ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ
Euphorbia cyathophora.jpg
ลูกเขยตายแม่ยายทำศพกระถางหนึ่ง
ในนครเคียวโตะ ประเทศญี่ปุ่น
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Plantae
ไม่ถูกจัดอันดับ: Angiosperms
ไม่ถูกจัดอันดับ: Eudicots
ไม่ถูกจัดอันดับ: Rosids
อันดับ: Malpighiales
วงศ์: Euphorbiaceae
วงศ์ย่อย: Euphorbioideae
เผ่า: Euphorbieae
เผ่าย่อย: Euphorbiinae
สกุล: Euphorbia
สปีชีส์: E.  heterophylla
ชื่อทวินาม
Euphorbia heterophylla
L.
ชื่อพ้อง

Euphorbia cyathophora Murr.

สำหรับพืชวงศ์ Rutaceae ดูที่ เขยตาย

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพ[1] เป็นชื่อไม้ล้มลุกชนิด Euphorbia cyathophora Murr. ในวงศ์ Euphorbiaceae[1] มีสรรพคุณเป็นยา ทั้งยารักษาโรคและยาเสพติด นอกจากนี้ ยังเป็นวัชพืชที่ทนสารกำจัดวัชพืช แต่สวยงาม จึงมักใช้ประดับถนนหนทาง

ชื่อ[แก้]

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพยังมีชื่ออื่น ๆ อีก เช่น "ลูกเขยตายแม่ยายชักปรก"[1], "หญ้ายาง"[2], ตำรายาโบราณเรียก "พิษนาคราช"[3], ชาวเหนือเรียก "หญ้าน้ำหมึก"[4], ไทใหญ่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอนเรียก "หญ้าหลังอึ่ง"[4], และชาวสงขลาเรียก "ใบต่างดอก"[5]

ชาวลาวเรียก "ดอกบานบา"[5]

ส่วนชื่อชนิด Euphorbia cyathophora นั้น Euphorbia heterophylla หรือ Poinsettia cyathophora ก็ว่า[6]

อนึ่ง ชื่อสามัญในภาษาอังกฤษของลูกเขยตายแม่ยายทำศพ คือ fireplant, Mexican fireplant, painted euphorbia, desert poinsettia, wild poinsettia, fire on the mountain, paint leaf หรือ kaliko plant

ลักษณะ[แก้]

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพเป็นไม้ล้มลุก[1] มีลำต้นตั้งตรง อาจสูงได้ตั้งแต่หนึ่งเมตรถึงหกเมตร[3] และมียางสีขาวขุ่นทั้งลำ[2] ยางนั้นเป็นพิษ ทำให้ผิวหนังอักเสบ (dermatitis) และก่อแอนาฟิแล็กซิส (anaphylaxis) ได้

ใบนั้นเดี่ยว เป็นรูปรี หรือรูปแถบดังใบหอก กว้างราวหนึ่งถึงห้าเซนติเมตร ยาวได้ตั้งแต่ห้าถึงยี่สิบเซนติเมตร และเรียงเวียน ด้านบนสีเขียว และด้านล่างสีเขียวอ่อน[2][3] ผิวใบมีขน และก้านใบก็มีขน[4]

ขณะที่ดอกออกแต่ในฤดูฝน[3] เป็นช่อที่แต่ละยอด โดยแยกเพศแต่ก็รวมกันอยู่ในช่อหนึ่ง ๆ นั้น ดอกเมียมีสัณฐานกลม ส่วนดอกผู้อยู่เคียงดอกเมียและมีเกสรสีเหลือง ดอกแต่ละช่อมีใบกระจุกรองรับ[2]

ผลของลูกเขยตายแม่ยายทำศพมีลักษณะกลม เมื่อแห้งจะแตกกลางเป็นพูสามพู[2]

การแพร่พันธุ์[แก้]

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพเป็นพืชประจำถิ่นในประเทศเม็กซิโก แต่อาจแพร่มาจากดินแดนแถวรัฐแคลิฟอร์เนียไปจนถึงทางตะวันออกของรัฐเทกซัสหรือถึงอเมริกากลาง และแพร่เป็นอันมากในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในประเทศอินเดียและประเทศไทย[7] ซึ่งน่าจะแพร่มานมนานถึงขนาดที่ปรากฏอยู่ในตำรายาไทยโบราณด้วย[3]

ลูกเขยตายแม่ยายทำศพขึ้นได้ตามดินสวนทั่วไป[6] และรุกรานพืชอื่น[8] โดยจะดำรงอยู่เพียงหนึ่งปี[2][6]

สรรพคุณ[แก้]

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ว่า ลูกเขยตายแม่ยายทำศพใช้ทำยาได้ แต่ไม่ได้ระบุว่ายาอะไร[1] ตำรายาไทยโบราณว่า เปลือกลำต้นมีรสร้อน ใช้รักษาฝี ทั้งฝีภายนอก และฝีภายใน, รักษาพิษนาคราช และช่วยขับน้ำนมได้[3] แต่ฐานข้อมูลสมุนไพรไทยว่า ส่วนที่ใช้คือ ราก มิใช่เปลือกลำต้น[4] ขณะที่ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีกลางแห่งปารานา (Federal Technological University of Paraná) ประเทศบราซิล ว่า ใบยังใช้ทำยาเสพติดอย่างใบกัญชาหรือใบกระท่อมได้ด้วย[6]

นอกจากเป็นยา ทั้งยารักษาโรคและยาเสพติดแล้ว เพราะสีสันอันโดดเด่น หลาย ๆ เมืองจึงใช้ลูกเขยตายแม่ยายทำศพประดับหนทางเป็นทิวแถวเสมอ

อนึ่ง ลูกเขยตายแม่ยายทำศพทนสารกำจัดวัชพืช[6]

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 "พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542". ราชบัณฑิตยสถาน. ม.ป.ป.. http://rirs3.royin.go.th/dictionary.asp. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 "หญ้ายาง". Kanchanapisek.or.th. 2006. http://kanchanapisek.or.th/kp14/project_dev/project_area/Ratburi/plant_page21.php?plantid=180&page=8. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. 
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม (ม.ป.ป.). "พจนานุกรมสมุนไพรไทย". http://www.samunpri.com/herbs/?p=205. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. 
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 "ฐานข้อมูลสมุนไพร - หญ้ายาง". ม.ป.ป.. http://thaiherb.most.go.th/?q=node/256. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. 
  5. 5.0 5.1 "Euphorbia cyathophora Murr.". สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน). 2009. http://www.thaibiodiversity.org/Life/LifeDetail.aspx?LifeID=36367. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554. 
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 "Euphorbia cyathophora". Rob's plants. 2009, 28 August. http://www.robsplants.com/plants/EuphoCyath. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 November 2011. 
  7. A. K. Wilson (1981). "Euphorbia heterophylla: a Review of Distribution, Importance and Control". accessdate=15 November 2011. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09670878109414169. 
  8. "หญ้ายาง Euphorbia heterophylla L.". กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. 2553. http://chm-thai.onep.go.th/chm/alien/forest_yayang.html. เรียกข้อมูลเมื่อ 15 พฤศจิกายน 2554.