เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น
พระนามาภิไธย	เจ้ามหาสุภัทรราชะ
พระอิสริยยศ	เจ้านครลำพูน เจ้านครเชียงใหม่
ราชวงศ์	ราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน (ทิพย์จักราธิวงศ์)
ครองราชย์	พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358 พ.ศ. 2365 - พ.ศ. 2368
ระยะครองราชย์	1 ปี / 2 ปี
รัชกาลก่อนหน้า	พระเจ้าช้างเผือกธรรมลังกา (เชียงใหม่)
รัชกาลถัดไป	พระเจ้าบุญมาเมือง (ลำพูน) เจ้าหลวงพุทธวงศ์ (เชียงใหม่)
ข้อมูลส่วนพระองค์
ราชสมภพ	พ.ศ. 2299
พิราลัย	13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368 (69 พรรษา)
พระบิดา	เจ้าฟ้าชายแก้ว สิงหราชธานี
พระมารดา	แม่เจ้าจันทาราชเทวี
พระมเหสี	แม่เจ้าเนตรนารีไวยมหาเทวี แม่เจ้าคำแปงราชเทวี
พระโอรส/ธิดา	44 พระองค์

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น หรือพระนามเต็มว่า "เจ้ามหาสุภัทรราชะ" ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1 ระหว่างปี พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358 และเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 ระหว่างปี พ.ศ. 2365 - พ.ศ. 2368 แห่ง "ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ (เจ้าเจ็ดตน)"

พระราชประวัติ

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น ทรงเป็นราชโอรสลำดับที่ 8 ในเจ้าฟ้าชายแก้ว สิงหราชธานี เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 2 กับ แม่เจ้าจันทาราชเทวี และทรงเป็นราชนัดดา (หลานปู่) ในพระเจ้าทิพย์จักรสุละวะฤๅไชยสงคราม (พระญาสุละวะฤๅไชยสงคราม) กับ แม่เจ้าพิมพาราชเทวี ซึ่งเป็นองค์ปฐมวงศ์ "ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ (เจ้าเจ็ดตน) "

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เป็นพระอนุชาของพระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละ มีพระเชษฏา พระอนุชาและพระขนิษฐา รวม 10 พระองค์ (หญิง 3 ชาย 7) (เจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน") มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

• พระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละ พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 1 (นับเป็น "พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 3" ใน "ราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์ (เจ้าเจ็ดตน)")
• พระเจ้าคำโสม พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 4
• พระเจ้าช้างเผือกธรรมลังกา พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 2
• พระเจ้าดวงทิพย์ พระเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 5
• พระอัครชายาเธอ เจ้าครอกฟ้าศรีอโนชาในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท
• เจ้าหญิงสรีวัณณา (ถึงแก่พิราลัยแต่เยาว์)
• เจ้าอุปราชหมูหล้า พระราชมหาอุปราชานราธิบดีศรีสุวรรณฝ่ายหน้าหอคำนครลำปาง
• เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 3 และ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1
• เจ้าหญิงสรีบุญทัน (พิราลัยแต่เยาว์)
• พระเจ้าบุญมาเมือง พระเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 2

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น ทรงเษกสมรสกับ แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ราชธิดาในเจ้าฟ้าเมืองยางแดง (หรือ เมืองกันตะระวดี) อันเป็นดินแดนกะเหรี่ยงที่รุ่งเรืองและร่ำรวยมากไปด้วยไม้ขอนสักอันล้ำค่า ต่อมา "แม่เจ้าตาเวยราชเทวี" ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ จากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 พระราชทานพระนามอันเป็นมงคลยิ่งว่า "แม่เจ้าเนตรนารีไวยมหาเทวี" แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ได้รับมรดกส่วนพระองค์ ในฐานะราชธิดาเจ้าฟ้าเมืองยางแดง เป็นที่ดินป่าไม้ขุนยวม อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน จำนวน 400,000 กว่าไร่ ซึ่งปัจจุบันที่ดินดังกล่าวราชสำนักสยามได้ตัดสินให้เป็นป่าไม้ชั้น 2

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น ถึงแก่พิราลัยเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368

ราชโอรส ราชธิดา

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น มีราชโอรสและราชธิดา รวม 44 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ เชียงใหม่ และ ณ ลำพูน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

แม่เจ้าคำแปง เจ้าหนานไชยเสนา เจ้าหนานมหายศ เจ้าอุปราช (พิมพิสาร) - เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่ เจ้าหลวงไชยลังกาพิศาลโสภาคย์คุณฯ, เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 6 - ราชบิดาใน "เจ้าหลวงดาราดิเรกรัตน์ไพโรจน์ฯ, เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7" เจ้านายเชื้อสายต่อมาใช้ราชตระกูล "ณ ลำพูน" เจ้าหลวงหนานธรรมลังกา , พระยารัตนอาณาเขต เจ้าเมืองเชียงราย เจ้าหญิงบัวคำ เจ้าหญิงเกี๋ยงคำ เจ้าหญิงคำค่าย แม่เจ้าตาเวย เจ้าราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง), เจ้าราชวงศ์นครเชียงใหม่ - ราชบิดาใน "พระเจ้าอินทวิชยานนท์ฯ, พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 7" เจ้าหญิงบุญนำ - ชายาเจ้าหนานมหาวงศ์ (โอรสพระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละ) เจ้าหญิงคำเกี้ยว - ชายา "เจ้าอุปราชนครลำพูน" แม่เจ้าเขียวก้อมเทวี - ชายาใน "เจ้าหลวงขัติยะ, พระยาวิชิตชลธี เจ้าเมืองตาก" เป็นเจ้ามารดาใน "เจ้าราชวงศ์ หนานไชยเทพ ธนัญชยานนท์, เจ้าราชวงศ์นครลำพูน" ต้นราชตระกูลสาขา "ธนัญชยานนท์" เจ้าหญิงฟองสมุทร - ชายา "เจ้าหนานไชยวงศ์ ณ เชียงตุง", ราชนัดดา (หลานปู่) ใน "เจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์, เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 1" เจ้าหญิงเปาพิมาลย์ หม่อมตาคำ เจ้าหญิงคำเมา - รับราชการฝ่ายในเป็นเจ้าจอมใน ร.3 (ไม่มีพระราชโอรส พระราชธิดา) เจ้าหญิงลังกา เจ้าหญิงคำปวน เจ้าหนานมหาวงศ์ หม่อมคำชัง เจ้าหญิงบัวถา เจ้าหญิงกัณหา หม่อมแก้วพา เจ้าหญิงมณีวรรณ หม่อมคำหล้า เจ้าธรรมเสนา เจ้าบุรีรัตน์ภูเกียง , พระยาบุรีรัตน์เมืองเชียงราย - เจ้าบิดาใน "เจ้าหลวงหนานสุยะ (ณ เชียงใหม่) , พระยารัตนอาณาเขต เจ้าเมืองเชียงราย" และเป็นเจ้าปู่ทวดใน "แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี" และ "แม่เจ้าแขกแก้วจักรคำขจรศักดิ์" ใน "พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์, เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10"

หม่อมคำเอ้ย เจ้าอุปราช (ธรรมปัญโญ), เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่ - สมรสกับ "เจ้าหญิงอุส่าห์ ณ เชียงตุง" ธิดา "เจ้าเมืองเหล็ก" ราชโอรสใน "เจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์, เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 1" เจ้าน้อยธรรมกิติ หม่อมขาว เจ้าหนานธรรมปัญญา หม่อมคำแสน เจ้าหนานพรหมจักร เจ้าหนานคำวัง เจ้าน้อยจักรคำ - สมรสกับ "เจ้าหญิงคำทิพย์ ณ เชียงใหม่" ราชธิดาใน "พระเจ้าช้างเผือกธรรมลังกา, พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 2" เจ้าน้อยมโนรส หม่อมอุ่นเรือน เจ้าหนานสุยะ หม่อมเรือน เจ้าคำตื้อ หม่อมคำแลบ แม่เจ้ากันธิมาเทวี - ชายาใน "เจ้าหลวงเทพวงศ์ลิ้นทอง, เจ้าผู้ครองนครแพร่ องค์ที่ 1" เจ้าหญิงกัลยา หม่อมคำไฝ เจ้าหญิงมุกดา หม่อมคำตุ้ย เจ้าหญิงสนธยา - ชายาใน "เจ้าหนานไชยเสนา ณ เชียงใหม่" ราชโอรสใน "พระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละฯ, พระเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ องค์ที่ 1" เจ้าหญิงบัวบุศย์ หม่อมใจคำ เจ้าหนานกาวิละ เจ้าหญิงบัวศรี เจ้าหญิงพิมพา หม่อมคำเอ้ย เจ้าหญิงคำนาง เจ้าหญิงเบ็ญจ๋าย เจ้าหญิงบัวไข เจ้าหญิงกรรณิกา

การครองนครเชียงใหม่

เมื่อเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น ครองเมืองเชียงใหม่ ได้เกิดการทะเลาะวิวาทกับเจ้าราชวงศ์สุวัณคำมูน ทำให้บรรดาขุนนางได้ไปเชิญเจ้าดวงทิพย์ และเจ้าบุญมา มาประนีประนอมการวิวาทครั้งนี้ โดยแนะนำให้เจ้าหลวงคำฝั้น เสด็จออกผนวชวัดเชียงมั่น แล้วไปจำพรรษาที่วัดสวนดอก จากนั้นได้มีการปล่อยรถม้าเสี่ยงทายหาเจ้าหลวงองค์ใหม่ แต่รถม้าดังกล่าวกลับมาหยุดอยู่ที่บริเวณหน้าวัดสวนดอก ซึ่งเป็นที่ประทับของเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เหลาบรรดาเจ้านาย และขุนนางจึงได้อัญเชิญเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น ให้ลาสิขาบทกลับมาเป็นเจ้าหลวงเชียงใหม่อีกครั้ง

ในช่วงรัชกาลของเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เป็นช่วงเวลาที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เสด็จสวรรคต และกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ได้ขึ้นครองราชสมบัติเป็นรัชกาลที่ 3 แห่งราชวศ์จักรี ทรงพระนามว่า "พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว" ใน พ.ศ. 2367 และเจ้าหลวงฯ ประชวรในขณะที่ส่งเจ้าอุปราชพุทธวงศ์และเจ้านายบางส่วนไปเฝ้ารัชกาลที่ 3 เมื่อล้นเกล้ารัชกาลที่ 3 ทรงทราบถึงอาการเจ็บป่วย จึงได้จัดส่งแพทย์หลวงมารักษาแต่อาการก็ไม่ดีขึ้น จนถึงวันอาทิตย์ เดือนห้า แรม 11 ค่ำ ในเวลาบ่าย เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้นก็ถึงแก่พิราลัย ในจุลศักราช 1186 (ตรงกับวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368) สิริอายุรวม 69 ปี และเจ้าอุปราชพุทธวงศ์ ขึ้นเป็นเจ้าหลวงองค์ที่ 4 โดยมีเจ้าหนานมหาวงศ์ บุตรพระเจ้าช้างเผือกธรรมลังกาเป็นเจ้าอุปราช และเจ้าน้อยมหาพรหม บุตรเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เป็นพระยาราชวงศ์เชียงใหม่สืบไป

อ้างอิง

• ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
• สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
• เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
• คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]

สมัยก่อนหน้า		เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น		สมัยถัดไป
-		เจ้าผู้ครองนครลำพูน (พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358)		พระเจ้าบุญมาเมือง
พระเจ้าช้างเผือกธรรมลังกา		เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ (5 พฤษภาคม พ.ศ. 2365 - 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368)		เจ้าหลวงพุทธวงศ์