พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา)
เจ้าบุรีรัตน์น้อยหนู มหายศปัญญา.jpg

พระนาม เจ้าน้อยหนู มหายศปัญญา
พระอิสริยยศ พระยาบุรีรัตน์นครแพร่
ราชวงศ์ ราชวงศ์เทพวงศ์
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ พ.ศ. 2383
พิราลัย พ.ศ. 2455
พระบิดา เจ้าบุรีรัตน์ (หนานปัญญา)
พระมารดา แม่เจ้าเฮือนแก้ว
ชายา เจ้าคำ มหายศปัญญา
เจ้าจันทร์คำ บุรีรัตน์
หม่อม หม่อมเมือง
หม่อมสร
พระบุตร 5 ท่าน

รองอำมาตย์เอก พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา) หรือ เจ้าน้อยหนู พระยาบุรีรัตน์องค์สุดท้ายแห่งนครแพร่ และอดีตกรมการพิเศษจังหวัดแพร่ เป็นโอรสในพระยาบุรีรัตน์ (หนานปัญญา) กับแม่เจ้าเฮือนแก้ว (ราชนัดดาเจ้าหลวงเทพวงศ์)

พระประวัติ[แก้]

พระยาบุรีรัตน์ (หนู มหายศปัญญา) หรือเจ้าน้อยหนู มหายศปัญญา เป็นโอรสในพระยาบุรีรัตน์ (หนานปัญญา หรือเจ้าบุรีปัญญา) กับแม่เจ้าเฮือนแก้ว (ราชนัดดาเจ้าหลวงเทพวงศ์) [1]และเป็นอนุชาของแม่เจ้าบัวถา มหายศปัญญา ชายาองค์แรกในเจ้าพิริยเทพวงษ์ เจ้าผู้ครองนครแพร่องค์สุดท้าย และมีศักดิ์เป็นลูกพี่ลูกน้องกับเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ เจ้าน้อยหนู เดิมมีตำแหน่งเป็น "พระคำลือ" พระคำลือนครแพร่ และเลื่อนเป็น "พระยาบุรีรัตน์" แทนเจ้าบิดาที่ถึงแก่พิราลัยลง เมื่อปี พ.ศ. 2443 ในตำแหน่งเสนาฝ่ายนานครแพร่ จากสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว นอกจากนี้ท่านยังทำสัมประทานป่าไม้ในเขตเมืองนครแพร่อีกด้วย

พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา) พิราลัยเมื่อปี พ.ศ. 2455 สิริอายุ 72 ปี

เหตุการณ์กบฎเงี้ยวปล้นเมืองแพร่[แก้]

ในปีพ.ศ. 2445 ได้เกิดความไม่สงบขึ้นในเมืองแพร่ โดยพวกไทใหญ่หรือเงี้ยวที่ได้เข้ามาอยู่อาศัยในเมืองแพร่ และทำมาหากินในการขุดพลอย ประเภทพลอยไพลินที่ตำบลบ่อแก้ว อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ในปัจจุบัน ได้ทำการก่อจลาจลในเมืองแพร่เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 จากเหตุการณ์ครั้งนี้ เจ้าหลวงนครแพร่ถูกกล่าวหาว่าคบกับพวกเงี้ยว เจ้าพิริยเทพวงษ์จึงต้องเสด็จหลีภัยการเมืองไปประทับเมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว[2] และได้พำนักอยู่ที่นั่นจนกระทั่งพิราลัยในปี พ.ศ. 2455 ส่วนเจ้านายองค์อื่นๆถูกถอดยศศักดิ์ ถูกควบคุมลงไปกักตัวไว้ที่กรุงเทพฯ และให้ชดใช้ค่าเสียหายต่างๆ ร่วมถึงพระยาบุรีรัตน์ (หนู มหายศปัญญา) ก็ถูกภาคทัณฑ์ ให้ย้ายออกจากนครแพร่ชั่วคราว และงดสิทธิพิเศษต่างๆ จนกว่าจะแสดงความจงรักภักดีให้สยามพอใจ

โอรส ธิดา[แก้]

พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา) มีชายา 4 คน คือ

  • แม่เจ้าคำ (ธิดาเจ้าน้อยชัยลังกา โอรสในเจ้าราชวงศ์) [3]มีโอรสธิดา 2 คน คือ
  1. เจ้าอินป๋ง มหายศปัญญา สมรสกับ เจ้าฟองสมุทร วราราช
  2. เจ้าสุนันตา วงศ์บุรี สมรสกับ หลวงพงษ์พิบูลย์ (เจ้าพรหม วงศ์พระถาง)
  • คุณหญิง เจ้าจันทร์คำ บุรีรัตน์ (ธิดาเจ้าพระเมืองแก่น พระเมืองแก่นนครแพร่) ไม่มีโอรสธิดาด้วยกัน
  • หม่อมเมือง (ชาวสวรรคโลก) มีธิดา 2 คน คือ
  1. เจ้าสุธรรมมา หัวเมืองแก้ว สมรสกับเจ้าหนานไชยวงศ์ หัวเมืองแก้ว
  2. เจ้าสุจันตา มหายศปัญญา
  • หม่อมสร มีโอรส 1 คน คือ
  1. เจ้าเดช มหายศปัญญา

นามสกุล[แก้]

พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา) ได้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ว่า มหายศปัณยา ในวันที่ 2 เมษษยน พ.ศ. 2462 โดยใช้ชื่อของเจ้าปู่ คือ พระยาบุรีรัตน์ (หนามหายศ) และเจ้าบิดา คือ พระยาบุรีรัตน์ (หนานปัญญา)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

ลำดับสาแหรก[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. เจ้าหลวงเทพวงศ์ลิ้นตอง (ลิ้นทอง).หมู่บ้าน วังฟ่อน ดอตคอม
  2. องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ประวัติเจ้าพิริยเทพวงศ์ (เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของเมืองแพร่) เรียกดูเมื่อ 7 มิถุนายน 2556
  3. เจ้าหลวงอินทวิชัย (อินต๊ะวิชัย) .หมู่บ้าน วังฟ่อน ดอตคอม
  4. คุ้มวงศ์บุรี .ประวัติพระยาบุรีรัตน์
  5. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
ก่อนหน้า พระยาบุรีรัตน์ (น้อยหนู มหายศปัญญา) ถัดไป
พระยาบุรีรัตน์ (หนานปัญญา มหายศปัญญา) 2leftarrow.png พระยาบุรีรัตน์แห่งนครแพร่
(พ.ศ. 2443 - พ.ศ. 2455)
2rightarrow.png รัฐบาลสยามยกเลิกตำแหน่ง