พระอาจวิทยาคม (ยอร์ช บี. แมคฟาร์แลนด์)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระอาจวิทยาคม (ยอร์ช บี. แมคฟาร์แลนด์) แพทย์ใหญ่ศิริราชพยาบาลคนแรก เมื่อ พ.ศ. 2435

พระอาจวิทยาคม (นพ. ทพ. ยอร์ช บรัดเลย แมคฟาร์แลนด์; อังกฤษ: George Bradley McFarland) 1 ธันวาคม พ.ศ. 2409 - 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2485 แพทย์ใหญ่โรงพยาบาลศิริราช และอิฐก้อนแรกของโรงเรียนแพทย์ ผู้แต่งปทานุกรม มีคำศัพท์ไทยจำนวนมาก (เป็นพี่น้องกับ เอ็ดวินฮันเตอร์ ผู้เผยแพร่และค้นคว้าเครื่องพิมพ์ดีดให้เป็นภาษาไทยคนแรก) (เป็นพี่น้องกับวิลเลียมเฮย์ซามูเอล นายทหาร ผู้คิดค้นคำศัพท์ทหารไทย เช่น กลับหลังหัน วันธยาวุทธ์) (มารดาของท่าน นำจักรเย็บผ้าไปใช้ที่เพชรบุรีเป็นคนแรก และสอนตัดผ้าให้ชาวบ้าน จนมีแบบเสื้ออย่างเรียบง่ายสำหรับผู้หญิงที่มารดาท่านเป็นผู้คิด)

ท่านเป็นผู้เรียบเรียงตำราแพทย์และเริ่มบัญญัติศัพท์แพทย์ขึ้นใช้เป็นคนแรก อย่างเป็นทางการเมื่อมีการตั้งคณะแพทย์ อย่างเป็นระบบที่โรงพยาบาลศิริราช

ประวัติ[แก้]

พระอาจวิทยาคมเป็นชาวกรุงเทพ เกิดที่บ้านหมอบรัดเลย์ ปากคลองบางกอกใหญ่ เป็นบุตรของศาสนาจารย์ เอส. จี. และนางเจนนี แมคฟาร์แลนด์ โดยบิดามารดาของท่าน เป็นมิชชันนารีชาวอเมริกัน ที่ทำงานเพื่อเผยแพร่ศาสนา และพัฒนาสังคมไทยท่านละ 36 ปี โดยเริ่มต้นที่เพชรบุรี ในสมัยรัชกาลที่ 4 และมีบุตรธิดา สีคนที่เกิดที่เมืองไทย รวมทั้งตัวท่าน และยังสอนให้บุตรธิดา ทราบว่า ประเทศสยาม เป็นแผ่นดินแม่ ต้องแทนบุญคุณ และพี่น้องของท่าน เมื่อศึกษาจบมหาวิทยาลัย พี่ชายทั้งสองท่าน กลับมาทำงานให้กับรัฐบาลทั้งหมด รวมทั้งตัวท่านด้วย ท่านได้เรียนหนังสือที่โรงเรียนสวนอนันต์ที่บิดาเป็นครูใหญ่ ตามที่รัฐบาลขอให้จัดตั้งขึ้นในช่วงหนึ่ง เมื่ออายุ 17 ปี ก็จบการศึกษามาเป็นครูช่วยบิดาสอนหนังสืออยู่ 2 ปีจึงได้เดินทางไปศึกษาต่อที่ประเทศสหรัฐอเมริกาเมื่อ พ.ศ. 2427 สำเร็จปริญญา พ.ศ. 2431 จากวิทยาลัยวอร์ชิงตันและเจฟเฟอร์สัน ได้ปริญญาแพทยศาสตร์ใน พ.ศ. 2433 จากวิทยาลัยเวสเทอร์นเมดิคอล แล้วเรียนศัลยแพทย์เฉพาะทาง ที่วิทยาลัยบัลติมอร์ พ.ศ. 2433 จากนั้นได้เข้าศึกษาต่อด้านศัลยกรรมและทันตกรรมจนได้รับปริญญาทันตแพทยศาสตร์บัณฑิต D.D.S อีกปริญญาหนึ่ง จาก Chirurgical College of Dentisity

พระอาจวิทยาคมเดินทางกลับประเทศไทยใน พ.ศ. 2434 และได้รับการแต่งตั้งเป็นนายแพทย์ใหญ่ศิริราชพยาบาลในปีต่อมานั้นเอง ซึ่งในขณะนั้น แพทย์พยาบาลอีกทั้งเครื่องไม้เครื่องมือต่างๆ ทางการแพทย์ยังไม่พร้อม และยิ่งไปกว่านั้นคนไทยก็ยังไม่ยอมเข้ารักษาด้วยการแพทย์แผนปัจจุบันอีกด้วย พระอาจวิทยาคมจึงลงไปได้ ท่านได้ริเริ่มเรียบเรียงตำราแพทย์และบัญญัติศัพท์แพทย์ขึ้นใช้ในการสอนและการปฏิบัติงาน นอกจากนี้ยังเป็นผู้นำอุปกรณ์การสอนที่เป็นเครื่องฉายกระจกสไลด์มาใช้เป็นคนแรก พระอาจวิทยาคมได้ปฏิบัติหน้าที่ทั้งการเป็นแพทย์และการเป็นครูจนคนทั่วไปเรียกว่า "หมอยอร์ช" และได้รับการยกย่องในขณะนั้นว่าเป็นบิดาแห่งการแพทย์แผนปัจจุบันมีสมญาว่าเป็นอิฐก้อนแรกของโรงเรียนแพทย์อีกด้วย

ในทางส่วนตัว ท่านมีกิจการคลินิกทำฟัน รักษาฟัน ทำฟันปลอมสีดำ รักษาที้งชาวบ้าน และชาววัง แต่ท่านก็ยังมีความรู้ด้านอื่น ที่ส่งต่อให้ท่านจาก บิดา และพี่ชาย

ด้วยเหตุที่หมอบรัดเลย์มอบเครื่องพิมพ์ให้แก่พ่อของท่านเพื่อพิมพ์ตำราคำสวด พ่อของท่าน จึงค้นคว้าด้านการพิมพ์ และเขี่ยวชาญภาษาไทย จนเขียนปทานุกรม และพูดภาษาไทยได้ชัดเช่น และท่านก็ทำต่อมาในยุคของท่าน ท่านมีความชำนาญและรู้ภาษาไทยดีมาก จนบัญญํติศัพท์ต่างๆ ได้อย่างดี

เมื่อพี่ชาย เสียชีวิต ได้มอบหมายให้ น้องชาย คือ คุณหมอยอร์ช หรือ หมอฟ้าลั่น (แมคฟาร์แลนด์) พัฒนาเครื่องพิมพ์ดีดให้แพร่หลาย โดยเริ่มต้นที่ยี่ห้อ สมิทพรีเมียร์ และในภายหลังยี่ห้อเรมิงตัน และพระอาจวิทยาคม ยังเป็นผู้คิดการพิมพ์สัมผัส จนแพร่หลายอีกด้วย โดยท่านได้ตั้งกิจการดังกล่าวขึ้น มีพนักงานกว่า 50 คน

บั้นปลายชีวิต[แก้]

หลุมฝังศพของ พระอาจวิทยาคม

พระอาจวิทยาคมลาออกจากราชการเมื่อ พ.ศ. 2469 และได้มีส่วนในการย้ายโรงเรียนกุลสตรีวังหลังไปตั้งที่โรงเรียนวัฒนาวิทยาลัยในปัจจุบัน ได้ให้การช่วยเหลือสนับสนุนด้านการเงินสำหรับจัดตั้งโรงเรียนเยนเฮส์เมโมเรียลเพื่ออุทิศให้แก่มารดา ในปีพ.ศ. 2471 ท่านเป็นบรรณาธิการหนังสื่อ "หนึ่งศตวรรษในสยาม ค.ศ. 1828-1928" (อังกฤษ: Historical Sketch of Protestant Missions in Siam 1828-1928) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญของการฉลองครบรอบ 100 ปีแห่งงานโปรเตสแตนต์ในสยามในปีเดียวกัน[1] บิดาของท่านสร้างปทานุกรมมาก่อน และท่านก็มาสานต่อ แก้ไข และเพิ่มถ่อยคำ มีการพิมพ์หลายครั้ง จนถึงในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ประมาณ พ.ศ. 2480 ก็ได้แต่งปทานุกรมภาษาไทย-อังกฤษออกเผยแพร่ด้วย

พระอาจวิทยาคม สมรสกับนางสาวแมรี่ ไอนา รู้ด และนางสาวเบอรธา เบลานท์ ไม่มีบุตรธิดา ท่านได้ดำรงชีวิตมาอย่างสงบและถึงแก่กรรมเมื่อสิริอายุ 75 ปีเศษ

อ้างอิง[แก้]

  • พระอาจวิทยาคม ประมวลประวัติครู คุรุสภาจัดพิมพ์ร่วเฉลิมฉลองครบรอบ 100 ปี กระทรวงศึกษาธิการ. กรุงเทพฯ โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2535. หน้า 32