พระยาคำฟั่น

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น)
พระยาคำฟั่น
King kumfun.jpg

พระนามาภิไธย เจ้ามหาสุภัทรราชะ
พระอิสริยยศ พระยานครลำพูน
พระยานครเชียงใหม่
ราชวงศ์ ทิพย์จักร
ครองราชย์ พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358
พ.ศ. 2365 - พ.ศ. 2368
ระยะครองราชย์ 1 ปี / 2 ปี
รัชกาลก่อนหน้า พระยาธรรมลังกา (เชียงใหม่)
รัชกาลถัดไป พระเจ้าบุญมา (ลำพูน)
พระยาพุทธวงศ์ (เชียงใหม่)
ข้อมูลส่วนพระองค์
ราชสมภพ พ.ศ. 2299
พิราลัย 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368 (69 พรรษา)
พระบิดา เจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว
พระมารดา แม่เจ้าจันทาราชเทวี
พระมเหสี แม่เจ้าเนตรนารีไวยมหาเทวี
แม่เจ้าคำแปงราชเทวี
พระโอรส/ธิดา 44 พระองค์

พระยาคำฟั่น[1] หรือ พระญาคำฝั้น[2][3] หรือพระนามเต็มว่า "เจ้ามหาสุภัทรราชะ" ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูนองค์ที่ 1 [4] ระหว่างปี พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358 และเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 3 ระหว่างปี พ.ศ. 2365 - พ.ศ. 2368 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร

พระราชประวัติ[แก้]

พระยาคำฟั่น เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 8 ในเจ้าฟ้าสิงหราชธานี เจ้าฟ้าหลวงชายแก้ว ผู้ครองนครลำปางองค์ที่ 2 กับ แม่เจ้าจันทาราชเทวี และเป็นพระราชนัดดา (หลานปู่) ในพระยาไชยสงคราม (ทิพย์ช้าง) กับ แม่เจ้าพิมพาราชเทวี ซึ่งเป็นองค์ปฐมวงศ์ "ราชวงศ์ทิพย์จักร" (เชื้อเจ้าเจ็ดตน) พระยาคำฟั่น เป็นพระอนุชาของพระเจ้ากาวิละ มีพระเชษฏา พระอนุชาและพระขนิษฐา รวม 10 พระองค์ (หญิง 3 ชาย 7) (เจ้าชายทั้ง 7 พระองค์ได้ทรงช่วยกันต่อสู้อริราชศัตรูขยายขอบขัณฑสีมาล้านนาออกไปอย่างเกรียงไกร เป็นเหตุให้มีพระสมัญญาว่า "เจ้าเจ็ดตน") มีพระนามตามลำดับ ดังนี้

เจ้าคำฝั้นเษกสมรสกับ แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ราชธิดาในเจ้าฟ้าเมืองยางแดง (หรือ เมืองกันตะระวดี) อันเป็นดินแดนกะเหรี่ยงที่รุ่งเรืองและร่ำรวยมากไปด้วยไม้ขอนสักอันล้ำค่า ต่อมาพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้รับพระราชทานพระนามอันเป็นมงคลยิ่งแก่แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ว่า "แม่เจ้าเนตรนารีไวยมหาเทวี" แม่เจ้าตาเวยราชเทวี ได้รับมรดกส่วนพระองค์ ในฐานะราชธิดาเจ้าฟ้าเมืองยางแดง เป็นที่ดินป่าไม้ขุนยวม อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน จำนวน 400,000 กว่าไร่ ซึ่งปัจจุบันที่ดินดังกล่าวราชสำนักสยามได้ตัดสินให้เป็นป่าไม้ชั้น 2

พระยาคำฝั้น ถึงแก่พิราลัยเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368

ราชโอรส ราชธิดา[แก้]

เจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น มีราชโอรสและราชธิดา รวม 44 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ เชียงใหม่ และ ณ ลำพูน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้[5]


แม่เจ้าคำแปง[แก้]

แม่เจ้าตาเวย[แก้]

  • เจ้าราชวงศ์ (มหาพรหมคำคง), เจ้าราชวงศ์นครเชียงใหม่ - ราชบิดาใน "พระเจ้าอินทวิชยานนท์"
  • เจ้าหญิงบุญนำ - ชายาเจ้าหนานมหาวงศ์ (โอรสพระเจ้าบรมราชาธิบดีกาวิละ)
  • เจ้าหญิงคำเกี้ยว - ชายา "เจ้าอุปราชนครลำพูน"
  • แม่เจ้าเขียวก้อมเทวี - ชายาใน "เจ้าหลวงขัติยะ, พระยาวิชิตชลธี เจ้าเมืองตาก" เป็นเจ้ามารดาใน "เจ้าราชวงศ์ หนานไชยเทพ ธนัญชยานนท์, เจ้าราชวงศ์นครลำพูน" ต้นราชตระกูลสาขา "ธนัญชยานนท์"
  • เจ้าหญิงฟองสมุทร - ชายา "เจ้าหนานไชยวงศ์ ณ เชียงตุง", ราชนัดดา (หลานปู่) ใน "เจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์, เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 1"
  • เจ้าหญิงเปาพิมาลย์

หม่อมตาคำ[แก้]

  • เจ้าหญิงคำเมา - รับราชการฝ่ายในเป็นเจ้าจอมใน ร.3 (ไม่มีพระราชโอรส พระราชธิดา) [6]
  • เจ้าหญิงลังกา
  • เจ้าหญิงคำปวน
  • เจ้าหนานมหาวงศ์

หม่อมคำชัง[แก้]

  • เจ้าหญิงบัวถา
  • เจ้าหญิงกัณหา

หม่อมแก้วพา[แก้]

  • เจ้าหญิงมณีวรรณ

หม่อมคำหล้า[แก้]

  • เจ้าธรรมเสนา
  • เจ้าบุรีรัตน์ภูเกียง , พระยาบุรีรัตน์เมืองเชียงราย - เจ้าบิดาใน "เจ้าหลวงหนานสุยะ (ณ เชียงใหม่) , พระยารัตนอาณาเขต เจ้าเมืองเชียงราย" และเป็นเจ้าปู่ทวดใน "แม่เจ้าขานแก้วจักรคำขจรศักดิ์ราชเทวี" และ "แม่เจ้าแขกแก้วจักรคำขจรศักดิ์" ใน "พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์, เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10"

หม่อมคำเอ้ย[แก้]

  • เจ้าอุปราช (ธรรมปัญโญ), เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่ - สมรสกับ "เจ้าหญิงอุส่าห์ ณ เชียงตุง" ธิดา "เจ้าเมืองเหล็ก" ราชโอรสใน "เจ้าฟ้าชายสามจุฬามณีสิริเมฆภูมินทร์, เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 1"
  • เจ้าน้อยธรรมกิติ

หม่อมขาว[แก้]

  • เจ้าหนานธรรมปัญญา

หม่อมคำแสน[แก้]

  • เจ้าหนานพรหมจักร
  • เจ้าหนานคำวัง
  • เจ้าน้อยจักรคำ - สมรสกับ "เจ้าหญิงคำทิพย์ ณ เชียงใหม่" ราชธิดาใน "พระยาธรรมลังกา"
  • เจ้าน้อยมโนรส

หม่อมอุ่นเรือน[แก้]

  • เจ้าหนานสุยะ

หม่อมเรือน[แก้]

  • เจ้าคำตื้อ

หม่อมคำแลบ[แก้]

  • แม่เจ้ากันธิมาเทวี - ชายาใน "เจ้าหลวงเทพวงศ์ลิ้นทอง, เจ้าผู้ครองนครแพร่ องค์ที่ 1"
  • เจ้าหญิงกัลยา

หม่อมคำไฝ[แก้]

  • เจ้าหญิงมุกดา

หม่อมคำตุ้ย[แก้]

  • เจ้าหญิงสนธยา - ชายาใน "เจ้าหนานไชยเสนา ณ เชียงใหม่" ราชโอรสในพระเจ้ากาวิละ
  • เจ้าหญิงบัวบุศย์

หม่อมใจคำ[แก้]

  • เจ้าหนานกาวิละ
  • เจ้าหญิงบัวศรี
  • เจ้าหญิงพิมพา

หม่อมคำเอ้ย[แก้]

  • เจ้าหญิงคำนาง
  • เจ้าหญิงเบ็ญจ๋าย
  • เจ้าหญิงบัวไข
  • เจ้าหญิงกรรณิกา

การครองนครเชียงใหม่[แก้]

เมื่อพระยาเศรษฐีคำฝั้น ครองเมืองเชียงใหม่ ได้เกิดการทะเลาะวิวาทกับเจ้าราชวงศ์สุวัณคำมูน ทำให้บรรดาขุนนางได้ไปเชิญเจ้าดวงทิพย์ และเจ้าบุญมา มาประนีประนอมการวิวาทครั้งนี้ โดยแนะนำให้พระยาคำฝั้น เสด็จออกผนวชวัดเชียงมั่น แล้วไปจำพรรษาที่วัดสวนดอก จากนั้นได้มีการปล่อยรถม้าเสี่ยงทายหาเจ้าหลวงองค์ใหม่ แต่รถม้าดังกล่าวกลับมาหยุดอยู่ที่บริเวณหน้าวัดสวนดอก ซึ่งเป็นที่ประทับของพระยาคำฝั้น เหลาบรรดาเจ้านาย และขุนนางจึงได้อัญเชิญพระยาคำฝั้น ให้ลาสิขาบทกลับมาเป็นเจ้าหลวงเชียงใหม่อีกครั้ง[2]

ในช่วงรัชกาลของเจ้าหลวงเศรษฐีคำฝั้น เป็นช่วงเวลาที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จสวรรคต และกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ได้ขึ้นครองราชสมบัติเป็นรัชกาลที่ 3 แห่งราชวศ์จักรี ทรงพระนามว่า "พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว" ใน พ.ศ. 2367 และพระยาหลวงฯ ประชวรในขณะที่ส่งเจ้าอุปราชพุทธวงศ์และเจ้านายบางส่วนไปเฝ้ารัชกาลที่ 3 เมื่อล้นเกล้ารัชกาลที่ 3 ทรงทราบถึงอาการเจ็บป่วย จึงได้จัดส่งแพทย์หลวงมารักษาแต่อาการก็ไม่ดีขึ้น จนถึงวันอาทิตย์ เดือนห้า แรม 11 ค่ำ ในเวลาบ่าย พระยาคำฝั้นก็ถึงแก่พิราลัย ในจุลศักราช 1186 (ตรงกับวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368) สิริอายุรวม 69 ปี และเจ้าอุปราชพุทธวงศ์ ขึ้นเป็นเจ้าหลวงองค์ที่ 4 โดยมีเจ้าหนานมหาวงศ์ บุตรพระยาธรรมลังกาเป็นเจ้าอุปราช และเจ้าน้อยมหาพรหม บุตรพระยาคำฝั้น เป็นพระยาราชวงศ์เชียงใหม่สืบไป[2]

อ้างอิง[แก้]

  1. วงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่, บรรณาธิการ, เจ้าหลวงเชียงใหม่, 2539, เชียงใหม่ : คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่
  2. 2.0 2.1 2.2 พระญาคำฝั้น เจ้าหลวงเชียงใหม่องค์ที่ 3
  3. สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา. พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ:อมรินทร์, 2552. หน้า 348
  4. http://hrilamphun.com/lam_4.htm
  5. วรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช. เจ้าหลวงลำพูน กรุงเทพฯ : อัมรันทร์พริ้นติ้ง. 2552
  6. พิเชษ ตันตินามชัย. "เจ้าหญิงเชียงใหม่" ศิลปวัฒนธรรม 26 : 2 ธันวาคม 2547.
  • ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
  • สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) . เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
  • เจ้าวงศ์สัก ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. เจ้าหลวงเชียงใหม่. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2539.
  • คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]
ก่อนหน้า พระยาคำฟั่น ถัดไป


- 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครลำพูน
(พ.ศ. 2357 - พ.ศ. 2358)
2rightarrow.png พระเจ้าบุญมา
พระยาธรรมลังกา 2leftarrow.png เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่
(5 พฤษภาคม พ.ศ. 2365 - 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2368)
2rightarrow.png พระยาพุทธวงศ์