ฮอร์โมน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ฮอร์โมน (อังกฤษ: hormone มาจากภาษากรีกที่ว่าhormanแปลว่าเคลื่อนไหว ) คือผู้นำส่งสารเคมีจากเซลล์ หนึ่งหรือกลุ่มของเซลล์ไปยังเซลล์อื่นๆ สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ (multicellular organism) ทั้งมนุษย์สัตว์และพืชสามารถผลิต ฮอร์โมน ได้ที่ ต่อมไร้ท่อ (endocrine gland) โมเลกุลของฮอร์โมนจะถูกปล่อยโดยตรงยังกระแสเลือด ของเหลวในร่างกายอื่นๆ หรือเนื้อเยื้อใกล้เคียง หน้าที่ของฮอร์โมน คือการส่งสัญญาณให้ทำงานหรือหยุดทำงาน เช่น

  1. กระตุ้นหรือยับยั้งการเจริญเติบโต
  2. กระตุ้นหรือยับยั้งโปรแกรมการสลายตัวของเซลล์
  3. กระตุ้นหรือยับยั้งระบบภูมิคุ้มกัน
  4. ควบคุม กระบวนการสร้างและสลาย (metabolism) และเตรียมพร้อมสำหรับบทบาทใหม่ๆ เช่น การต่อสู้ หนี หรือ กำหนดช่วงเวลาของชีวิตเช่น วัยรุ่น วัยมีครอบครัวมีลูกหลานไว้สืบสกุล และวัยทอง

เนื้อหา

[แก้] สรีรวิทยาของ ฮอร์โมน

อัตราการผลิตฮอร์โมนจะถูกควบคุมโดยระบบ ภาวะธำรงดุล (Homeostasis) ซึ่งจะเป็นแบบผลป้อนกลับทางลบ (negative feedback) ระบบควบคุม ภาวะธำรงดุลของฮอร์โมนจะมีส่วนของการผลิตที่ขึ้นกับ กระบวนการสร้างและสลาย (metabolism) ของฮอร์โมนเป็นตัวกำหนดที่สำคัญ

การหลั่ง ฮอร์โมน ถูกกระตุ้นหรือยับยั้ง โดย

  • ฮอร์โมน อื่น (กระตุ้น หรือ ปล่อย ฮอร์โมน)
  • ความเข็มข้นของไออนในพลาสมา หรือสารอาหาร และการเชื่อมต่อกับ กลอบูลิน (globulin)
  • นิวรอน (Neuron) และบทบาททางจิตใจ
  • การเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม เช่น แสงและอุณหภูมิ

ฮอร์โมนกลุ่มพิเศษได้แก่ โทรฟิกฮอร์โมน (trophic hormone) มีบทบาทกระตุ้นการผลิตฮอร์โมนในต่อมไร้ท่ออื่น เช่น ไทรอยด์ - สติมูเลติ่ง ฮอร์โมน (thyroid-stimulating hormone (TSH)) มีบทบาทเกี่ยวกับการเจริญเติบโต และกระตุ้นฮอร์โมนอื่นของต่อมไทรอยด์

ล่าสุดพบสารประกอบใหม่ที่อยู่ในกลุ่มฮอร์โมน ชื่อ "ฮอร์โมนหิว" ("Hunger Hormones") ซึ่งประกอบด้วย

Human-hormone.jpg

ฮอร์โมนต่อมไร้ท่อในมนุษย์
Hormone target-1.gif

ฮอร์โมนและการทำงานที่เซลล์เป้าหมาย
Steroidhormone.gif

การทำงานของสเตอรอยด์ฮอร์โมนในเซลล์

[แก้] ประเภทของ ฮอร์โมน

ฮอร์โมนของสัตว์มีกระดูกสันหลังแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มดังนี้:

  1. ฮอร์โมน อนุพันธ์ของอะมีน (Amine-derived hormone) เป็นอนุพันธ์ของ กรดอะมิโน ไทโรซีน และ ทริปโตแฟน (tryptophan) ตัวอย่าง เช่น แคทีคอลามีน (catecholamine) และ ไทโรซีน (thyroxine)
  2. เปปไทด์ฮอร์โมน (Peptide hormone) ประกอบด้วยโซ่ของ กรดอะมิโน ตัวอย่าง เช่น เปปไทด์ฮอร์โมน เล็กอย่าง TRH และ วาโซเพรสซิน เปปไทด์ประกอบด้วยโซ่ กรดอะมิโน ที่ต่อกันเป็นโมเลกุลของ โปรตีน ตัวอย่าง โปรตีนฮอร์โมน ได้แก่ อินสุลิน และโกรว์ทฮอร์โมน
  3. สเตอรอยด์ฮอร์โมน (Steroid hormone) เป็นอนุพันธ์จาก คอเลสเตอรอล (cholesterol) แหล่งผลิตในร่างกายได้แก่ เปลือกต่อมหมวกไต (adrenal cortex) และ ต่อมบ่งเพศ (gonad) ตัวอย่างเช่น
    1. สเตอรอยด์ฮอร์โมน คือ เทสโตสเตอโรน และ คอร์ติโซน
    2. สเตอรอลฮอร์โมน (Sterol hormone) เช่น แคลซิตริออล
  4. ลิพิด และ ฟอสโฟลิพิด มี ฮอร์โมน ดังนี้
    1. ลิพิดเช่น กรดไลโนเลนิก (linoleic acid)
    2. ฟอสโฟลิพิด เช่น กรดอาแรคคิโดนิก (arachidonic acid)
    3. อีไอโคซานอยด์ (eicosanoid) เช่น โปรสตาแกลนดิน (prostaglandin)

[แก้] อะมีน ฮอร์โมน

ฮอร์โมน อนุพันธ์ของอะมีน:

[แก้] เปปไทด์ ฮอร์โมน

เปปไทด์ ฮอร์โมน:

[แก้] สเตอรอยด์ และ สเตอรอล ฮอร์โมน

สเตอรอยด์ ฮอร์โมน:

สเตอรอล ฮอร์โมน:

[แก้] ลิพิด ฮอร์โมน

ลิพิด และ ฟอสโฟลิพิด ฮอร์โมน (อีไอโคซานอยด์) :

[แก้] ดูเพิ่ม

[แก้] อ้างอิง

  • Henderson J. Ernest Starling and 'Hormones': an historical commentary. J Endocrinol 2005;184:5-10. PMID 15642778.
ด • พ • ก
สาขาวิชาหลักของชีววิทยา
กายวิภาคศาสตร์ • กำเนิดสิ่งมีชีวิต • จีโนมิกส์ • จุลชีววิทยา • ชีวเคมี • ชีววิทยาการเจริญ • ชีววิทยาของเซลล์ • ชีววิทยาดวงดาว • ชีววิทยาทางทะเล • ชีววิทยามนุษย์ • ชีววิทยาระบบ • ชีววิวัฒนาการ • ชีวสถิติศาสตร์ • ชีวสารสนเทศศาสตร์ • นิเวศวิทยา • บรรพชีวินวิทยา • ปรสิตวิทยา • ประสาทวิทยาศาสตร์ • พยาธิวิทยา • พฤกษศาสตร์ • พันธุศาสตร์ • โภชนาการ • ระบาดวิทยา • วิทยาภูมิคุ้มกัน • สรีรวิทยา • สัตววิทยา • อณูชีววิทยา • อนุกรมวิธาน
 Lisc lipy.jpg
Globe-Star of life.svg ฮอร์โมน เป็นบทความเกี่ยวกับ การแพทย์  ที่ยังไม่สมบูรณ์ ต้องการตรวจสอบ เพิ่มเนื้อหาหรือเพิ่มแหล่งอ้างอิง คุณสามารถช่วยเพิ่มเติมหรือแก้ไข เพื่อให้สมบูรณ์มากขึ้น
ข้อมูลเกี่ยวกับ ฮอร์โมน ในภาษาอื่น อาจสามารถหาอ่านได้จากเมนู ภาษาอื่น ด้านซ้ายมือ หรือ ดูเพิ่มที่ สถานีย่อย:แพทยศาสตร์
ดึงข้อมูลจาก "http://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AE%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B9%82%E0%B8%A1%E0%B8%99".