พระยาคำฟั่น

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น)
พระยาคำฟั่น

พระนามาภิไธย เจ้ามหาสุภัทรราชะ
พระอิสริยยศ พระยานครลำพูน
พระยานครเชียงใหม่
ราชวงศ์ ทิพย์จักร
ครองราชย์ พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358
พ.ศ. 2365 - พ.ศ. 2368
รัชกาล 1 ปี / 2 ปี
รัชกาลก่อน พระยาธรรมลังกา (เชียงใหม่)
รัชกาลถัดไป พระเจ้าบุญมา (ลำพูน)
พระยาพุทธวงศ์ (เชียงใหม่)
ข้อมูลส่วนพระองค์
ราชสมภพ พ.ศ. 2299
พิราลัย 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368 (69 พรรษา)
พระบิดา เจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว
พระมารดา แม่เจ้าจันทาราชเทวี
พระมเหสี แม่เจ้าเนตรนารีไวยมหาเทวี
แม่เจ้าคำแปงราชเทวี
พระบุตร 44 พระองค์

พระยาคำฟั่น[1] หรือ พระญาคำฝั้น[2][3] หรือพระนามเต็มว่า "เจ้ามหาสุภัทรราชะ" ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์ที่ 1 [4] ระหว่างปี พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358 และเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 3 ระหว่างปี พ.ศ. 2365 - พ.ศ. 2368 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร

พระราชประวัติ[แก้]

พระยาคำฟั่น เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 8 ในเจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว ผู้ครองนครลำปางองค์ที่ 2 กับ แม่เจ้าจันทา และเป็นพระราชนัดดา (หลานปู่) ในพระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) กับแม่เจ้าพิมพา ซึ่งเป็นองค์ปฐมวงศ์ "ราชวงศ์ทิพย์จักร" (เชื้อเจ้าเจ็ดตน)

พระยาคำฟั่น เป็นพระอนุชาของพระเจ้ากาวิละ มีพระเชษฏา พระอนุชาและพระขนิษฐา รวม 10 พระองค์ (หญิง 3 ชาย 7) (เจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน") มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

เจ้าคำฝั้นเษกสมรสกับ แม่เจ้าตาเวย ราชธิดาในเจ้าฟ้าเมืองยางแดง (หรือ เมืองกันตะระวดี) อันเป็นดินแดนกะเหรี่ยงที่รุ่งเรืองและร่ำรวยมากไปด้วยไม้ขอนสักอันล้ำค่า ต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้รับพระราชทานพระนามอันเป็นมงคลยิ่งแก่แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ว่า "แม่เจ้าเนตรนารีไวยมหาเทวี" แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ได้รับมรดกส่วนพระองค์ ในฐานะราชธิดาเจ้าฟ้าเมืองยางแดง เป็นที่ดินป่าไม้ขุนยวม อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน จำนวน 400,000 กว่าไร่ ซึ่งปัจจุบันที่ดินดังกล่าวราชสำนักสยามได้ตัดสินให้เป็นป่าไม้ชั้น 2

เจ้าคำฟั่น ได้รับแต่งตั้งเป็นพระยาราชวงศ์เมืองเชียงใหม่ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ต่อมา จ.ศ. 1176 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงพระดำริให้รื้อฟื้นเมืองลำพูนไชยซึ่งร้างอยู่ให้กลับเป็นเมือง จึงโปรดเกล้าเลื่อนพระยาราชวงศ์คำฟั่นเป็นพระยาลำพูนไชย ครองเมืองลำพูนตั้งแต่วันพฤหัสบดี ขึ้น 4 ค่ำ เดือน 11 ศกนั้น[5] ปีต่อมาทรงเลื่อนพระยาลำพูนคำฟั่นเป็นพระยาอุปราชเมืองเชียงใหม่[6] ถึง จ.ศ. 1185 จึงโปรดให้เลื่อนเป็นพระยาเชียงใหม่[7]

พระยาคำฝั้น ถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันแรม 8 ค่ำ เดือน 8 จ.ศ. 1187 ปีระกา[8] ตรงกับวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

พระยาคำฝั้น มีราชโอรสและราชธิดา รวม 44 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ เชียงใหม่ และ ณ ลำพูน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้[9]


แม่เจ้าคำแปง[แก้]

แม่เจ้าตาเวย[แก้]

  • พระยาราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง), พระยาราชวงศ์นครเชียงใหม่ - เจ้าบิดาในพระเจ้าอินทวิชยานนท์
  • เจ้าบุญนำ - ชายาเจ้าหนานมหาวงศ์ (โอรสพระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละ)
  • เจ้าคำเกี้ยว - ชายา พระยาอุปราชนครลำพูน"
  • แม่เจ้าเขียวก้อมเทวี - ชายาใน "เจ้าหลวงขัติยะ, พระยาวิชิตชลธี เจ้าเมืองตาก" เป็นเจ้ามารดาในเจ้าราชวงศ์หนานไชยเทพ ธนัญชยานนท์, เจ้าราชวงศ์นครลำพูน ต้นราชตระกูลสาขา "ธนัญชยานนท์"
  • เจ้าฟองสมุทร - ชายา "เจ้าหนานไชยวงศ์ ณ เชียงตุง", ราชนัดดา (หลานปู่) ใน "เจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์, เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 1"
  • เจ้าเปาพิมาลย์

หม่อมตาคำ[แก้]

  • เจ้าคำเมา - รับราชการฝ่ายในเป็นเจ้าจอมใน ร.3 (ไม่มีพระราชโอรส พระราชธิดา) [10]
  • เจ้าลังกา
  • เจ้าคำปวน
  • เจ้าหนานมหาวงศ์

หม่อมคำชัง[แก้]

  • เจ้าบัวถา
  • เจ้ากัณหา

หม่อมแก้วพา[แก้]

  • เจ้ามณีวรรณ

หม่อมคำหล้า[แก้]

  • เจ้าธรรมเสนา
  • เจ้าบุรีรัตน์ภูเกียง , พระยาบุรีรัตน์เมืองเชียงราย - เจ้าบิดาใน "เจ้าหลวงหนานสุยะ (ณ เชียงใหม่) , พระยารัตนอาณาเขต เจ้าเมืองเชียงราย" และเป็นเจ้าปู่ทวดใน "แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี" และ "แม่เจ้าแขกแก้วจักรคำขจรศักดิ์" ใน "พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์, เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10"

หม่อมคำเอ้ย[แก้]

  • เจ้าอุปราช (ธรรมปัญโญ), เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่ - สมรสกับ "เจ้าหญิงอุส่าห์ ณ เชียงตุง" ธิดา "เจ้าเมืองเหล็ก" ราชโอรสใน "เจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์, เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 1"
  • เจ้าน้อยธรรมกิติ

หม่อมขาว[แก้]

  • เจ้าหนานธรรมปัญญา

หม่อมคำแสน[แก้]

  • เจ้าหนานพรหมจักร
  • เจ้าหนานคำวัง
  • เจ้าน้อยจักรคำ - สมรสกับ "เจ้าหญิงคำทิพย์ ณ เชียงใหม่" ราชธิดาใน "พระยาธรรมลังกา"
  • เจ้าน้อยมโนรส

หม่อมอุ่นเรือน[แก้]

  • เจ้าหนานสุยะ

หม่อมเรือน[แก้]

  • เจ้าคำตื้อ

หม่อมคำแลบ[แก้]

  • แม่เจ้ากันธิมาเทวี - ชายาใน "เจ้าหลวงเทพวงศ์ลิ้นทอง, เจ้าผู้ครองนครแพร่ องค์ที่ 1"
  • เจ้าหญิงกัลยา

หม่อมคำไฝ[แก้]

  • เจ้าหญิงมุกดา

หม่อมคำตุ้ย[แก้]

  • เจ้าสนธยา - ชายาใน "เจ้าหนานไชยเสนา ณ เชียงใหม่" ราชโอรสในพระเจ้ากาวิละ
  • เจ้าบัวบุศย์

หม่อมใจคำ[แก้]

  • เจ้าหนานกาวิละ
  • เจ้าบัวศรี
  • เจ้าพิมพา

หม่อมคำเอ้ย[แก้]

  • เจ้าคำนาง
  • เจ้าเบ็ญจ๋าย
  • เจ้าบัวไข
  • เจ้ากรรณิกา

การครองนครเชียงใหม่[แก้]

เมื่อพระยาเศรษฐีคำฝั้น ครองเมืองเชียงใหม่ ได้เกิดการทะเลาะวิวาทกับเจ้าราชวงศ์สุวัณคำมูน ทำให้บรรดาขุนนางได้ไปเชิญเจ้าดวงทิพย์ และเจ้าบุญมา มาประนีประนอมการวิวาทครั้งนี้ โดยแนะนำให้พระยาคำฝั้น เสด็จออกผนวชวัดเชียงมั่น แล้วไปจำพรรษาที่วัดสวนดอก จากนั้นได้มีการปล่อยรถม้าเสี่ยงทายหาเจ้าหลวงองค์ใหม่ แต่รถม้าดังกล่าวกลับมาหยุดอยู่ที่บริเวณหน้าวัดสวนดอก ซึ่งเป็นที่ประทับของพระยาคำฝั้น เหลาบรรดาเจ้านาย และขุนนางจึงได้อัญเชิญพระยาคำฝั้น ให้ลาสิขาบทกลับมาเป็นเจ้าหลวงเชียงใหม่อีกครั้ง[2]

ในช่วงรัชกาลของพระยาคำฝั้น เป็นช่วงเวลาที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จสวรรคต และกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ได้ขึ้นครองราชสมบัติเป็นรัชกาลที่ 3 แห่งราชวศ์จักรี ใน พ.ศ. 2367 และพระยาหลวงฯ ประชวรในขณะที่ส่งพระยาอุปราชพุทธวงศ์และเจ้านายบางส่วนไปเฝ้ารัชกาลที่ 3 เมื่อล้นเกล้ารัชกาลที่ 3 ทรงทราบถึงอาการเจ็บป่วย จึงได้จัดส่งแพทย์หลวงมารักษาแต่อาการก็ไม่ดีขึ้น จนถึงวันอาทิตย์ เดือนห้า แรม 11 ค่ำ ในเวลาบ่าย พระยาคำฝั้นก็ถึงแก่พิราลัย ในจุลศักราช 1186 (ตรงกับวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368) สิริอายุรวม 69 ปี และเจ้าอุปราชพุทธวงศ์ ขึ้นเป็นเจ้าหลวงองค์ที่ 4 โดยมีเจ้าหนานมหาวงศ์ บุตรพระยาธรรมลังกาเป็นเจ้าอุปราช และเจ้าน้อยมหาพรหม บุตรพระยาคำฝั้น เป็นพระยาราชวงศ์เชียงใหม่สืบไป[2]

ลำดับสาแหรก[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  • ประชุมพงศาวดารภาคที่ 3 "เรื่อง พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย"
  • ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
  • สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
  • เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
  • คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]
  1. วงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่, บรรณาธิการ, เจ้าหลวงเชียงใหม่, 2539, เชียงใหม่ : คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่
  2. 2.0 2.1 2.2 พระญาคำฝั้น เจ้าหลวงเชียงใหม่องค์ที่ 3
  3. สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ:อมรินทร์, 2552. หน้า 348
  4. http://hrilamphun.com/lam_4.htm
  5. พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย, หน้า 95
  6. พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย, หน้า 96
  7. พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย, หน้า 97
  8. พงศาวดารเมืองนครเชียงใหม่ เมืองนครลำปาง เมืองลำพูนไชย, หน้า 98
  9. วรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช. เจ้าหลวงลำพูน กรุงเทพฯ : อัมรันทร์พริ้นติ้ง. 2552
  10. พิเชษ ตันตินามชัย. "เจ้าหญิงเชียงใหม่" ศิลปวัฒนธรรม 26 : 2 ธันวาคม 2547.
ก่อนหน้า พระยาคำฟั่น ถัดไป


- 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครลำพูน
(พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358)
2rightarrow.png พระเจ้าบุญมา
พระยาธรรมลังกา 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
(5 พฤษภาคม พ.ศ. 2365 - 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368)
2rightarrow.png พระยาพุทธวงศ์