หมึกสายวงน้ำเงิน

หมึกสายวงน้ำเงิน
หมึกสายวงน้ำเงิน ชนิด Hapalochlaena lunulata
ชนิด H. maculosa ซึงเล็กกว่าชนิด H. lunulata ถึง 2-3 เท่า
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Animalia
ไฟลัม:	Mollusca
ชั้น:	Cephalopoda
ชั้นย่อย:	Coleoidea
อันดับ:	Octopoda
วงศ์:	Octopodidae
วงศ์ย่อย:	Octopodinae
สกุล:	Hapalochlaena Robson, 1929
ชนิด
H. lunulata (Quoy & Gaimard, 1832) H. maculosa (Hoyle, 1883) H. fasciata (Hoyle, 1883) H. nierstraszi (Adam, 1938)

หมึกสายวงน้ำเงิน (อังกฤษ: blue-ringed octopus) เป็นหมึกในสกุล Hapalochlaena ในอันดับหมึกยักษ์ มีลักษณะเด่นคือ มีลายวงแหวนสีน้ำเงินหรือสีม่วงกระจายทั่วลำตัวซึ่งสามารถเรืองแสงได้เมื่อถูกคุกคาม หมึกสายวงน้ำเงินมีพิษที่มีความร้ายแรงผสมอยู่ในน้ำลาย โดยความร้ายแรงมากกว่างูเห่าถึง 20 เท่า ทำให้ผู้ที่ได้รับพิษจากการถูกกัดหรือบริโภคมีอัตราการเสียชีวิตสูงถึง 50-60 เปอร์เซ็นต์ นับเป็นหนึ่งในสัตว์น้ำที่มีพิษร้ายแรงมากที่สุดชนิดหนึ่งของโลก

พิษ

พิษของหมึกสายวงน้ำเงินคือ เตโตรโดท็อกซิน (Tetrodotoxin) ซึ่งเป็นพิษชนิดเดียวกับที่พบได้ในปลาปักเป้าในวงศ์ปลาปักเป้าฟันสี่ซี่ ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท โดยจะเข้าไปขัดขวางการสั่งการของสมองต่อกล้ามเนื้อที่อยู่ใต้อำนาจจิต คนที่ถูกพิษจะมีอาการคล้ายเป็นอัมพาต หายใจไม่ออกเนื่องจากกล้ามเนื้อกะบังลมและหน้าอกไม่ทำงาน ทำให้ไม่สามารถนำอากาศเข้าสู่ปอดได้ เป็นสาเหตุให้เสียชีวิต การปฐมพยาบาลต้องหาวิธีนำอากาศเข้าสู่ปอด เช่น การเป่าปาก การใช้เครื่องช่วยหายใจ

ต้นกำเนิดของพิษในน้ำลายของหมึกสายวงน้ำเงินเกิดจากผลผลิตของแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในต่อมน้ำลายของมัน แบคทีเรียดังกล่าวประกอบด้วย Bacillus และ Pseudomonas พิษเตโตรโดท็อกซินและแบคทีเรียยังพบได้ในไข่ของหมึก สันนิษฐานว่าเป็นกระบวนการส่งถ่ายความสามารถในการสร้างพิษจากแม่หมึกไปยังลูก

ชนิด

หมึกสายวงน้ำเงิน ในปัจจุบันพบทั้งหมด 3 ชนิด (หรืออาจจะ 4 ชนิด) คือ

• H. lunulata ซึ่งสามารถโตเต็มที่ได้น้ำหนักได้ถึง 10 กรัม
• H. maculosa มีความเล็กกว่าชนิดแรกถึง 20 เซนติเมตร สามารถพบได้ในน่านน้ำไทยด้วย ทั้งทางฝั่งทะเลอันดามันและอ่าวไทย
• H. fasciata ทั้งหมดพบได้ในพื้นน้ำหน้าดินทั้งโคลนและทรายและแนวโขดหินปะการังในเขตร้อนของทะเลแถบอินโดแปซิฟิก ตั้งแต่น่านน้ำของญี่ปุ่นจนถึงออสเตรเลีย

ขนาดโดยเฉลี่ยเมื่อโตเต็มที่ จะมีขนาดเท่าลูกกอล์ฟ มีอายุขัยเต็มที่ราว 1 ปี วงจรชีวิตเริ่มต้นจากมีขนาดเล็กเท่าเมล็ดถั่ว มีหนวด 8 เส้น โดยสามารถงอกหนวดเส้นที่ขาดใหม่ได้ หมึกสายวงน้ำเงินมักพักหลบอยู่ตามโพรงหินหรือเปลือกหอยในเวลากลางวัน แล้วจะออกหากินในเวลากลางคืน โดยมักหาอาหารด้วยการเคลื่อนที่ไปตามพื้นหน้าดินมากกว่าด้วยการว่ายในมวลน้ำ

วงจรชีวิต

การเรืองแสงของหมึกสายวงน้ำเงินชนิด H. lunulata

หมึกสายวงน้ำเงินผสมพันธุ์เพียงครั้งเดียวตลอดวงจรชีวิต เพศเมียจะวางไข่ติดกันเป็นพวง จำนวน 20-300 ฟอง สำหรับชนิด H. lunulata เพศเมียจะกางหนวดอุ้มไข่ไว้และดูแลไข่จนกระทั่งฟักเป็นตัว ส่วนชนิด H. maculosa เพศเมียจะวางไข่ติดกับวัสดุใต้น้ำ ไข่จะใช้เวลาฟักตัวประมาณ 2 สัปดาห์ โดยมีรายงานว่าลูกหมึกชนิด H. lunulata ดำรงชีวิตแบบแพลงก์ตอน ขณะที่ H. maculosa ดำรงชีวิตแบบหน้าดิน

ในวัฒนธรรมร่วมสมัย

ด้วยความสวยงามประกอบกับความที่ตัวเล็ก จึงทำให้ หมึกสายวงน้ำเงินเป็นที่นิยมของผู้ที่ชื่นชอบในการเลี้ยงปลาสวยงาม และสัตว์แปลก ๆ แต่ความรุนแรงของพิษทำให้กรมประมงไม่อนุญาตให้นำเข้าหมึกชนิดนี้ แต่ยังคงมีการลักลอบนำเข้าและเลี้ยงอยู่ นอกจากนี้ยังมีการเลี้ยงหมึกสกุลนี้ในหน่วยงานราชการเพื่อการศึกษา เช่น คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ อีกด้วย

ในสื่อต่าง ๆ หมึกสายวงน้ำเงินได้ถูกอ้างอิงถึงในนวนิยายชุดเจมส์ บอนด์ ตอน Octopussy and The Living Daylights ซึ่งถูกสร้างเป็นภาพยนตร์ ในภายหลังแต่แยกออกเป็นคนละภาค

แหล่งข้อมูลอื่น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Hapalochlaena ที่วิกิสปีชีส์