สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี

สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี
พระอิสริยยศ	สมเด็จพระอัครมเหสี
ฐานันดรศักดิ์	พระองค์เจ้า
ราชวงศ์	จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ	21 ธันวาคม พ.ศ. 2377
สวรรคต	10 ตุลาคม พ.ศ. 2395 (18 ปี)
พระราชบิดา	พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษณานุคุณ
พระราชมารดา	เจ้าจอมมารดางิ้ว
พระราชสวามี	พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระโอรส/ธิดา	สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าโสมนัส

สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี (อังกฤษ: Queen Somanass Waddhanawathy ; 21 ธันวาคม พ.ศ. 2377 — 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษณานุคุณ กับหม่อมงิ้ว และเป็นพระราชนัดดาเพียงพระองค์เดียวในรัชกาลที่ 3 ที่ดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้า

พระองค์ได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศขึ้นเป็นพระอัครมเหสี เมื่อวันที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2394 และเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395 หลังจากสวรรคตของพระองค์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ สร้างวัดโสมนัสราชวรวิหาร เพื่อพระราชอุทิศให้แก่พระองค์

พระประวัติ

สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี พระอัครมเหสีในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชสมภพเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2377 เป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษณานุคุณ กับหม่อมงิ้ว (สกุลเดิม สุวรรณทัต) พระบิดาของพระองค์เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 กับเจ้าจอมมารดาบาง ส่วนพระมารดาเป็นบุตรของนายทองสุข และนางทองจันทร์ สุวรรณทัต ต่อมาหม่อมงิ้วผู้เป็นมารดาได้รับการสถาปนาเป็นเจ้าจอมมารดางิ้ว ด้วยเป็นขรัวยายของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่ 4

พระองค์เป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ประกอบกับการสิ้นพระชนม์ของพระบิดา พระองค์จึงได้รับสถาปนาเป็น พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี นับเป็นพระราชนัดดาเพียงพระองค์เดียวในรัชกาลที่ 3 ที่ดำรงพระอิสริยยศเป็น พระเจ้าหลานเธอ และได้รับการอุปการะจากพระอัยกาให้มาเลี้ยงในวังด้วยทรงสนิทเสน่หาในพระเจ้าหลานเธอผู้กำพร้าบิดาแต่ยังเยาว์ พระองค์ได้เข้าพิธีโสกันต์เมื่อวันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2389 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้มีการละเล่นต่าง ๆ เพียงแต่ไม่มีเขาไกรลาส และมยุรฉัตร

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ขึ้นเสวยสิริราชสมบัติ พระองค์ทรงสถาปนาพระนางขึ้นเป็น สมเด็จพระนางเธอโสมนัสวัฒนาวดี พระนางนาฎบรมอัครราชเทวี เมื่อวันอาทิตย์ที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2395 ขณะมีพระชนมายุราว 17-18 พรรษา นับเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีพระองค์แรก แต่ก็ได้ทรงดำรงพระอิสริยยศอยู่เพียง 9 เดือนเท่านั้น ก็เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395 พระองค์มีพระราชโอรส 1 พระองค์ เรียกกันโดยทั่วไปว่า สมเด็จเจ้าฟ้าโสมนัส ซึ่งสิ้นพระชนม์ในวันประสูติ เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2395 หลังจากการสิ้นพระชนม์ของพระองค์ เจ้าจอมมารดางิ้วผู้เป็นมารดาได้ลาออกจากพระบรมมหาราชวังไปพำนักอยู่กับพระยาราชภักดีศรีรัตนสมบัติบวรพิริยพาหะ (ทองคำ สุวรรณทัต) ผู้เป็นพี่ชาย อนึ่งสมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี ทรงมีศักดิ์เป็นญาติกับเจ้าจอมมารดาเขียน ศิริวรรณ พระมารดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 มีพระบรมราชโองการให้ออกพระปรมาภิไธยของพระองค์ว่า "สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี" ตามที่ทรงเป็นสมเด็จพระอัครมเหสีในรัชกาลที่ 4 หากแต่มิได้เป็นพระราชชนนีในพระมหากษัตริย์รัชกาลต่อ ๆ มา

พระอิสริยยศ

• หม่อมเจ้าโสมนัส (21 ธันวาคม พ.ศ. 2377 - ไม่มีข้อมูล)
• พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าโสมนัสวัฒนาวดี (ไม่มีข้อมูล - 2 มกราคม พ.ศ. 2395)
• สมเด็จพระนางเธอโสมนัสวัฒนาวดี พระนางนาฎบรมอัครราชเทวี (2 มกราคม พ.ศ. 2395 - 10 ตุลาคม พ.ศ. 2395)
• สมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์)

ดูเพิ่ม

• วัดโสมนัสราชวรวิหาร

แหล่งข้อมูลอื่น

• พระราชประวัติและพระอาการประชวรจนสวรรคตแห่งสมเด็จพระนางเจ้าโสมนัสวัฒนาวดี