อาณาจักรเชียงรุ่ง

อาณาจักรหอคำเชียงรุ่ง เมืองลื้อ, สิบสองปันนา 景隴金殿國
ค.ศ. 1180–ค.ศ. 1950
ตรา
แผนที่ในคริสต์ศตวรรษที่ 19 รวมกลุ่มรัฐฉานของจีน
สถานะ	ถู่ซือของราชวงศ์หยวน, ราชวงศ์หมิง และราชวงศ์ชิง ประเทศราชของราชวงศ์ตองอูและราชวงศ์โก้นบอง
เมืองหลวง	เชียงล้าน (1190–1458) เชียงรุ่ง (1458–1950)
ประวัติศาสตร์
• สถาปนารัฐเชียงรุ่ง	ค.ศ. 1180
• ราชวงศ์หยวนยึดครองเชียงรุ่ง	ค.ศ. 1292
• เชียงรุ่งยอมอ่อนน้อมต่อพระเจ้าบุเรงนอง	ค.ศ. 1563
• ผนวกโดยประเทศจีน	ค.ศ. 1950
ถัดไป รัฐเชียงแขง จังหวัดปกครองตนเองชนชาติไท สิบสองปันนา
ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ	ประเทศจีนและประเทศลาว

อาณาจักรเชียงรุ่ง (จีน: 車裏) หรืออาณาจักรหอคำเชียงรุ่ง (ไทลื้อ: ᦵᦋᧂᦣᦳᧂᧈ; ลาว: ອານາຈັກຮໍຄຳຊຽງຮຸ່ງ; พม่า: ဇာတ်လမ်း၏ အဓိပ္ပါယ်) คือ อาณาจักรที่เคยตั้งอยู่ในเขตสิบสองปันนา มณฑลยูนนาน ประเทศจีน

ขนาด และ เขตการปกครอง

อาณาจักรหอคำเชียงรุ่ง หรือ อาณาจักรเชียงรุ่ง เป็นอาณาจักรที่เคยทรงอำนาจมากในเขตประเทศจีนตอนใต้ ทั้งยังขยายอิทธิพลไปตีเอาเมืองใกล้เคียง เช่น

• เมืองเชียงตุง ของชาว ไทขึน หรือ ไทเขิน
• เมืองบางเมืองของอาณาจักรล้านช้าง
• เมืองแถง หรือ เมืองเดียนเบียนฟู ของชาวไทดำ
• เมืองเวียงคำแถนอาณาจักรภูแถนหลวง

มีวัฒนธรรมที่โดดเด่นเป็นของตนเอง ใกล้เคียงกับวัฒนธรรมของพม่า ล้านนา สยาม ลาว และ เวียดนาม โดยแบ่งระบบการปกครองเป็น 12 พันนา 12000 พันนา หรือ 12 เขตการปกครอง โดยแต่ละเมือง จะมีเมืองเล็ก ๆ หลาย ๆ เมือง มารวมกันอยู่เมืองใหญ่ หรือ พันนา พูดอีกนัยหนึ่งก็คือ การปกครองแบบ สหพันธรัฐ และมีเมืองหลวงอยู่ที่ เมืองเชียงรุ่ง การแบ่งเช่นนี้ก็เพราะว่า ความสะดวกในการปกครองและการเก็บส่วยอากร เก็บเครื่องบรรณาการส่งไปยังเชียงรุ่งซึ่งเป็นเมืองหลวง

ที่จริงการแบ่งเขตแบบพันนานี้ นิยมใช้ในภูมิภาคแถว ๆ นั้น ลงมาจนถึงดินแดนล้านนา อีกอาณาจักรหนึ่งที่เป็นที่รู้จักก็คือ แคว้นสิบสองจุไทย ของชาวไทดำ ในอาณาจักรล้านนานั้นก็เช่นเดียว โดยจะเห็นได้จากตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ ซึ่งกล่าวถึงเขตแดนของเมืองเชียงแสนที่สร้างขึ้น บริเวณเมืองเงินยางเดิมโดยพญาแสนภู พระราชนัดดาของ พระยามังรายมหาราช เมื่อปี พ.ศ. 1871 ตอนหนึ่งว่า "ดังมักแคว้นเขตแดนเมืองเชียงแสนทั้งเมือง มี 32 พันนาแล"

หลังจากนั้น อาณาจักรนี้ก็ถูกโจมตี จนอาณาจักรหอคำเชียงรุ่งล่มสลาย กลายเป็นแคว้นสิบสองปันนา

รายพระนามเจ้าแผ่นดินเชียงรุ่ง

ผู้ปกครองอาณาจักรเชียงรุ่งถือครองบรรดาศักดิ์ เจ้าแผ่นดิน

เจ้าแผ่นดินแห่งเชียงรุ่ง

พระนามในภาษาไทลื้อ	พระนามในภาษาจีน	รัชสมัยตามหลี่ ฝูอี (1947)	รัชสมัยตามเกา ลี่ชื่อ (1984)	หมายเหตุ
พญาเจือง	Ba Zhen	1180–1192	1159–1180
สามไค้เนือง	Tao Kangleng	1192–1211	1180–1201
อ้ายพูง	Tao Beng	1211–1234	1201–1206
ท้าวรุ่งแก่นชาย	Tao Long Jian Zai	1234–1257	1206–1227	พระอัยกา (ตา) ในพญามังราย
ท้าวแรงหลวง	Dao Lianglong	1257–1273	1228–1254
ท้าวพูวาก	Dao Buwa	1273–1287	1255–1269
ยี่เพียงลากซาย	Yi Bing La Sai	–	1270–1271	พระอนุชาในท้าวพูวาก
เจ้าไอ่	Dao Ai	1287–1347	1271–1311
เจ้าคานเมือง	Dao Kan	1347–1391	1312–1350
ท้าวสิดาคำ	Dao Xianda	1391–1413	1350–1430
ท้าวกุมมาร	Dao Gongman	–	1430–1432	พระอนุชาในท้าวสิดาคำ
ท้าวกือเมือง	Dao Gengmeng	1413–1415	1433–1436
ท้าวสองเมือง	Dao Shuangmeng	2 ½ เดือน	ระหว่าง 1436 ถึง 1439	พระอนุชาในท้าวบากอง
ท้าวบากอง	Dao Bagong	–	1439–1441	พระโอรสในท้าวกือเมือง
ท้าวคำเทียด	Dao Dian หรือ Dao Khangliang	1417–1428	1442–1445	ถูกโต้แย้งว่า ดำรงตำแหน่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนท้าวบากอง และมิได้อาบน้ำพุทธาภิเษก จึงไม่ควรนับเป็นเจ้าแสนหวี
เสือล่วงฟ้า	She Longfa	1428–1457	1446–1466	พระภาติยะ (ลูกของน้องชาย) ในท้าวสิดาคำ, ปกครองร่วมกับท้าวสองเมือง
ท้าวปราแสง	Dao Baxian	2 เดือนใน ค.ศ. 1457	5 เดือนใน ค.ศ. 1466
ท้าวสามพ่อลือไท	San Bao Lidai	1457–1497	1467–1490	พระอนุชาในท้าวสองเมือง
สามไค้เนือง	San Kaileng	1497–1502	1491–1495
เจ้าคานเมือง	Zhao Kan	1502–1523	1496–1518	พระภาติยะ (ลูกของน้องชาย) ในสามไค้เนือง
เจ้าศรีสมภาร	Zhao Sili Songban	1523–1530	1518–1539
เจ้าอุ่นเมือง	Dao Nuomeng	1530–1568	1539–1567
เจ้าศรีสุนันทา	Zhao Sili Sunanda	6 เดือนใน ค.ศ. 1568	6 เดือนใน ค.ศ. 1568
เจ้าอิ่นเมือง	Dao Yingmeng	1569–1598	1569–1578	พระอนุชาในเจ้าศรีสุนันทา
เจ้าหน่อเมือง	Dao Yunmeng	1598–1628	1584–1602
เจ้าศรีสุธรรมา	Zhao Shili Sutanma	1628–1639	1603–1620
เจ้าหม่อมคำลือ	Zhao Kangle	1639–1669	1621–1634
เจ้าหม่อมท้าว	Dao Mudao	–	1634–1641	พระอนุชาในเจ้าหม่อมท้าว
เจ้าหน่อเมือง	Dao Nuomeng	1669–1681	1642–1655	พระโอรสในเจ้าหม่อมคำลือ
เจ้าเมืองท้าว	Dao Mengtao	1681–1684	1655–1668/1669	พระโอรสในเจ้าหม่อมท้าว
เจ้าแพงเมือง	Dao Bianmeng	1684–1724	1670–1697/1698
เท่าชิ่นเพา	Dao Jinbao	1724–1729	1698–1707
เท่าเส่าวิ้น	Dao Shaowen	1729–1767	1707–1730	พระอนุชาในเท่าชิ่นเพา
เท่าวุ้ยภิ้น	Dao Weiping	1767–1777	1730–1745
เจ้าหม่อมสุวรรณ	Dao Shiwan	1777–1796	1746–1763	พระอนุชาในเท่าวุ้ยภิ้น
เจ้าหม่อมมหาวงศ์	Dao Taihe	1797–1802	1764–1770
เจ้าจัน (เท่ายูงค้อ)	Dao Yonghe	–	1770–1779
เจ้ามหาน้อย	Dao Shengwu	1802–1833	–
เจ้าหม่อมมหาวัง	Dao Taikang	–	1780–1785 (ในฐานะ อุปราช) 1786–1809	ถูกโต้แย้งว่า ดำรงตำแหน่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนเจ้ามหาน้อย จึงไม่ควรนับเป็นเจ้าแสนหวี
เจ้าหม่อมสุชาวรรณ	Dao Zhengzong	1834–1864	1788–1818
เจ้าหม่อมส้อ	Dao Jun'an	–	1863–1879	พระภาติยะ (ลูกของน้องชาย) ในเจ้าหม่อมสุชาวรรณราชบุตร
เจ้าหม่อมแสง	Dao Taikang หรือ Dao Bingfu	–	1880–1883	ถูกโต้แย้งว่า ชิงบัลลังก์โดยมิได้มีราชโองการจากจักรพรรดิจีน จึงไม่ควรนับเป็นเจ้าแสนหวี
เจ้าหม่อมคำลือ	Dao Cheng'en	–	1884–1924
เจ้าหม่อมสุวรรณปราคราง	Dao Dongliang	–	1927–1943
เจ้าหม่อมคำลือ	เตา ชื่อซฺวิน	–	1947–1950	พระภาติยะ (ลูกของน้องชาย) ในเจ้าหม่อมสุวรรณปราคราง
ยกเลิกตำแหน่งเจ้าฟ้า (1950)

แหล่งข้อมูลอื่น

• "Gazetteer of Upper Burma and the Shan states"
• Kanbawsa - A Modern Review