พระเจ้ากาวิละ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระเจ้ากาวิละ
King Kawila.jpg

พระปรมาภิไธย พระบรมราชาธิบดี
พระอิสริยยศ พระยานครลำปาง
พระเจ้านครเชียงใหม่
ราชวงศ์ ทิพย์จักร
ครองราชย์ พ.ศ. 2317 - 2325 (นครลำปาง)
พ.ศ. 2325 - 2358 (นครเชียงใหม่)[1]
ระยะครองราชย์ 41 ปี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ราชสมภพ พ.ศ. 2285
พิราลัย 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2358 (74 พรรษา)
พระบิดา เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว
พระมารดา แม่เจ้าจันทาราชเทวี
พระมเหสี แม่เจ้าโนจาราชเทวี
พระโอรส/ธิดา 5 พระองค์

พระบรมราชาธิบดี[2] หรือ พระเจ้ากาวิละ (พ.ศ. 2285 - พ.ศ. 2358) เป็นพระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่พระองค์แรกในราชวงศ์ทิพย์จักร ตลอดรัชสมัยของพระองค์เป็นช่วงเวลาแห่งการศึกสงครามและสร้างบ้านแปงเมือง ทรงเป็นกษัตริย์ชาตินักรบได้ทรงร่วมกับพระอนุชาทั้ง 6 และกองทัพสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี กอบกู้อิสรภาพแผ่นดินล้านนาออกจากพม่า และนำล้านนาเข้ามาเป็นประเทศราชแห่งสยาม

ด้วยพระปรีชาสามารถและพระเดชานุภาพในการรบ ทรงสามารถขยายขอบขัณฑสีมาแผ่นดินล้านนาออกไปอย่างกว้างใหญ่ไพศาล กอปรกับความจงรักภักดีที่ทรงถวายต่อพระบรมราชวงศ์จักรี พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชจึงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เฉลิมพระนามขึ้นเป็น "พระบรมราชาธิบดี ศรีสุริยวงศ์อินทรสุรศักดิ์ สมญามหาขัตติยราชชาติราไชยสวรรย์ เจ้าขัณฑสีมา พระนครเชียงใหม่ราชธานี" เป็น พระเจ้าประเทศราช ปกครองล้านนา 57 หัวเมือง ได้แก่ นครเชียงใหม่ และหัวเมืองเหนือทั้งหมด

พระราชประวัติ[แก้]

พระบรมราชาธิบดี มีพระนามเดิมว่า เจ้ากาวิละ ประสูติเมื่อจุลศักราช 1104 ปีจอ จัตวาศก (พ.ศ. 2285) ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนการเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง พระองค์เป็นพระโอรสพระองค์ใหญ่ในเจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว ผู้ครองนครลำปาง กับแม่เจ้าจันทาราชเทวี และเป็นพระราชนัดดา (หลานปู่) พระองค์แรกในพระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) กับแม่เจ้าพิมพาราชเทวี องค์ปฐมบรมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร

พระเจ้ากาวิละ มีพระอนุชาและพระขนิษฐารวม 10 พระองค์ (หญิง 3 ชาย 7) (เจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน") มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

พระเจ้ากาวิละ ถึงแก่พิราลัยในปี จ.ศ.1177 เดือนยี่เหนือ แรม 5 ค่ำ วันพุธ (ตรงกับวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2458) ยามแตรบอกเวลาเข้าสู่เที่ยงคืน ทรงปกครองนครเชียงใหม่เป็นระยะเวลานาน 32 ปี สิริพระชนมายุได้ 74 พรรษา

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

พระเจ้ากาวิละ มีพระโอรสและพระธิดา รวม 5 พระองค์ อยู่ในสกุล "ณ เชียงใหม่" มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

พระราชกรณียกิจ[แก้]

การปกครองนครเชียงใหม่[แก้]

ในยุคการปกครองของพระเจ้ากาวิละ เรียกได้ว่าเป็นยุค "เก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง"[3] หมายถึงการก่อร่างสร้างเมื่องขึ้นใหม่ ภายหลังที่ถูกทิ้งร้าง ต่อมาพม่าได้ตั้งชาวยูนนานนามว่า "ราชาจอมหงส์" มาเกลี้ยกล่อมให้นครเชียงใหม่เข้าร่วมด้วยกับพม่า และตั้งตนเป็นใหญ่ในหัวเมืองล้านนา ทำให้พระเจ้ากาวิละ ขัดเคืองใจจึงตั้งให้เจ้าอุปราชธรรมลังกา และเจ้ารัตนหัวเมือง ยกทัพไปตีที่เมืองสาด จับตัวราชาจอมหงส์ ส่งให้กรุงเทพฯ เมื่อ จ.ศ. 1164 หรือตรงกับ พ.ศ. 2345 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จึงโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนเจ้ากาวิละ เป็น "พระบรมราชาธิบดี ศรีสุริยวงศ์อินทรสุรศักดิ์ สมญามหาขัตติยราชชาติราไชยสวรรย์ เจ้าขัณฑสีมา พระนครเชียงใหม่ราชธานี" เป็นเจ้านครเชียงใหม่ผู้เป็นใหญ่ในล้านนา 57 หัวเมือง ในฐานะพระเจ้าประเทศราช ขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร

อ้างอิง[แก้]

  1. รุ่งพงษ์ ชัยนาม. ประวัติศาสตร์ล้านนา : ประวัติศาสตร์ไทยที่คนไทยไม่ค่อยมีโกาสได้ศึกษา. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
  2. พงศาวดารลาวเฉียง
  3. ยุค " เก็บผักใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง "

ดูเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

  • ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
  • สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
  • ศักดิ์ รัตนชัย. พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) .
  • เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
  • คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
  • นงเยาว์ กาญจนจารี. ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
  • คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]
รัชสมัยก่อนหน้า พระเจ้ากาวิละ รัชสมัยถัดไป
เจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครลำปาง
(พ.ศ. 2317 - พ.ศ. 2325)
2rightarrow.png พระเจ้าคำโสม
พระยาวิเชียรปราการ (บุญมา)
(พระยาจ่าบ้าน)
2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
(พ.ศ. 2325 - พ.ศ. 2358)
2rightarrow.png พระยาธรรมลังกา