สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามั่ง กรมพระยาเดชาดิศร

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามั่ง กรมพระยาเดชาดิศร
ข้อมูล วันประสูติ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2336 วันสิ้นพระชนม์ 4 กันยายน พ.ศ. 2402 ฐานันดร พระองค์เจ้า พระราชบิดา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระมารดา เจ้าจอมมารดานิ่ม ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร พระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าชายมั่ง พระโอรสใน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่ เจ้าจอมมารดานิ่มซึ่งเป็นธิดาของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ประสูติเมื่อวันเสาร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 7 ปีฉลู ตรงกับวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2336

พระองค์ทรงกำกับกรมอาลักษณ์ (กรมที่เกี่ยวกับการหนังสือ) ต่อมา สมัยรัชกาลที่ 3 โปรดเกล้าให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร รวบรวมโคลงโลกนิติ ซึ่งปราชญ์อินเดียแต่งไว้แต่โบราณ มาชำระแก้ไขใหม่เพื่อจารึกลงในแผ่นดินไว้ ณ วัดพระเชตุพน นับเป็นงานชิ้นเอกของท่าน นอกจากนี้ยังทรงนิพนธ์โคลงนิราศเสด็จไปทัพเมืองเวียงจันทน์ และคำฉันท์กล่อมพระโอรส

พระองค์ทรงสิ้นพระชนม์ลงในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อวันจันทร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 10 ปีมะแม ตรงกับวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2402 พระชนมายุ 67 ปี พระราชทานเพลิง ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2403 ทรงเป็นต้นสกุลเดชาติวงศ์

ในรัชกาลที่ 2 โปรดเกล้าฯสถาปนาขึ้นเป็น กรมหมื่นอดิศร ในรัชกาลที่ 3 โปรดเกล้าฯเลื่อนขึ้นเป็น กรมขุนอดิศร ในรัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯเลื่อนขึ้นเป็น กรมสมเด็จพระเดชาดิศร ทรงกำกับกรมพระอาลักษณ์ตั้งแต่รัชกาลที่ 2 และในรัชกาลที่ 4 โปรดฯให้ทรงกำกับกรมนาด้วย

พระโอรส-ธิดา

1. หม่อมเจ้านฤมล เดชาติวงศ์ (พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมลมณีรัตน์)
2. หม่อมเจ้าพันแสง เดชาติวงศ์
3. หม่อมเจ้าสำลี เดชาติวงศ์ (พ.ศ. 2368 - 18 มกราคม พ.ศ. 2431)
4. หม่อมเจ้าสวัสดิ์ เดชาติวงศ์ (พ.ศ. 2370 - 1 เมษายน พ.ศ. 2434)
5. หม่อมเจ้าวิไลย เดชาติวงศ์ (พ.ศ. 2370 - 26 ตุลาคม พ.ศ. 2431)
6. หม่อมเจ้าหญิง
7. หม่อมเจ้าจิต เดชาติวงศ์
8. หม่อมเจ้าวงกต เดชาติวงศ์
9. หม่อมเจ้าอัน เดชาติวงศ์

พระนิพนธ์

• โคลงโลกนิติ
• โคลงภาพต่างภาษา
• โคลงนิราศปราบขบถเวียงจันทน์
• ฉันท์ต่าง ๆ ในประชุมดุษฏีสังเวย

อ้างอิง

• ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-221-818-8
• หนังสือ53 พระมหากษัตริย์ไทย ธ ทรงครองใจไทยทั้งชาติ
• แม่เล่าให้ฟัง พระราชประวัติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ,พระนิพนธ์ในสมเด็จพระพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์