สมเด็จพระญาณวโรดม (ประยูร สนฺตงฺกุโร)

สมเด็จพระญาณวโรดม
(ประยูร สนฺตงฺโร)
250px
เกิด	๙ มีนาคม ๒๔๕๙
อุปสมบท	๕ พฤษภาคม ๒๔๘๐
มรณภาพ	๑๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๒
พรรษา	๗๒
อายุ	๙๓
วัด	วัดเทพศิรินทราวาส
จังหวัด	กรุงเทพมหานคร
สังกัด	ธรรมยุติกนิกาย
วุฒิการศึกษา	นักธรรมเอก,เปรียญธรรม ๙ ประโยค
ตำแหน่ง ทางคณะสงฆ์	อดีตเจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาส อดีตกรรมการมหาเถรสมาคม อดีตคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช อดีตอุปนายกสภามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย

สมเด็จพระญาณวโรดม (ประยูร สนฺตงฺกุโร) นามเดิม ประยูร นามสกุล พยุงธรรม บิดาชื่อ ธูป มารดาชื่อ ทองหยิบ เกิดเมื่อวันศุกร์ เดือน ๔ แรม ๒ ค่ำ ปีมะโรง พ.ศ. ๒๔๕๙ ตรงกับวันที่ ๙ มีนาคม ๒๔๕๙ ที่บ้านท่าเรือ อำเภอประจันตคาม จังหวัดปราจีนบุรี เป็นบุตรคนสุดท้อง มีพี่ ๗ คน ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเล็ก ๓ คน เหลือเพียง ๔ คน

ได้มาพำนักที่วัดเทพศิรินทราวาส ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๔ และได้บรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันที่ ๖ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๗๖ โดยมี สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) เป็นพระอุปัชฌาย์ ณ วัดเทพศิรินทราวาส และได้อุปสมบทเป็นพระภิกษุ เมื่อวันที่ ๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๘๐ โดย สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวรเถร) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอุดมศีลคุณ (อินทร อคฺคิทตฺตเถร) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระครูวินัยธรเพ็ชร (ปภงฺกรเถร) เป็นพระอนุสาวนาจารย์ มี หม่อมเจ้าหญิงกรณิกา จิตรพงศ์ พระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงเป็นอุปัฏฐากเจ้าภาพบวช ณ พัทธสีมา วัดเทพศิรินทราวาส ได้ฉายาว่า "สนฺตงฺกุโร" ซึ่งแปลว่า หน่อหรือเชื้อสายหรือทายาทของผู้สงบ(ฉายานี้ได้มาตั้งแต่เป็นสามเณรพรรษาแรก) และได้อยู่จำพรรษาที่วัดเทพศิรินทราวาสตลอดมา มิได้ไปจำพรรษาที่อื่นเลย

สมเด็จพระญาณวโรดมได้เริ่มศึกษาเมื่ออายุราว ๖ ขวบโดยมีบิดาเป็นผู้สอน ต่อมาได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนประชาบาลประจำอำเภอประจันตคาม เมื่อพ.ศ. ๒๔๖๘ จบชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ ครั้งนั้นชั้น ป.๕ เป็นชั้นสูงสุดของการศึกษาในอำเภอนั้น เมื่อบรรพชาอุปสมบทแล้วได้ศึกษาด้านปริยัติศึกษาแผนกธรรม ได้นักธรรมชั้นเอก และแผนกบาลี ได้ ป.ธ.๙ สำหรับภาษาสันสกฤตนั้น เจ้าประคุณสมเด็จฯ ได้เคยศึกษากับนาคะประทีบ ร่วมกับเพื่อนร่วมรุ่นกันคืออาจารย์สุชีพ ปุญญานุภาพ และ สมเด็จพระวันรัต (นิรันดร์ นิรนฺตโร ป.ธ.๙) จนแตกฉานในวรรณคดีสันสกฤต

สมณศักดิ์

• พ.ศ. ๒๔๙๕ เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญ ที่ พระศรีวิสุทธิญาณ
• พ.ศ. ๒๕๐๐ เป็นพระราชาคณะชั้นราช ที่ พระราชสุมนต์มุนี
• พ.ศ. ๒๕๐๕ เป็นพระราชาคณะชั้นเทพ ที่ พระเทพกวี
• พ.ศ. ๒๕๑๕ เป็นพระราชาคณะชั้นธรรม ที่ พระธรรมธัชมุนี
• พ.ศ. ๒๕๒๘ เป็นพระราชาคณะชั้นเจ้าคณะรองชั้นหิรัญบัฏ ที่ พระญาณวโรดม
• พ.ศ. ๒๕๔๖ เป็นสมเด็จพระราชาคณะชั้นสุพรรณบัฏ ที่ สมเด็จพระญาณวโรดม

การปกครอง

• เป็นเจ้าอาวาสวัดเทพศิรินทราวาส
• เป็นผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาสวัดชูจิตธรรมาราม (มหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย)
• เป็นประธานกรรมการวัดเทพศิรินทราวาส
• เป็นสมาชิกสังฆสภา
• เป็นพระอุปัชฌาย์
• เป็นกรรมการมหาเถรสมาคม
• เป็นคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช
• เป็นกรรมการบริหารคณะธรรมยุติ
• เป็นเลขาธิการคณะธรรมยุติ
• เป็นอุปนายกสภามหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย
• เป็นเลขาธิการสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัย
• เป็นกรรมการมูลนิธิมหาวชิราลงกรณราชวิทยาลัย
• เป็นกรรมการมูลนิธิสิรินธร ฯลฯ

ผลงานทางวิชาการ

• ชุดแบบเรียนไวยากรณ์สันสกฤต ๕ เล่ม จัดพิมพ์โดยมูลนิธิมหามกุฏราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์
• หนังสือชื่อ ศาสนาต่างๆ ซึ่งมีเนื้อหาในแนวศาสนาเปรียบเทียบ ครอบคลุมทั้งพระพุทธศาสนา, ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู, ศาสนาสิกข์, ลัทธิขงจื้อ, ลัทธิเต๋า, ศาสนาชินโต, ศาสนาโซโรอัสเตอร์ ฯลฯ

มรณภาพ

สมเด็จพระญาณวโรดม มรณภาพด้วยโรคชราในช่วงเช้าของวันพุธที่ ๑๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๒ สมเด็จพระญาณวโรดมมีอาการไอ และมีเสมหะ โดยไอเพียง 2 ครั้ง ก็หมดสติ หัวใจหยุดเต้น ศิษยานุศิษย์จึงรีบพาส่งโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ แต่แพทย์ไม่สามารถช่วยเหลือได้ทัน โดยสังขารจะตั้งบำเพ็ญกุศล ณ ศาลากวีนิรมิต (ศาลากลางน้ำ) วัดเทพศิรินทราวาส และเปิดให้ประชาชนถวายน้ำสรงศพเวลา ๑๓.๐๐ น. โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับศพไว้ในพระบรมราชานุเคราะห์เป็นเวลา ๑๐๐ วัน และพระราชทานโกศไม้สิบสอง ซึ่งเป็นโกศตามยศสมณศักดิ์สมเด็จพระราชาคณะ และในเวลา ๑๗.๔๓ น.พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์มาพระราชทานน้ำหลวงสรงศพ