อนุกรมวิธาน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

อนุกรมวิธาน (อังกฤษ: taxonomy) เป็นการจัดจำแนกสิ่งมีชีวิตออกเป็นหมวดหมู่ตามสายวิวัฒนาการ อนุกรมวิธานเป็นวิชาที่ว่าด้วยกฎเกณฑ์เกี่ยวกับ

1. การจัดจำแนกสิ่งมีชีวิต (classification) ออกเป็นหมวดหมู่ต่างๆ
2. การกำหนดชื่อสากลของหมวดหมู่และชนิดของสิ่งมีชีวิต (nomenclature)
3. การตรวจสอบชื่อวิทยาศาสตร์ของสิ่งมีชีวิต (identification)

ในการศึกษาอนุกรมวิธานจะมีศัพท์ที่ใช้เรียกแตกต่างกันออกไป ถ้าหากการศึกษาเป็นไปในทางรวบรวมตัวอย่าง (specimen)

เนื้อหา 1 การจัดหมวดหมู่ของสิ่งมีชีวิต 2 หลักเกณฑ์ในการตั้งชื่อในทางวิทยาศาสตร์ 3 ตัวอย่างชื่อเรียกอนุกรมวิธาน 3.1 บรรพบุรุษของมนุษย์ 4 ดูเพิ่ม

[แก้] การจัดหมวดหมู่ของสิ่งมีชีวิต

การจัดหมวดหมู่นี้ จะแบ่งออกเป็น 7 ลำดับชั้น เริ่มตั้งแต่การแบ่งแบบคร่าวๆ ในระดับ Kingdom ซึ่งการแบ่งในระดับนี้ จะแบ่งสิ่งมีชีวิตในโลกได้เพียง 5 ประเภท คือ

1. อาณาจักรสัตว์ Kingdom Animalia
2. อาณาจักรพืช Kingdom Plantae
3. อาณาจักรโพรทิสตา (กึ่งพืชกึ่งสัตว์) Kingdom Protista
4. อาณาจักรฟังไจ (เห็ดรา) Kingdom Fungi
5. อาณาจักรมอเนอรา (แบคทีเรีย) kingdom Monera

• แต่ละ Kingdom จะแบ่งออกได้หลาย Phylum (ยกเว้นในพืชจะใช้คำว่า Division)
• แต่ละ Phylum สามารถแบ่งย่อยได้เป็นหลาย Class
• แต่ละ Class สามารถแบ่งย่อยได้เป็นหลาย Order
• แต่ละ Order สามารถแบ่งย่อยได้เป็นหลาย Family
• แต่ละ Family สามารถแบ่งย่อยได้เป็นหลาย Genus
• แต่ละ Genus สามารถแบ่งย่อยได้เป็นหลาย Species

ในความเป็นจริงแล้ว การแบ่งสิ่งมีชีวิตในโลกนั้น หนังสือบางเล่มบอกว่ามีมากกว่า 5 อาณาจักร เช่น มีอาณาจักรไวรอยส์ (ไวรัส ไวรอยด์ และสิ่งมีชีวิตที่ไม่เป็นเซลล์) (Kingdom Viroid) แต่อาณาจักรอื่นๆ หรือการแบ่งอาณาจักรแบบอื่นๆ ยังไม่ได้รับการยอมรับจากวงการชีววิทยาเท่าที่ควร ในตำราเรียนของกระทรวงศึกษาธิการ จึงยังใช้การแบ่งแบบ 5 อาณาจักรอยู่

การแบ่งในระดับ Kingdom จะแบ่งสิ่งมีชีวิตได้เพียง 5 ประเภท แต่เมื่อแบ่งในระดับที่ละเอียดขึ้น ก็จะแบ่งได้หลายประเภทมากขึ้น ซึ่งเมื่อแบ่งละเอียดถึงระดับ Species แล้ว สิ่งมีชีวิตในโลกจะแบ่งได้เป็นล้านๆ ประเภท

การเรียกสิ่งมีชีวิตโดยใช้หลักอนุกรมวิธาน จะเรียกโดยเริ่มจาก Kingdom ไป Phylum ไป Class ไป Order ไป Family ไป Genus ไป Species เช่น การจะเรียกมนุษย์สายพันธุ์ปัจจุบันโดยใช้หลักอนุกรมวิธาน จะเรียกได้ดังนี้

Kingdom: Animalia (อาณาจักรสัตว์)

Phylum: Chordata

Class: Mammalia

Order: Primates

Family: Hominidae

Genus: Homo

Species: Homo sapiens

ความแตกต่างระหว่างสายพันธุ์ต่างๆ นั้น จะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับว่า การเรียกแบบอนุกรมวิธานนั้นจะแตกต่างในระดับใด เพราะถ้าหากสิ่งมีชีวิตสองชนิด มีความแตกต่างกันที่ระดับหนึ่งๆ แล้ว ระดับที่อยู่ต่ำลงไปก็จะแตกต่างไปด้วยเสมอ เช่น นำสิ่งมีชีวิตสองชนิดเปรียบเทียบกัน พบว่า ตั้งแต่ Kingdom ถึง Family เหมือนกัน แต่ Genus ไม่เหมือนกัน ก็จะพลอยทำให้ Species ไม่เหมือนกันไปด้วย เช่นนี้เป็นต้น

นอกจากนี้ สิ่งมีชีวิตส่วนใหญ่ จะผสมพันธุ์กับสิ่งมีชีวิตที่มีชื่ออนุกรมวิธานเหมือนกันทั้ง 7 ระดับเท่านั้น การผสมข้ามสายพันธุ์จะถูกขัดขวางโดยกระบวนการธรรมชาติ เช่น ฤดูพสมพันธุ์ที่ไม่ตรงกัน, ลักษณะอวัยวะสืบพันธุ์ที่ไม่เหมือนกัน, การอาศัยอยู่ในพื้นที่ๆลักษณะทางภูมิศาสตร์ต่างกัน ฯลฯ แต่ถึงกระนั้น ก็ยังมีบางกรณีที่สิ่งมีชีวิตเกิดการผสมข้ามสายพันธุ์ ซึ่งธรรมชาติก็จะหาทางให้ไม่เกิดการปฏิสนธิ เช่น ให้อวัยวะสืบพันธุ์ของเพศเมีย หากได้รับเชื้อจากเพศผู้ที่ต่าง Species กัน จะหลังสารยับยั้งและฆ่าเชื้อจากตัวผู้ตัวนั้น หรือถ้าสิ่งมีชีวิตบางชนิดไม่มีสารเหล่านี้ จนเชื้อของเพศผู้สามารถเข้าไปได้ ก็จะไม่เกิดการถ่ายทอดยีน เพราะยีนของสิ่งมีชีวิตข้ามสายพันธุ์ไม่เหมือนกัน

แต่ในบางกรณีที่เกิดการปฏิสนธิและออกลูกมาได้จริงๆ จะเรียกว่า ลูกผสม ซึ่งลูกผสมจะมีชะตากรรมอย่างในอย่างหนึ่งใน 3 กรณีต่อไปนี้

1. อายุสั้น
2. เป็นหมัน (เช่น ตัวล่อ ที่เกิดจากม้า+ลา)
3. ออกลูกได้อีกเป็นลูกผสมรุ่นที่ 2 แต่ลูกผสมรุ่นที่ 2 นี้ จะเป็นหมันแน่

จริงๆ แล้ว ยังมีการแบ่งสิ่งมีชีวิตออกเป็น Subspecies ได้อีก แต่ส่วนใหญ่จะพูดถึงกันแค่ระดับ Species เพราะ Subspecies คือการแบ่งประเภทของ Species ต่ออีกรอบ แต่ก็ยังอยู่ใน Species เดียวกัน สิ่งมีชีวิตสามารถผสมข้าม Subspecies ได้ตามปกติโดยไม่ก่อให้เกิดปัญหาใดๆ ความแตกต่างระหว่าง Subspecies น้อยมาก ดังนั้น ส่วนใหญ่จึงพูดถึงกันละเอียดที่สุดที่ระดับ Species

[แก้] หลักเกณฑ์ในการตั้งชื่อในทางวิทยาศาสตร์

1. ใช้ชื่อภาษาละตินเสมอ เพราะภาษาละตินเป็นภาษาที่ไม่มีการใช้เป็นภาษาพูดแล้ว โอกาสที่ความหมายจะเพี้ยนไปเมื่อเวลาผ่านไปนานๆ จึงมีน้อย
2. ชื่อทางวิทยาศาสตร์ของพืชและสัตว์จะเป็นอิสระไม่ขึ้นต่อกัน
3. ชื่อวิทยาศาสตร์ของพืชและสัตว์แต่ละหมวดหมู่จะมีชื่อที่ถูกต้องที่สุดเพียงชื่อเดียว
4. ชื่อหมวดหมู่ในลำดับขั้น Family ลงไป ต้องมีตัวอย่างต้นแบบของสิ่งมีชีวิตนั้นประกอบการพิจารณา เช่น ชื่อ Family ในพืช จะลงท้ายด้วย aceae แต่ในสัตว์ จะลงท้ายด้วย idae
5. ชื่อในลำดับขั้น Genus จะใช้ตัวอักษรตัวใหญ่นำหน้า และตามด้วยอักษรตัวเล็ก
6. ชื่อในลำดับขั้น Species จะประกอบด้วย 2 คำ โดยคำแรกจะดึงเอาชื่อ Genus มา แล้วคำที่สองจึงเป็นชื่อระบุชนิด หรือเรียกว่า Specific epithet ซึ่งจะขึ้นต้นด้วยอักษรตัวเล็ก
7. ชื่อในลำดับขั้น Species จะเขียนตัวเอน หรือ ขีดเส้นใต้เสมอ

[แก้] ตัวอย่างชื่อเรียกอนุกรมวิธาน

[แก้] บรรพบุรุษของมนุษย์

เป็นสิ่งมีชีวิตที่ยังไม่จัดเป็นมนุษย์ แต่ว่าได้เริ่มแยกเผ่าพันธุ์ออกมาจากลิงแล้ว สามารถเดินสองขาได้ ใช้ชีวิตทั้งบนพื้นดินและบนต้นไม้ นับเป็นจุดเริ่มต้นของเผ่าพันธุ์มนุษย์ มีชีวิตในช่วง 3,900,000-2,900,000 ปีก่อน มีชื่อเรียกแบบอนุกรมวิธานดังนี้

Kingdom: Animalia (อาณาจักรสัตว์)

Phylum: Chordata

Class: Mammalia

Order: Primates

Family: Homimidae

Genus: Australopithecus

Species: Australopithecus afarensis

จะสังเกตว่า ตั้งแต่ระดับ Kingdom จนถึงระดับ Family รวม 5 ระดับ เหมือนมนุษย์ปัจจุบัน แต่ Genus ต่าง ดังนั้น Species จึงต่างไปด้วย

[แก้] ดูเพิ่ม

• การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์

ด • พ • ก สาขาวิชาหลักของชีววิทยา กายวิภาคศาสตร์ • กำเนิดสิ่งมีชีวิต • จีโนมิกส์ • จุลชีววิทยา • ชีวเคมี • ชีววิทยาการเจริญ • ชีววิทยาของเซลล์ • ชีววิทยาดวงดาว • ชีววิทยาทางทะเล • ชีววิทยามนุษย์ • ชีววิทยาระบบ • ชีววิวัฒนาการ • ชีวสถิติศาสตร์ • ชีวสารสนเทศศาสตร์ • นิเวศวิทยา • บรรพชีวินวิทยา • ปรสิตวิทยา • ประสาทวิทยาศาสตร์ • พยาธิวิทยา • พฤกษศาสตร์ • พันธุศาสตร์ • โภชนาการ • ระบาดวิทยา • วิทยาภูมิคุ้มกัน • สรีรวิทยา • สัตววิทยา • อณูชีววิทยา • อนุกรมวิธาน

อนุกรมวิธาน เป็นบทความเกี่ยวกับ ชีววิทยา ที่ยังไม่สมบูรณ์ ต้องการตรวจสอบ เพิ่มเนื้อหาหรือเพิ่มแหล่งอ้างอิง คุณสามารถช่วยเพิ่มเติมหรือแก้ไข เพื่อให้สมบูรณ์มากขึ้น ข้อมูลเกี่ยวกับ อนุกรมวิธาน ในภาษาอื่น อาจสามารถหาอ่านได้จากเมนู ภาษาอื่น ด้านซ้ายมือ