ขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ)

ขุนหลวงพระยาไกรสี
(เปล่ง เวภาระ)
ม.ม. ท.ช. ร.ด.ม. (ศ)
ขุนหลวงพระยาไกรสี ; (เปล่ง เวภาระ) ม.ม. ท.ช. ร.ด.ม. (ศ)
อธิบดีกรมอัยการ
	ดำรงตำแหน่ง; พ.ศ. 2436 – 29 เมษายน พ.ศ. 2444
รัฐมนตรี	พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงดำรงราชานุภาพ
ก่อนหน้า	สถาปนาตำแหน่ง
ถัดไป	พระยาอรรถการประสิทธิ์
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิด	เปล่ง; 27 ตุลาคม พ.ศ. 2405; วังหม่อมเจ้าหญิงประดับ บางลำพู กรุงเทพพระมหานคร ประเทศสยาม
เสียชีวิต	29 เมษายน พ.ศ. 2444 (38 ปี); ประเทศสยาม
สัญชาติ	สยาม
คู่สมรส	คุญหญิงทองคำ
บุตร	4 คน
บุพการี	นายหริ่ง (บิดา);
ความสัมพันธ์	มารุต บุนนาค (หลานชาย)
การศึกษา	มิดเดิลเทมเปิล
อาชีพ	นักกฎหมาย ข้าราชการ
ลายมือชื่อ

ขุนหลวงพระยาไกรสี นามเดิม เปล่ง ต้นสกุล เวภาระ (27 ตุลาคม พ.ศ. 2405 – 29 เมษายน พ.ศ. 2444) เป็นนักกฎหมายชาวไทยคนแรกที่สำเร็จการศึกษาเป็นเนติบัณฑิตจากประเทศอังกฤษ^{[ต้องการอ้างอิง]} อดีตอธิบดีกรมอัยการคนแรกของประเทศสยาม^{[ต้องการอ้างอิง]} อดีตผู้ดำรงตำแหน่งลูกขุน ณ ศาลหลวง^{[ต้องการอ้างอิง]} และอดีตอธิบดีผู้พิพากษาศาลพระราชอาญา^{[ต้องการอ้างอิง]}

คำว่าขุนหลวงในที่นี้มีที่มาจากตำแหน่งลูกขุน ณ ศาลหลวง ซึ่งมีหน้าที่ด้านการรักษาตัวบทกฎหมายมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เดิมข้าราชการผู้ดำรงตำแหน่งนี้มีบรรดาศักดิ์ชั้นพระ ปรากฏนามในทำเนียบศักดินาว่า "ขุนหลวงพระไกรสี" ในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์ของข้าราชการตำแหน่งดังกล่าวจากชั้นพระเป็นพระยา จึงเรียกชื่อขุนนางตำแหน่งนี้ใหม่ว่า "ขุนหลวงพระยาไกรสี"^{[ต้องการอ้างอิง]} ขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ) เป็น 1 ใน 2 คนที่ปรากฏหลักฐานว่าได้ดำรงตำแหน่งลูกขุน ณ ศาลหลวง ในบรรดาศักดิ์ชั้นพระยา^{[ต้องการอ้างอิง]}

ประวัติ

ขุนหลวงพระยาไกรสี มีนามเดิมว่า เปล่ง เวภาระ เกิดเมื่อวันจันทร์ขึ้น 5 ค่ำ เดือน 12 ปีจอ จุลศักราช 1224 ตรงกับวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2405 ที่บ้านของหม่อมเจ้าหญิงประดับ ตำบลบางลำพู ริมวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร บิดาเป็นมหาดเล็กหลวงชื่อนายหริ่ง ซึ่งเป็นบุตรคนที่ 9 ของเจ้าพระยาพลเทพ (ฉิม) มารดาชื่อ แก้ว

เริ่มเรียนหนังสือไทยเมื่ออายุได้ 9 ขวบ กับสำนักพระครูปริตโกศล (แปร่ม) วัดบวรนิเวศวิหาร เรียนได้ปีเศษ ก็มาเรียนกับป้าชื่อแสง ซึ่งเป็นบุตรีของเจ้าพระยาพลเทพ (ฉิม) เรียนทั้งหนังสือไทย หนังสือขอมและภาษาบาลี จนอายุได้ 13 ปี ก็ไปเป็นศิษย์เรียนหนังสือไทย หนังสือขอม ภาษาบาลีและวิชาเลข อยู่กั่บพระอริยมุนี (เอม) แต่เมื่อยังเป็นพระครูพุทธมนต์ปรีชา ที่วัดบวรนิเวศวิหาร

จนอายุได้ 15 ปี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร ได้ทรงเอาไปบำรุงเลี้ยง และทรงสั่งสอนและฝึกหัดกฎหมายไทยและขนบธรรมเนียมราชการอยู่ 2 ปีเศษ จึงโปรดส่งให้ไปเล่าเรียนที่โรงเรียนพระราชวังนันทอุทยาน ซึ่งเป็นโรงเรียนชายล้วนสอนภาษาอังกฤษ มีหมอแมคฟาร์แลนด์ (S.G. Mcfarland) เป็นอาจารย์ใหญ่ และ แหม่มโคล (Miss Edna S.Cole) เป็นครูสอน

พออายุได้ 20 ปี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ส่งตัวไปเรียนกฎหมายที่กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ เรียนกฎหมายโรมัน กฎหมายอังกฤษ กฎหมายระหว่างประเทศ ฯลฯ และฝึกหัดว่าความ จนจบเป็นเนติบัณฑิตในปี พ.ศ. 2431 นับเป็นคนไทยคนแรกที่ไปเรียนกฎหมายสำเร็จเป็นเนติบัณฑิตอังกฤษ จากสำนักมิดเดิลเทมเปิล (Middle Temple) แห่งกรุงลอนดอน ได้รับพระราชทานเงินรางวัลเรียนดีชั้นที่ 1 จากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นเงิน 50 ปอนด์ และได้รับพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา หลังจากนั้นจึงได้เริ่มรับราชการที่กรมท่า (กระทรวงการต่างประเทศในปัจจุบัน) เป็นแห่งแรก และมีความเจริญก้าวหน้าในทางราชการมาตามลำดับ

ขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ) มีบุตรกับคุณหญิงทองคำ 4 คน คือ คุณชื่นจิต คุณสฤษดิ์ลาภ คุณผ่องศรี (สมรสกับพระสุทธิสารวินิจฉัย (มะลิ บุนนาค)) และคุณสฤษดิ์พร

ขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ) ป่วยเป็นโรคมานกษัย ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2444^[1] อายุได้ 38 ปี 6 เดือน แต่ศพของท่านได้ถูกเก็บไว้ที่วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร ฝั่งธนบุรี โดยไม่มีผู้ใดทราบ จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2525 มีผู้ไปพบศพและแจ้งให้นายมารุต บุนนาค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมในขณะนั้น (ซึ่งมีศักดิ์เป็นหลานตาของท่าน) ทราบ จึงได้ดำเนินการขอพระราชทานเพลิงศพตามประเพณี โดยประกอบพิธีพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2526^[2]

การรับราชการ

พ.ศ. 2431 - เริ่มรับราชการที่กระทรวงต่างประเทศ มีหน้าที่ร่างหนังสือโต้ตอบกับราชทูตและกงสุลต่างๆ
พ.ศ. 2432 - รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ เป็น หลวงรัตนาญัป์ติ ศักดินา 800 ไร่ เป็นตัวแทนรัฐบาลไปนั่งชำระความในศาลกงสุลต่างประเทศ
พ.ศ. 2435 - รับราชการในตำแหน่ง เจ้ากรมสารบบ
พ.ศ. 2436 - ได้รับแต่งตั้งเป็นอธิบดีกรมอัยการคนแรก
พ.ศ. 2437 - ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ "ขุนหลวงพระไกรสี" ตำแหน่งลูกขุน ณ ศาลหลวง
พ.ศ. 2439 - ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็นอธิบดีผู้พิพากษาศาลพระราชอาญา
พ.ศ. 2441 - ได้รับโปรดเกล้าฯ เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น "ขุนหลวงพระยาไกรสี สุภาวภักดีศรีมนธาตุราช อำมาตยคณาการ" ดำรงตำแหน่งอธิบดีผู้พิพากษาศาลพระราชอาญา จนกระทั่งถึงแก่อนิจกรรมในปี พ.ศ. 2444

ผลงานโดยสังเขป

รวบรวมและจัดพิมพ์ พระราชบัญญัติ พระราชกำหนดกฎหมายที่ตราขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 รวม 492 ฉบับ
จัดทำสารบบความขึ้นเป็นครั้งแรก แบบคำฟ้อง คำให้การ ที้ใช้ในงานราชการ
เป็นอาจารย์สอนกฎหมายที่โรงเรียนกฎหมายกระทรวงยุติธรรม
เป็นกรรมการสอบเนติบัณฑิต
ทำการช่วยเหลือวิ่งเต้นขอพระราชทานอภัยโทษให้เทียนวรรณได้สำเร็จ หลังจากถูกจำคุกเป็นเวลาถึง ๑๗ ปี

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พ.ศ. 2435 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นที่ 3 ตริตาภรณ์มงกุฎไทย (ต.ม.)^[3]
พ.ศ. 2433 – เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ 5 เบญจมาภรณ์ช้างเผือก (บ.ช.)^[4]
พ.ศ. 2430 – เหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา (ร.ด.ม.(ศ))^[5]^[6]
พ.ศ. 2436 – เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา (ร.ศ.)

อ้างอิง

↑ ราชกิจจานุเบกษา (5 May 1901). "ข่าวตายในกรุง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 18, ตอน 5, 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2444, หน้า 70. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.
↑ วงนอก, คนไกล (29 July 2022). "จัดงานฌาปนกิจศพ หลัง "ตาย" ไป 80 กว่าปี". ศิลปวัฒนธรรม. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.
↑ เดิมเรียก มัณฑณาภรณ์มงกุฎสยาม ใช้อักษรย่อ ม.ม.
↑ เดิมเรียก ทิพยาภรณ์ช้างเผือก ใช้อักษรย่อ ท.ช. ดูที่ ราชกิจจานุเบกษา (1 February 1890). "พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 7, ตอน 44, 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2433, หน้า 339. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.
↑ ราชกิจจานุเบกษา (16 September 1887). "ข่าวฉลองพระประจำพระชนม์พรรษา และพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลานายเปล่ง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 4, ตอน 23, 16 กันยายน พ.ศ. 2430, หน้า 180. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.
↑ ราชกิจจานุเบกษา (1 September 1887). "นักเรียนสยามกลับจากยุโรป เข้าเฝ้าทูลลอองธุลีพระบาท แลเรื่องนายเปล่ง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 4, ตอน 21, 1 กันยายน พ.ศ. 2430, หน้า 163. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.

ดูเพิ่ม

ประวัติขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ) จากพิพิธภัณฑ์ศาลไทยและหอจดหมายเหตุ เก็บถาวร 2012-05-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
หนังสืออนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ ขุนหลวงพระยาไกรสี (เปล่ง เวภาระ) ม.ม., ท.ช., ร.ด.ม. ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2526, พิมพ์ที่โรงพิมพ์รุ่งเรืองธรรม เลขที่ 47 ถนนเฟื่องนคร หลังกระทรวงมหาดไทย กรุงเทพฯ, โทร 2221746

แหล่งข้อมูลอื่น

[1] ราชกิจจานุเบกษา (5 May 1901). "ข่าวตายในกรุง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 18, ตอน 5, 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2444, หน้า 70. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.

[2] วงนอก, คนไกล (29 July 2022). "จัดงานฌาปนกิจศพ หลัง "ตาย" ไป 80 กว่าปี". ศิลปวัฒนธรรม. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.

[3] เดิมเรียก มัณฑณาภรณ์มงกุฎสยาม ใช้อักษรย่อ ม.ม.

[4] เดิมเรียก ทิพยาภรณ์ช้างเผือก ใช้อักษรย่อ ท.ช. ดูที่ ราชกิจจานุเบกษา (1 February 1890). "พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 7, ตอน 44, 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2433, หน้า 339. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.

[5] ราชกิจจานุเบกษา (16 September 1887). "ข่าวฉลองพระประจำพระชนม์พรรษา และพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลานายเปล่ง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 4, ตอน 23, 16 กันยายน พ.ศ. 2430, หน้า 180. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.

[6] ราชกิจจานุเบกษา (1 September 1887). "นักเรียนสยามกลับจากยุโรป เข้าเฝ้าทูลลอองธุลีพระบาท แลเรื่องนายเปล่ง" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 4, ตอน 21, 1 กันยายน พ.ศ. 2430, หน้า 163. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2 March 2023. สืบค้นเมื่อ 2 March 2023.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]