการโจมตีหลักต่อจุดที่แคบที่สุดของช่องแคบดาร์ดะแนลส์ ซึ่งมีความกว้างเพียง 1 ไมล์ (1.6 กิโลเมตร) แม้เรือของฝ่ายสัมพันธมิตรจะได้รับความเสียหายบางส่วนจากการยิงตอบโต้ของออตโตมัน แต่เรือกวาดทุ่นระเบิดก็ได้รับคำสั่งให้รุกเข้าไปในช่องแคบ ตามบันทึกทางการของออตโตมัน ระบุว่าเมื่อถึงเวลา 14:00 น. "สายโทรศัพท์ทั้งหมดถูกตัดขาด การติดต่อสื่อสารกับป้อมปราการทั้งหมดหยุดชะงัก ปืนใหญ่บางกระบอกถูกทำลาย ... ส่งผลให้การยิงปืนใหญ่ของฝ่ายป้องกันอ่อนกำลังลงอย่างมาก" เรือประจัญบานฝรั่งเศส บูเวต์ ชนทุ่นระเบิดและอับปางภายในเวลาเพียงสองนาที โดยมีผู้รอดชีวิตเพียง 75 คนจากกำลังพล 718 นาย เรือกวาดทุ่นระเบิดซึ่งมีพลเรือนเป็นผู้ควบคุม ถอยกลับภายใต้การยิงของปืนใหญ่ฝ่ายออตโตมัน ทำให้ทุ่งทุ่นระเบิดส่วนใหญ่ยังคงอยู่ในสภาพเดิม เรือประจัญบาน เรือหลวง อิริซิสเทเบิล และเรือลาดตระเวนประจัญบาน เรือหลวง อินเฟล็กซิเบิล ชนทุ่นระเบิด อิริซิสเทเบิล จมลง แต่ลูกเรือส่วนใหญ่ได้รับการช่วยเหลือ ส่วน อินเฟล็กซิเบิล ได้รับความเสียหายอย่างหนักและถูกถอนออกจากปฏิบัติการ ระหว่างการรบเกิดความสับสนเกี่ยวกับสาเหตุของความเสียหาย โดยผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์บางส่วนเชื่อว่าเกิดจากตอร์ปิโด เรือประจัญบาน เรือหลวง โอเชียน ถูกส่งไปช่วย อิริซิสเทเบิล แต่ถูกกระสุนปืนใหญ่ยิงเสียหาย ต่อมาชนทุ่นระเบิดและมีการสละเรือ ก่อนจะจมลงในที่สุด

เรือประจัญบานฝรั่งเศส ซูฟร็อง และ โกลัวส์ แล่นผ่านแนวทุ่นระเบิดใหม่ที่ เรือวางทุ่นระเบิดออตโตมัน นุสรัต ลอบวางไว้เมื่อสิบวันก่อน และได้รับความเสียหายเช่นกัน ความสูญเสียดังกล่าวทำให้เดอ โรเบ็คสั่งถอนกำลังทั้งหมดเพื่อรักษากำลังรบที่เหลืออยู่ ระหว่างการวางแผนการทัพ มีการคาดการณ์ถึงความสูญเสียทางเรือไว้แล้ว และเรือที่ถูกส่งมาเป็นส่วนใหญ่ก็เป็นเรือประจัญบานรุ่นเก่า ซึ่งไม่เหมาะต่อการเผชิญหน้ากับกองเรือเยอรมัน นายทหารเรือระดับสูงบางคน เช่น ผู้บังคับการเรือ ควีนเอลิซาเบธ พลเรือจัตวาโรเจอร์ คีย์ส เชื่อว่าพวกเขาเกือบได้รับชัยชนะแล้ว โดยเห็นว่าปืนใหญ่ของออตโตมันเกือบจะกระสุนหมด แต่ความเห็นของเดอ โรเบ็ค สมุหราชนาวี แจ็กกี ฟิชเชอร์ และนายทหารคนอื่น ๆ ได้รับการยอมรับมากกว่า ความพยายามของฝ่ายสัมพันธมิตรในการฝ่าช่องแคบด้วยกำลังทางเรือจึงยุติลง เนื่องจากความสูญเสียและสภาพอากาศที่เลวร้าย จากนั้นจึงเริ่มมีการวางแผนยึดแนวป้องกันของออตโตมันทางบกเพื่อเปิดทางให้กองเรือ เรือดำน้ำฝ่ายสัมพันธมิตรสองลำพยายามผ่านช่องแคบดาร์ดะแนลส์ แต่สูญหายไปจากทุ่นระเบิดและกระแสน้ำที่เชี่ยวกราก

ปูมเหตุ

การเตรียมการของฝ่ายสัมพันธมิตร

ทหารฝรั่งเศสขึ้นบกที่เลมนอส ใน ค.ศ. 1915

หลังจากความล้มเหลวของการโจมตีทางเรือ ได้มีการรวบรวมกำลังพลเพื่อกำจัดปืนใหญ่เคลื่อนที่ของออตโตมันที่ขัดขวางไม่ให้เรือกวาดทุ่นระเบิดของฝ่ายสัมพันธมิตรเปิดเส้นทางให้เรือขนาดใหญ่ผ่านเข้าไปได้ คิตเชนเนอร์แต่งตั้งพลเอกเซอร์ เอียน แฮมิลตัน ให้เป็นผู้บัญชาการกองกำลังสำรวจกลางทะเลเมดิเตอร์เรเนียน (MEF) ซึ่งมีกำลังพล 78,000 นาย ทหารจากกองกำลังจักรวรรดิออสเตรเลียที่ 1 (AIF) และกองกำลังสำรวจนิวซีแลนด์ (NZEF) ตั้งค่ายอยู่ในอียิปต์ และเข้ารับการฝึกก่อนถูกส่งไปยังฝรั่งเศส กำลังพลออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ถูกจัดรวมเป็นกองทัพบกออสเตรเลียและนิวซีแลนด์ (ANZAC) ภายใต้การบังคับบัญชาของพลโท เซอร์ วิลเลียม เบิร์ดวูด ประกอบด้วยกองพลออสเตรเลียที่ 1 ซึ่งเป็นกองกำลังอาสาสมัคร และกองพลนิวซีแลนด์และออสเตรเลีย กำลังพลแอนแซกได้รับการสมทบจากกองพลที่ 29 ซึ่งเป็นกองทัพประจำการ และกองพลนาวิกโยธินหลวง กองพลน้อยฝรั่งเศส Corps expéditionnaire d'Orient (กองกำลังสำรวจตะวันออก) ซึ่งในระยะแรกประกอบด้วยสองกองพลน้อยภายในหนึ่งกองพล ต่อมาถูกส่งมาอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของแฮมิลตัน

ตลอดเดือนถัดมา แฮมิลตันได้จัดเตรียมแผนการรบ ขณะที่กองพลอังกฤษและฝรั่งเศสเดินทางมาสมทบกับกองกำลังออสเตรเลียในอียิปต์ เขาเลือกมุ่งเน้นปฏิบัติการในตอนใต้ของคาบสมุทรกัลลิโปลี บริเวณแหลมเฮลเลสและเซดดึลบาห์ร์ ซึ่งคาดว่าจะสามารถยกพลขึ้นบกได้โดยไม่พบการต่อต้าน ฝ่ายสัมพันธมิตรประเมินขีดความสามารถในการรบของทหารออตโตมันต่ำเกินไปในระยะแรก

ทหารออสเตรเลียที่ท่าเรือมูดรอส ประเทศกรีซ 20 เมษายน ค.ศ. 1915

การประเมินศักยภาพทางทหารของออตโตมันต่ำเกินไปมีสาเหตุมาจาก "ความรู้สึกเหนือกว่า" ของฝ่ายสัมพันธมิตร อันเป็นผลจากความเสื่อมถอยของจักรวรรดิออตโตมันและผลงานอันย่ำแย่ในลิเบียระหว่างสงครามอิตาลี-ตุรกี ค.ศ. 1911-1912 และสงครามบอลข่าน ค.ศ. 1912 และ 1913 ข่าวกรองของฝ่ายสัมพันธมิตรไม่สามารถเตรียมการสำหรับการทัพได้อย่างเพียงพอ โดยในบางกรณีอาศัยข้อมูลจากคู่มือนำเที่ยวอียิปต์ กำลังพลสำหรับการยกพลขึ้นบกถูกจัดขึ้นเรือลำเลียงตามลำดับที่จะต้องขึ้นฝั่ง ส่งผลให้เกิดความล่าช้าอย่างมาก จนทหารจำนวนมาก รวมถึงทหารฝรั่งเศสที่มูดรอส ต้องอ้อมไปยังอเล็กซานเดรียเพื่อขึ้นเรือที่จะนำพวกเขาเข้าสู่สนามรบ ความล่าช้าดังกล่าวยืดเยื้อออกไปเป็นเวลาห้าสัปดาห์จนถึงปลายเดือนเมษายน ระหว่างนั้นออตโตมันได้เสริมความแข็งแกร่งให้แนวป้องกันบนคาบสมุทร แม้ว่าสภาพอากาศที่เลวร้ายในเดือนมีนาคมและเมษายนอาจทำให้การยกพลขึ้นบกล่าช้าอยู่แล้ว ซึ่งขัดขวางการส่งกำลังบำรุงและกำลังเสริม

หลังเสร็จสิ้นการเตรียมการในอียิปต์ แฮมิลตันและคณะนายทหารฝ่ายเสนาธิการเดินทางถึงมูดรอสเมื่อวันที่ 10 เมษายน กองทัพแอนแซกออกจากอียิปต์ในช่วงต้นเดือนเมษายนและรวมพลบนเกาะเลมนอสของกรีซเมื่อวันที่ 12 เมษายน ซึ่งมีการตั้งกองกำลังรักษาการขนาดเล็กไว้ตั้งแต่ต้นเดือนมีนาคม และมีการฝึกซ้อมการยกพลขึ้นบก กองพลที่ 29 ของอังกฤษ ออกเดินทางไปยังมูดรอสเมื่อวันที่ 7 เมษายน ส่วนกองพลนาวิกโยธินหลวงได้ฝึกซ้อมบนเกาะสกีรอสหลังเดินทางถึงที่นั่นเมื่อวันที่ 17 เมษายน ในวันเดียวกันนั้น เรือดำน้ำอังกฤษ เรือหลวง อี15 พยายามฝ่าช่องแคบ แต่ชนตาข่ายดักเรือดำน้ำ เกยตื้น และถูกป้อมปราการออตโตมันยิงถล่ม ทำให้นาวาโทธีโอดอร์ เอส. โบรดี ผู้บังคับการเรือ และลูกเรืออีกหกนายเสียชีวิต ส่วนผู้รอดชีวิตถูกบังคับให้ยอมจำนน กองเรือฝ่ายสัมพันธมิตรและกองกำลังอังกฤษ-ฝรั่งเศสรวมพลกันที่มูดรอสเพื่อเตรียมการยกพลขึ้นบก แต่สภาพอากาศเลวร้ายตั้งแต่วันที่ 19 มีนาคมทำให้เครื่องบินของฝ่ายสัมพันธมิตรไม่สามารถขึ้นบินได้เป็นเวลานานเก้าวัน และตลอดช่วง 24 วัน มีการปฏิบัติภารกิจลาดตระเวนทางอากาศได้เพียงบางส่วนเท่านั้น

ข้อมูล

หนังสือ

• Aspinall-Oglander, Cecil Faber (1929). Military Operations Gallipoli: Inception of the Campaign to May 1915. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ I (พิมพ์ครั้งที่ 1st). London: Heinemann. OCLC 464479053.
• Aspinall-Oglander, Cecil Faber (1992) [1932]. Military Operations Gallipoli: May 1915 to the Evacuation. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ II (พิมพ์ครั้งที่ Imperial War Museum and Battery Press). London: Heinemann. ISBN 978-0-89839-175-6.
• Austin, Ronald; Duffy, Jack (2006). Where Anzacs Sleep: the Gallipoli Photos of Captain Jack Duffy, 8th Battalion. Slouch Hat Publications.
• Baldwin, Hanson (1962). World War I: An Outline History. London: Hutchinson. OCLC 793915761.
• Bean, Charles (1941a) [1921]. The Story of ANZAC from the Outbreak of War to the End of the First Phase of the Gallipoli Campaign, May 4, 1915. Official History of Australia in the War of 1914–1918. เล่มที่ I (พิมพ์ครั้งที่ 11th). Sydney: Angus and Robertson. OCLC 220878987.
• Bean, Charles (1941b) [1921]. The Story of Anzac from 4 May 1915, to the Evacuation of the Gallipoli Peninsula. Official History of Australia in the War of 1914–1918. เล่มที่ II (พิมพ์ครั้งที่ 11th). Canberra: Australian War Memorial. OCLC 39157087.
• Becke, Major Archibald Frank (1937). Order of Battle of Divisions: The 2nd-Line Territorial Force Divisions (57th–69th) with The Home-Service Divisions (71st–73rd) and 74th and 75th Divisions. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ IIb. London: HMSO. ISBN 978-1-871167-00-9. {{cite book}}: ISBN / Date ไม่เข้ากัน (วิธีใช้)
• Ben-Gavriel, Moshe Ya'aqov (1999). Wallas, Armin A. (บ.ก.). Tagebücher: 1915 bis 1927 [Diaries, 1915–1927] (ภาษาเยอรมัน). Wien: Böhlau. ISBN 978-3-205-99137-3.
• Brenchley, Fred; Brenchley, Elizabeth (2001). Stoker's Submarine: Australia's Daring Raid on the Dardanellles on the Day of the Gallipoli Landing. Sydney: Harper Collins. ISBN 978-0-7322-6703-2.
• Broadbent, Harvey (2005). Gallipoli: The Fatal Shore. Camberwell, VIC: Viking/Penguin. ISBN 978-0-670-04085-8.
• Butler, Daniel (2011). Shadow of the Sultan's Realm: The Destruction of the Ottoman Empire and the Creation of the Modern Middle East. Washington, D.C.: Potomac Books. ISBN 978-1-59797-496-7.
• Burt, R. A. (1988). British Battleships 1889–1904. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 978-0-87021-061-7.
• Cameron, David (2011). Gallipoli: The Final Battles and Evacuation of Anzac. Newport, NSW: Big Sky. ISBN 978-0-9808140-9-5.
• Carlyon, Les (2001). Gallipoli. Sydney: Pan Macmillan. ISBN 978-0-7329-1089-1.
• Cassar, George H. (2004). Kitchener's War: British Strategy from 1914 to 1916. Lincoln, Nebraska: Potomac Books. ISBN 978-1-57488-709-9.
• Clodfelter, M. (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 (พิมพ์ครั้งที่ 4th). Jefferson, North Carolina: McFarland. ISBN 978-0786474707.
• Coates, John (1999). Bravery above Blunder: The 9th Australian Division at Finschhafen, Sattelberg and Sio. South Melbourne: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-550837-6.
• Corbett, J. S. (2009a) [1920]. Naval Operations. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ I (พิมพ์ครั้งที่ repr. Imperial War Museum and Naval & Military Press). London: Longmans. ISBN 978-1-84342-489-5. สืบค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2014.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Corbett, J. S. (2009b) [1923]. Naval Operations. History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ III (พิมพ์ครั้งที่ Imperial War Museum and Naval & Military Press). London: Longmans. ISBN 978-1-84342-491-8. สืบค้นเมื่อ 27 พฤษภาคม 2014.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Coulthard-Clark, Chris (2001). The Encyclopaedia of Australia's Battles (พิมพ์ครั้งที่ Second). Crow's Nest, NSW: Allen & Unwin. ISBN 978-1-86508-634-7.
• Cowan, James (1926). The Maoris in the Great War (including Gallipoli). Auckland, NZ: Whitcombe & Tombs for the Maori Regimental Committee. OCLC 4203324.
• Crawford, John; Buck, Matthew (2020). Phenomenal and Wicked: Attrition and Reinforcements in the New Zealand Expeditionary Force at Gallipoli. Wellington: New Zealand Defence Force. ISBN 978-0-478-34812-5. "ebook". New Zealand Defence Force. 2020.
• Dando-Collins, Stephen (2012). Crack Hardy: From Gallipoli to Flanders to the Somme, the True Story of Three Australian Brothers at War. North Sydney: Vintage Books. ISBN 978-1-74275-573-1.
• Dennis, Peter; Grey, Jeffrey; Morris, Ewan; Prior, Robin; Bou, Jean (2008). The Oxford Companion to Australian Military History (พิมพ์ครั้งที่ 2nd). Melbourne: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-551784-2.
• Dexter, David (1961). The New Guinea Offensives. Australia in the War of 1939–1945, Series 1 – Army. เล่มที่ VII (พิมพ์ครั้งที่ 1st). Canberra, ACT: Australian War Memorial. OCLC 2028994.
• Dutton, David (1998). The Politics of Diplomacy: Britain, France and the Balkans in the First World War. London: I. B. Tauris. ISBN 978-1-86064-112-1.
• Eren, Ramazan (2003). Çanakkale Savaş Alanları Gezi Günlüğü [Çanakkale War Zone Travel Diary] (ภาษาตุรกี). Çanakkale: Eren Books. ISBN 978-975-288-149-5.
• Erickson, Edward J. (2001a) [2000]. Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Westport, Connecticut: Greenwood. ISBN 978-0-313-31516-9.
• Erickson, Edward J. (2015) [2010]. Gallipoli: the Ottoman Campaign. Barnsley: Pen & Sword. ISBN 978-1783461660.
• Erickson, Edward J. (2013). Ottomans and Armenians: A Study in Counterinsurgency. New York: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-36220-9.
• Falls, Cyril; MacMunn, George (maps) (1996) [1928]. Military Operations Egypt & Palestine from the Outbreak of War with Germany to June 1917. Official History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ I (พิมพ์ครั้งที่ repr. Imperial War Museum and Battery Press). London: HMSO. ISBN 978-0-89839-241-8.
• Falls, Cyril; Becke, A. F. (maps) (1930). Military Operations Egypt & Palestine: From June 1917 to the End of the War. Official History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence. เล่มที่ II. Part 1. London: HMSO. OCLC 644354483.
• Fewster, Kevin; Basarin, Vecihi; Basarin, Hatice Hurmuz (2003) [1985]. Gallipoli: The Turkish Story. Crow's Nest, NSW: Allen & Unwin. ISBN 978-1-74114-045-3.
• Frame, Tom (2004). No Pleasure Cruise: The Story of the Royal Australian Navy. Crow's Nest, NSW: Allen & Unwin. ISBN 978-1-74114-233-4.
• Fromkin, David (1989). A Peace to End All Peace: The Fall of the Ottoman Empire and the Creation of the Modern Middle East. New York: Henry Holt. ISBN 978-0-8050-0857-9.
• Gatchel, Theodore L. (1996). At the Water's Edge: Defending against the Modern Amphibious Assault. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 978-1-55750-308-4.
• Grey, Jeffrey (2008). A Military History of Australia (พิมพ์ครั้งที่ 3rd). Port Melbourne: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-69791-0.
• Griffith, Paddy (1998). British Fighting Methods in the Great War. London: Routledge. ISBN 978-0-7146-3495-1.
• Gullett, Henry Somer (1941) [1923]. The Australian Imperial Force in Sinai and Palestine, 1914–1918. Official History of Australia in the War of 1914–1918. เล่มที่ VII (พิมพ์ครั้งที่ 10th). Sydney: Angus and Robertson. OCLC 220901683.
• Hall, Richard (2010). Balkan Breakthrough: The Battle of Dobro Pole 1918. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-35452-5.
• Halpern, Paul G. (1995). A Naval History of World War I. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 978-1-55750-352-7.
• Harrison, Mark (2010). The Medical War: British Military Medicine in the First World War. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19957-582-4.
• Hart, Peter (2013b) [2011]. Gallipoli. London: Profile Books. ISBN 978-1-84668-161-5.
• Hart, Peter (2020). The Gallipoli Evacuation. Sydney: Living History. ISBN 978-0-6489-2260-5. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2021-05-14. สืบค้นเมื่อ 2022-01-19.
• Haythornthwaite, Philip (2004) [1991]. Gallipoli 1915: Frontal Assault on Turkey. Campaign Series. London: Osprey. ISBN 978-0-275-98288-1.
• Holmes, Richard, บ.ก. (2001). The Oxford Companion to Military History. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-866209-9.
• Hore, Peter (2006). The Ironclads. London: Southwater. ISBN 978-1-84476-299-6.
• James, Robert Rhodes (1995) [1965]. Gallipoli: A British Historian's View. Parkville, VIC: Department of History, University of Melbourne. ISBN 978-0-7325-1219-4.
• Jobson, Christopher (2009). Looking Forward, Looking Back: Customs and Traditions of the Australian Army. Wavell Heights, Queensland: Big Sky. ISBN 978-0-9803251-6-4.
• Jose, Arthur (1941) [1928]. The Royal Australian Navy, 1914–1918. Official History of Australia in the War of 1914–1918. เล่มที่ IX (พิมพ์ครั้งที่ 9th). Canberra: Australian War Memorial. OCLC 271462423.
• Jung, Peter (2003). Austro-Hungarian Forces in World War I. Part 1. Oxford: Osprey. ISBN 978-1-84176-594-5.
• Keogh, Eustace; Graham, Joan (1955). Suez to Aleppo. Melbourne: Directorate of Military Training (Wilkie). OCLC 220029983.
• Kinloch, Terry (2007). Devils on Horses: In the Words of the Anzacs in the Middle East 1916–19. Auckland, NZ: Exisle. OCLC 191258258.
• Kinross, Patrick (1995) [1964]. Ataturk: The Rebirth of a Nation. London: Phoenix. ISBN 978-0-297-81376-7.
• Lambert, Nicholas A. (2021). The War Lords and the Gallipoli Disaster. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-754520-1.
• Lepetit, Vincent; Tournyol du Clos, Alain; Rinieri, Ilario (1923). Les armées françaises dans la Grande guerre. Tome VIII. La campagne d'Orient (Dardanelles et Salonique) Premier Volume. (février 1915-août 1916) [Ministry of War, Staff of the Army, Historical Service, French Armies in the Great War] (ภาษาฝรั่งเศส). เล่มที่ I. Paris: Imprimerie Nationale. OCLC 491775878. {{cite book}}: |work= ถูกข้าม (วิธีใช้)CS1 maint: ref duplicates default (ลิงก์)
• Lewis, Wendy; Balderstone, Simon; Bowan, John (2006). Events That Shaped Australia. Frenchs Forest, NSW: New Holland. ISBN 978-1-74110-492-9.
• Lockhart, Sir Robert Hamilton Bruce (1950). The Marines Were There: The Story of the Royal Marines in the Second World War. London: Putnam. OCLC 1999087.
• McCartney, Innes (2008). British Submarines of World War I. Oxford: Osprey. ISBN 978-1-84603-334-6.
• McGibbon, Ian, บ.ก. (2000). The Oxford Companion to New Zealand Military History. Auckland, NZ: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-558376-2.
• Mitchell, Thomas John; Smith, G. M. (1931). Casualties and Medical Statistics of the Great War. History of the Great War. Based on Official Documents by Direction of the Committee of Imperial Defence. London: HMSO. OCLC 14739880.
• Moorehead, Alan (1997) [1956]. Gallipoli. Ware: Wordsworth. ISBN 978-1-85326-675-1.
• Neillands, Robin (2004) [1998]. The Great War Generals on the Western Front 1914–1918. London Books: Magpie. ISBN 978-1-84119-863-7.
• Newton, L. M. (1925). The Story of the Twelfth: A Record of the 12th Battalion, A. I. F. during the Great War of 1914–1918. Slouch Hat Publications.
• Nicholson, Gerald W. L. (2007). The Fighting Newfoundlander. Carleton Library Series. เล่มที่ CCIX. McGill-Queen's University Press. ISBN 978-0-7735-3206-9.
• O'Connell, John (2010). Submarine Operational Effectiveness in the 20th Century (1900–1939). Part One. New York: Universe. ISBN 978-1-4502-3689-8.
• Özakman, Turgut (2008). Dirilis: Canakkale 1915. Ankara: Bilgi Yayinev. ISBN 978-975-22-0247-4.
• Parker, John (2005). The Gurkhas: The inside Story of the World's Most Feared Soldiers. London: Headline Books. ISBN 978-0-7553-1415-7.
• Perrett, Bryan (2004). For Valour: Victoria Cross and Medal of Honor Battles. London: Cassel Military Paperbacks. ISBN 978-0-304-36698-9.
• Perry, Frederick (1988). The Commonwealth Armies: Manpower and Organisation in Two World Wars. Manchester: Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-2595-2.
• Pick, Walter Pinhas (1990). "Meissner Pasha and the Construction of Railways in Palestine and Neighbouring Countries". ใน Gilbar, Gad (บ.ก.). Ottoman Palestine, 1800–1914: Studies in Economic and Social History. Leiden: Brill Archive. ISBN 978-90-04-07785-0.
• Pitt, Barrie; Young, Peter (1970). History of the First World War. เล่มที่ III. London: B.P.C. OCLC 669723700.
• Powles, C. Guy; Wilkie, A. (1922). The New Zealanders in Sinai and Palestine. Official History New Zealand's Effort in the Great War. เล่มที่ III. Auckland, NZ: Whitcombe & Tombs. OCLC 2959465.
• Thys-Şenocak, Lucienne; Aslan, Carolyn (2008). Rakoczy, Lila (บ.ก.). The Archaeology of Destruction. Newcastle: Cambridge Scholars. น. 29–47. ISBN 978-1-84718-624-9.
• Rance, Philip (ed./trans.) (2017). The Struggle for the Dardanelles. Major Erich Prigge. The Memoirs of a German Staff Officer in Ottoman Service. Barnsley: Pen & Sword. ISBN 978-1-78303-045-3.
• Reagan, Geoffrey (1992). The Guinness Book of Military Anecdotes. Enfield: Guinness. ISBN 978-0-85112-519-0.
• Simkins, Peter; Jukes, Geoffrey; Hickey, Michael (2003). The First World War: The War to End All Wars. Oxford: Osprey. ISBN 978-1-84176-738-3.
• Snelling, Stephen (1995). VCs of the First World War: Gallipoli. Thrupp, Stroud: Gloucestershire Sutton. ISBN 978-0-905778-33-4.
• Strachan, Hew (2003) [2001]. The First World War: To Arms. เล่มที่ I. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926191-8.
• Stevens, David (2001). The Royal Australian Navy. The Australian Centenary History of Defence. เล่มที่ III. South Melbourne, Victoria: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-555542-4.
• Stevenson, David (2005). 1914–1918: The History of the First World War. London: Penguin. ISBN 978-0-14-026817-1.
• Taylor, Alan John Percivale (1965). English History 1914–1945 (พิมพ์ครั้งที่ Pelican 1982). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-821715-2.
• Tauber, Eliezer (1993). The Arab Movements in World War I. London: Routledge. ISBN 978-0-7146-4083-9.
• Travers, Tim (2001). Gallipoli 1915. Stroud: Tempus. ISBN 978-0-7524-2551-1.
• Usborne, Cecil (1933). Smoke on the Horizon: Mediterranean Fighting, 1914–1918. London: Hodder and Stoughton. OCLC 221672642.
• Wahlert, Glenn (2008). Exploring Gallipoli: An Australian Army Battlefield Guide. Australian Army Campaign Series. เล่มที่ IV. Canberra: Army History Unit. ISBN 978-0-9804753-5-7.
• Wavell, Field Marshal Earl (1968) [1933]. "The Palestine Campaigns". ใน Sheppard, Eric William (บ.ก.). A Short History of the British Army (พิมพ์ครั้งที่ 4th). London: Constable. OCLC 35621223.
• Weigley, Russell F. (2005). "Normandy to Falaise: A Critique of Allied Operational Planning in 1944". ใน Krause, Michael D.; Phillips, R. Cody (บ.ก.). Historical Perspectives of the Operational Art. Washington, D.C.: Center of Military History, United States Army. น. 393–414. OCLC 71603395. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 20 กุมภาพันธ์ 2014. สืบค้นเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2016.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• West, Brad (2016). War Memory and Commemoration. Memory Studies: Global Constellations. London and New York: Routledge. ISBN 978-1-47245-511-6.
• Williams, John (1999). The ANZACS, the Media and the Great War. Sydney: UNSW Press. ISBN 978-0-86840-569-8.
• Willmott, Hedley Paul (2009). The Last Century of Sea Power: From Port Arthur to Chanak, 1894–1922. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-00356-0.

บันทึก

• Laidlaw, Private Victor. "Diaries of Private Victor Rupert Laidlaw, 1914-1984". State Library of Victoria, Melbourne, Australia. [manuscript]. สืบค้นเมื่อ 19 พฤษภาคม 2020.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)

หนังสือพิมพ์

• "Blamey Boys". Daily Advertiser. New South Wales, Australia. 9 พฤศจิกายน 1939. น. 3. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2018 – โดยทาง National Library of Australia.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Death of Composer". The News. เล่มที่ 38 ฉบับที่ 5, 811. Adelaide. 12 มีนาคม 1942. น. 3. สืบค้นเมื่อ 29 เมษายน 2018 – โดยทาง National Library of Australia.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• ""Jack Spade" Wrote Hit And Vanished". The Sunday Herald (Sydney). ฉบับที่ 1. New South Wales, Australia. 23 มกราคม 1949. น. 3. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2018 – โดยทาง National Library of Australia.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Reason for Gallipoli". The Tamworth Daily Observer. เล่มที่ V ฉบับที่ 253. New South Wales, Australia. 21 ตุลาคม 1915. น. 2. สืบค้นเมื่อ 25 เมษายน 2018 – โดยทาง National Library of Australia.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)

วารสาร

• Doyle, Peter; Bennett, Matthew (1999). "Military Geography: The Influence of Terrain in the Outcome of the Gallipoli Campaign, 1915". The Geographical Journal. 165 (1 (March)). London: Royal Geographical Society: 12–36. doi:10.2307/3060508. ISSN 0016-7398. JSTOR 3060508.
• Ekins, Ashley (2009). "Bloody Ridge: The Assault of Lone Pine". Wartime (47). Canberra: Australian War Memorial: 12–14, 16–18. ISSN 1328-2727.
• Erickson, Edward (2001b). "Strength Against Weakness: Ottoman Military Effectiveness at Gallipoli, 1915". The Journal of Military History. 65 (4): 981–1012. doi:10.2307/2677626. ISSN 1543-7795. JSTOR 2677626.
• Gilbert, Greg (2013). "Air War Over the Dardanelles". Wartime (61). Canberra: Australian War Memorial: 42–47. ISSN 1328-2727.
• Hart, Peter (2007). "War is Helles: The Real Fight for Gallipoli". Wartime (38). Canberra: Australian War Memorial: 10–12. ISSN 1328-2727.
• Hart, Peter (2013a). "The Day It All Went Wrong: The Naval Assault Before the Gallipoli Landings". Wartime (62). Canberra: Australian War Memorial: 8–13. ISSN 1328-2727.
• Hughes, Matthew (2005). "The French Army at Gallipoli". The RUSI Journal. 153 (3): 64–67. doi:10.1080/03071840508522907. ISSN 0307-1847. S2CID 154727404.
• Sheffy, Yigal (2005). "The Chemical Dimension of the Gallipoli Campaign: Introducing Chemical Warfare to the Middle East". War in History. 12 (3). Sage Publications: 278–317. doi:10.1191/0968344505wh317oa. ISSN 1477-0385. S2CID 154534581.
• Stevenson, Robert (2007). "The Forgotten First: The 1st Australian Division in the Great War and its Legacy" (PDF). Australian Army Journal. IV (1): 185–99. OCLC 30798241. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2017-03-12. สืบค้นเมื่อ 2022-01-19.

เว็บไซต์

• "ANZAC Day 2010 – The Gallipoli Campaign" (PDF). Australian Department of Veterans' Affairs. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 13 มีนาคม 2013. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2010.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Anzac Day Today". rsa.org.nz. 4 มกราคม 2011. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 4 กุมภาพันธ์ 2012.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "AWM 4-10-2-47 2nd Light Horse Brigade War Diary November 1918 Appendix 3" (pdf). Headquarters 2nd Light Horse Brigade. สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Battle of Gallipoli – World War I". History.com. สืบค้นเมื่อ 23 ตุลาคม 2017.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Cape Helles Memorial to the Missing". Commonwealth War Graves Commission. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 12 กรกฎาคม 2007. สืบค้นเมื่อ 3 ธันวาคม 2006.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Enumerating New Zealand Expeditionary Force Service on Gallipoli" (PDF). Manatū Taonga, the Ministry for Culture and Heritage. Ministry for Culture and Heritage (MCH) and the New Zealand Defence Force (NZDF). 2016. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2016-06-11. สืบค้นเมื่อ 21 มีนาคม 2016.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Gallipoli Casualties by Country". NZ History. New Zealand Ministry for Culture and Heritage. 1 มีนาคม 2016. สืบค้นเมื่อ 15 มกราคม 2017.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "ebook Phenomenal and Wicked: Attrition and Reinforcements in the New Zealand Expeditionary Force at Gallipoli". New Zealand Defence Force. 2020.
• Green, David (28 สิงหาคม 2013). "How Many New Zealanders Served on Gallipoli?". สืบค้นเมื่อ 26 พฤศจิกายน 2015.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Hammer, Joshua. "A New View of the Battle of Gallipoli, One of the Bloodiest Conflicts of World War I". Smithsonian. สืบค้นเมื่อ 23 ตุลาคม 2017.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Keane, Daniel (22 เมษายน 2015). "Eric Bogle: Australia's anti-war balladeer reflects on his Anzac anthem and his upcoming trip to Gallipoli". ABC News. Australian Broadcasting Corporation. สืบค้นเมื่อ 11 ตุลาคม 2016.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Kirbaki, Yorgo (24 เมษายน 2015). "Ottoman military graveyard found on Greek island off Gallipoli". Hurriyet Daily News. สืบค้นเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2017.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Kurtuluş Savaşı Komutanları". canakkalesehitlik.net. 5 พฤษภาคม 2015.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Lead Contamination Closes Corner Brook Armoury". CBC News. 12 มกราคม 2012.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Nazi Shell in Egypt Wounds One of British Empire's Most Fabulous Soldiers". Life. 17 สิงหาคม 1942. น. 28. สืบค้นเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2011.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Portianos Military Cemetery". Commonwealth War Graves Commission. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Taskiran, Cemalettin (18 มีนาคม 2005). "Allied Attacks on Turkish Patients & Wounded". The Journal of the Turkish Weekly. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 15 พฤษภาคม 2015. สืบค้นเมื่อ 2 ธันวาคม 2006.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "West Mudros Moslem Cemetery". Commonwealth War Graves Commission. สืบค้นเมื่อ 28 เมษายน 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Wilson, Ross. "Street Names: The Local, National and International Memory of the First World War". World War I Centenary: Continuations and Beginnings. University of Oxford. สืบค้นเมื่อ 18 มกราคม 2017.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)

อ่านเพิ่ม

• Basarin, Vecihi; Basarin, Hatice Hurmuz (2008). Beneath the Dardanelles: The Australian Submarine at Gallipoli. Crows Nest, NSW: Allen & Unwin. ISBN 978-1-74175-595-4.
• Baly, Lindsay (2003). Horseman, Pass By: The Australian Light Horse in World War I. East Roseville, NSW: Simon & Schuster. OCLC 223425266.
• Carlyon, Les (11 พฤศจิกายน 2004). "Australian War Memorial Anniversary Oration: Gallipoli in a Nation's Remembrance". soundtrack and text. Australian War Memorial. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 8 ธันวาคม 2004. สืบค้นเมื่อ 7 ธันวาคม 2008.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• Erickson, Edward J. (2007). Gooch, John; Reid, Brian Holden (บ.ก.). Ottoman Army Effectiveness in World War I: A Comparative Study. Military History and Policy. Abingdon, Oxon: Routledge. ISBN 978-0-203-96456-9.
• Gilbert, Martin (2004). The First World War: A Complete History. New York: Henry Holt and Co. ISBN 978-0-8050-7617-2.
• Hart, Peter (2011). Gallipoli. London: Profile Books. ISBN 978-1-84668-159-2.
• Kraaijestein, Martin; Schulten, Paul (2009). Het Epos van Gallipoli. Feiten, verhalen en mythen over de geallieerde aanval op Turkije tijdens de Eerste Wereldoorlog [The Epic of Gallipoli. Facts, Stories and Myths about the Allied Attack on Turkey during World War I] (ภาษาดัตช์). Soesterberg: Uitgeverij Aspekt. ISBN 978-90-5911-758-7.
• Kyle, Roy (2003). An Anzac's Story. Camberwell: Penguin. ISBN 978-0-14-300187-4.
• Laffin, John (1980). Damn the Dardanelles!: The Story of Gallipoli. London: Osprey. ISBN 0-85045-350-X. OCLC 7770209.
• Özdemir, H. (2008) [2005]. The Ottoman Army: Disease and Death on the Battlefield 1914–1918. Salt Lake City: University of Utah Press. ISBN 978-1-60781-964-6.
• Patton, George S. (1936). The Defense of Gallipoli: A General Staff Study. Hawaii: Hawaiian Department.
• Plowman, Peter (2013). Voyage to Gallipoli. Kenthurst, NSW: Rosenberg. ISBN 978-1-922013-53-8.
• Orr, Philip (2006). Field of Bones: An Irish Division at Gallipoli. Dublin, Ireland: Lilliput Press. ISBN 978-1-84351-065-9.
• Tyquin, Michael (1993). Gallipoli: The Medical War. Sydney: University of New South Wales Press. ISBN 978-0-86840-189-8.
• Uyar, Mesut (2015). The Ottoman Defence Against The Anzac Landing. Australian Army Campaigns. เล่มที่ 16. Newport, NSW: Big Sky. ISBN 978-1-925275-01-8.
• Waite, Fred (1919). The New Zealanders at Gallipoli. Official History New Zealand's Effort in the Great War. เล่มที่ I. Auckland, NZ: Whitcombe and Tombs. OCLC 8003944.

แหล่งข้อมูลอื่น

• Winston Churchill & Gallipoli – UK Parliament Living Heritage
• วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ Battle of Gallipoli
• "Learning resources from the Imperial War Museum". ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2020-09-01. สืบค้นเมื่อ 2016-11-09.
• "Original reports from The Times". ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2009-05-08. สืบค้นเมื่อ 2016-11-09.
• "Map of Europe during the Gallipoli Campaign". Omniatlas.com. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2014-04-19. สืบค้นเมื่อ 2016-11-09.
• "Despatches". The campaign at the Dardanelles (Gallipoli). The Long Long Trail.
• "Gallipoli Centenary Research Project". Macquarie University. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 8 มิถุนายน 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
• "Winston Churchill's World War Disaster".
• "Gallipoli casualties by country". NZ History.
• Gallipoli Diary หนังสือเสียงสาธารณสมบัติที่ LibriVox
• "Australia's role in the Gallipoli Campaign". ABC and Department of Veteran's Affairs.