ภาษาเอสเปรันโต

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ภาษาเอสเปรันโต Esperanto
ธง:
เสียงอ่าน:	ˌɛspəˈrɑntəʊ
สร้างโดย:	แอล.แอล. ซาเมนฮอฟ	ค.ศ. 1887
การใช้งาน:	ภาษาช่วยสากล
จำนวนผู้พูด:	ภาษาหลัก 1-2 พันคน ภาษาที่สอง 1แสน ถึง 2 ล้าน
จุดประสงค์:	ภาษาประดิษฐ์  ภาษาช่วยสื่อสาร   ภาษาเอสเปรันโต
ที่มา:	คำศัพท์จากภาษากลุ่มโรมานซ์ และ ภาษากลุ่มเจอร์เมนิก เสียงอ่านจาก ภาษาสลาวิก
Regulated by:	Akademio de Esperanto
รหัสภาษา
ISO 639-1:	eo
ISO 639-2:	epo
ISO 639-3:	epo
หมายเหตุ: บทความนี้มีสัญลักษณ์สัทอักษรสากลปรากฏอยู่ คุณอาจต้องการไทป์เฟซที่รองรับยูนิโคดเพื่อการแสดงผลที่สมบูรณ์
ส่วนหนึ่งของสารานุกรมภาษา

ภาษาเอสเปรันโต (Esperanto) เป็นภาษาประดิษฐ์ที่ใช้กันมากที่สุดในโลก^{[ต้องการแหล่งอ้างอิง]} คิดค้นโดย แอล.แอล. ซาเมนฮอฟ นามปากกาของจักษุแพทย์ชาวรัสเซีย (ในช่วงที่รัสเซียปกครองโปแลนด์ โดยมีพ่อแม่เป็นชาวยิว) โดยต้องการให้ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาที่เรียนง่าย และเป็นภาษาที่สองสำหรับนานาประเทศ ชื่อเอสเปรันโตมาจากชื่อแฝงเรียก ดร. เอสเปรันโต ในช่วงที่เขียนหนังสือเรื่องภาษานานาชาติ

ถึงแม้ว่า ภาษาเอสเปรันโตยังไม่มีประเทศใดนำไปเป็นภาษาราชการ ในปัจจุบัน (พ.ศ. 2549) มีผู้ใช้งานประมาณ 1 แสนถึง 2 ล้านคน ซึ่งมีให้เห็นในคู่มือท่องเที่ยว คู่มือการเรียนการสอน ทางโทรทัศน์ วรรณกรรม การแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม และในบางโรงเรียนมีการเรียนวิชาเลือกเป็นภาษาเอสเปรันโต

วันที่ 15 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันฉลองของภาษาเอสเปรันโต ซึ่งเป็นวันคล้ายวันเกิดของซาเมนโฮฟ ซึ่งในวันนี้ผู้ใช้ภาษาเอสเปรันโตจะรวมตัวกันในฤดูหนาว และเลี้ยงฉลองกัน โดยบางคนจะซื้อหนังสือภาษาเอสเปรันโตเล่มใหม่ในวันนี้

ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาเดียวที่มีธงประจำภาษา โดยทั่วไปแล้วภาษาอื่นๆ จะไม่ใช้ธงชาติมาเป็นธงประจำภาษา เนื่องจากชาติหรือประเทศหนึ่งอาจมีได้หลายภาษา และภาษาหนึ่งอาจพูดในหลายชาติหรือประเทศ ธงประจำภาษาเอสเปรันโต พื้นธงเป็นสีเขียว มีรูปดาวสีเขียวบนพื้นที่สีเหลี่ยมสีขาวอยู่มุมบนซ้าย นอกจากธงแล้วยังมีเพลงประจำภาษาเอสเปรันโตอีกด้วย ชื่อเพลงว่า La Espero แปลว่า ความหวัง ซึ่งมีชื่อเหมือนกับเพลงชาติของอิสราเอล

เนื้อหา 1 ประวัติ 2 การศึกษา ภาษาเอสเปรันโต 3 ตัวอักษร 4 ไวยากรณ์ 16 ข้อ[2] 4.1 คำนำหน้าคำนาม 4.2 คำนาม 4.3 คำคุณศัพท์ 4.4 จำนวน 4.5 คำสรรพนาม 4.6 คำกริยา 5 การออกเสียง 6 ตัวอย่างประโยค 7 ภาษาเอสเปรันโตในภาพยนตร์ 8 อ้างอิง 9 แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้] ประวัติ

เอสเปรันโตคิดค้นขึ้นช่วงปลาย คริสต์ทศวรรษ 1870 และต้น คริสต์ทศวรรษ 1880 โดย แอล.แอล. ซาเมนฮอฟ ในช่วงเวลาพัฒนา 10 ปีนั้น ซาเมนฮอฟได้ใช้เวลาในการแปลวรรณกรรมต่างๆ มาเป็นภาษาเอสเปรันโต รวมทั้งการเขียนและพัฒนาหลักไวยกรณ์ต่างๆของภาษา โดยหนังสือไวยกรณ์เล่มแรกในภาษาเอสเปรันโต ชื่อ อูนูอาลิโบร (Unua Libro ความหมายในภาษาเอสเปรันโตว่า หนังสือเล่มแรก) ตีพิมพ์ที่ วอร์ซอว์ ในเดือน กรกฎาคม พ.ศ. 2430 ซึ่งหลังจากนั้นจำนวนผู้ใช้ภาษาเติบโตขึ้นอย่างรวเร็วภายใน 20 ปีต่อมา โดยเริ่มต้นจากจักวรรดิรัสเซีย และ ยุโรปตะวันออก และได้เข้าสู่ ยุโรปตะวันตก อเมริกา ประเทศจีน และ ประเทศญี่ปุ่น ต่อมาในปี พ.ศ. 2448 การประชุมเอสเปรันโตโลก ได้จัดตั้งขึ้น โดยจัดครั้งแรกที่เมือง บูลอน ซู แมร์ (Boulogne-sur-Mer) ในประเทศฝรั่งเศส และหลังจากนั้นมีการจัดประชุมกันทุกปี (ยกเว้นช่วงสงครามโลก) โดยเปลี่ยนสถานที่จัดไปทั่วโลก

ในปัจจุบันภาษาเอสเปรันโตไม่ได้เป็นภาษาราชการของประเทศใด แต่ได้มีการเรียนการสอนในหลายประเทศ อย่างไรก็ตามในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 บริเวณฉนวนโมเรสเนต (Neutral Moresnet, 2359-2462) ได้ถือว่าเป็นรัฐแรกที่ใช้ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาราชการ ในปี พ.ศ. 2511 สาธารณรัฐโรสไอส์แลนด์ ซึ่งอยู่ห่างจากชายฝั่งอิตาลี ประมาณ 11 กม. ได้ประกาศตั้งตัวเป็นประเทศเอกราช และได้ใช้ภาษาเอสเปรันโตเป็นภาษาราชการเช่นกัน อย่างไรก็ตาม โรสไอแลนด์ ไม่ถือว่าเป็นประเทศจากชาติอื่น ในปี พ.ศ. 2454 ระหว่างช่วงการปฏิวัติซินไฮ้ ในประเทศจีน ได้มีนโยบายในการเปลี่ยนภาษาราชการจากภาษาจีน เป็นภาษาเอสเปรันโต ด้วยเหตุผลที่ว่าให้ประเทศเป็นสากล แต่ได้ถูกยกเลิกไป ในปี พ.ศ. 2467 ในสหรัฐอเมริกา เริ่มมีการใช้ภาษาเอสเปรันโตสำหรับวิทยุสื่อสาร โดยคาดหวังว่าจะใช้เป็นภาษาหลักในการสื่อสาร แต่สุดท้ายไม่ได้รับการนิยมและได้ยกเลิกไป

[แก้] การศึกษา ภาษาเอสเปรันโต

ในปัจจุบันมีอยู่บางโรงเรียนที่มีการสอนภาษาเอสเปรันโต มีมากใน จีน ฮังการี และ บัลแกเรีย นอกจากนี้คนส่วนมากเรียนรู้ภาษา โดยการเรียนรู้ด้วยตัวเอง และมีการสอนโดยอาสาสมัครต่างๆ ผ่านทางอินเทอร์เน็ต เช่นเว็บไซต์ lernu!

นักวิจัยหลายท่านได้ศึกษาว่าการเรียนรู้ภาษาเอสเปรันโต ช่วยให้ผู้ที่ใช้ภาษาในภาษากลุ่มอินโดยูโรเปียน (เช่น ภาษาอังกฤษ ภาษาเยอรมัน) เรียนภาษาอื่นๆ ได้ง่ายยิ่งขึ้น อาจเนื่องมาจาก รูปแบบของภาษา ไวยากรณ์ และคำศัพท์ต่างๆ ^[1] การวิจัยพบว่า เปรียบเทียบกลุ่มนักเรียน 2 กลุ่ม โดย กลุ่มแรก เรียนภาษาเอสเปรันโต 1 ปี และภาษาฝรั่งเศส 3 ปี กับกลุ่มที่สอง เรียนภาษาฝรั่งเศส 4 ปี ผลออกมาว่า กลุ่มแรกสามารถใช้ภาษาฝรั่งเศสได้ดีกว่ากลุ่มที่สอง ที่เรียนภาษาฝรั่งเศสมากกว่าหนึ่งปี

[แก้] ตัวอักษร

ภาษาเอสเปรันโตใช้ตัวอักษรละติน ประกอบด้วยตัวอักษร 28 ตัว ซึ่งมีรูปทั้งตัวพิมพ์ใหญ่และตัวพิมพ์เล็ก โดย 22 ตัวเหมือนตัวอักษรในภาษาอังกฤษ โดยไม่มีรูป Q, W, X และ Y และบนตัวอักษรบางตัวมีเครื่องหมายพิเศษ ตัวอักษรทั้งหมดมีดังนี้

A

B

C

Ĉ

D

E

F

G

Ĝ

H

Ĥ

I

J

Ĵ

K

L

M

N

O

P

R

S

Ŝ

T

U

Ŭ

V

Z

a

b

c

ĉ

d

e

f

g

ĝ

h

ĥ

i

j

ĵ

k

l

m

n

o

p

r

s

ŝ

t

u

ŭ

v

z

อย่างไรก็ตาม รหัสแอสกีไม่มีสัญลักษณ์ที่ใช้แทนตัวอักษรเหล่านี้ Ĉ, Ĝ, Ĥ, Ĵ, Ŝ, Ŭ จึงมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการเขียนให้เป็น CH, GH, HH, JH, SH, U หรือ CX, GX, HX, JX, SX, UX ตามลำดับ เมื่อต้องการพิมพ์หรือบันทึกข้อมูลลงคอมพิวเตอร์ ปัจจุบันนี้ปัญหาดังกล่าวไม่มีแล้วเนื่องจากใช้รหัสยูนิโคดแทน

[แก้] ไวยากรณ์ 16 ข้อ^[2]

ไวยากรณ์เบื้องต้นของภาษาเอสเปรันโต ประกอบด้วย รากศัพท์ ที่มีความหมายในตัวของมันเอง แล้วนำอักษรบางตัวไปต่อท้ายเพื่อเปลี่ยนหน้าที่ของคำในประโยค ดังที่จะกล่าวต่อไปนี้

[แก้] คำนำหน้าคำนาม

• คำนำหน้าคำนาม (article) มีเพียง la ที่ใช้กล่าวถึงสิ่งทั่วไปหรือไม่เจาะจง ซึ่งมีความหมายคล้ายกับ the ในภาษาอังกฤษ
  • La leono estas danĝera besto.
    • สิงโต (ทั่วไป) เป็นสัตว์ที่อันตราย

[แก้] คำนาม

• คำนาม (noun) ลงท้ายด้วย -o ส่วนคำนามที่เป็นพหูพจน์ให้เติม -j ต่อท้าย และหากคำนามนั้นทำหน้าที่เป็นกรรมของประโยค หรือนำหน้าคำบุพบท เช่น de ซึ่งแปลว่า ของ (ขึ้นอยู่กับความหมาย) ให้เติม -n ต่อท้ายเข้าไปอีก
  • La hundo persekutis la katojn de la knaboj al la domo per bojado.
    • สุนัขวิ่งไล่ (รูปอดีต) แมว (หลายตัว) ของเด็ก (หลายคน) เข้าไปในบ้านโดยการเห่า

[แก้] คำคุณศัพท์

• คำคุณศัพท์ (adjective) ลงท้ายด้วย -a รวมไปถึงจำนวนที่บ่งบอกลำดับที่ หรือคำนามอื่นที่ทำหน้าที่ขยายคำนามนั้น และเติม -j กับ -n ให้เหมือนคำนามที่ขยายด้วย คำคุณศัพท์จะวางไว้หน้าคำนามเสมอ
  • La bruna hundo persekutas la nigrajn katojn.
    • สุนัขสีน้ำตาลกำลังวิ่งไล่แมวสีดำ (หลายตัว)
• คำคุณศัพท์ขั้นกว่า (comparative) ให้ใช้ pli นำหน้าคำคุณศัพท์แล้วตามด้วยคำสันธาน ol เหมือนการใช้ more...than ในภาษาอังกฤษ
  • La bruna hundo estas pli granda ol la nigraj katoj.
    • สุนัขสีน้ำตาลตัวใหญ่กว่าแมวสีดำ (หลายตัว)
• คำคุณศัพท์ขั้นสุด (superlative) ให้ใช้ plej นำหน้าคำคุณศัพท์นั้น
  • Sed la homo estas la plej granda el ĉiuj.
    • แต่มนุษย์ตัวใหญ่ที่สุดกว่าใครทั้งหมด

[แก้] จำนวน

nul	unu	du	tri	kvar	kvin	ses	sep	ok	naŭ	dek	cent	mil
0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	100	1000

• จำนวน (numeral) โดยพื้นฐานให้นำค่าของ 1-9 เขียนต่อด้วยค่าประจำหลัก เหมือนภาษาไทย
  • Mil naŭcent naŭdek kvin
    • (หนึ่ง) พันเก้าร้อยเก้าสิบห้า
• จำนวนที่บ่งบอกลำดับที่ (ordinal) ให้เติม -a หลังจำนวนแล้วนับเป็นคำคุณศัพท์
  • La kvina trono
    • บัลลังก์ที่ห้า
• จำนวนที่บ่งบอกความหลากหลาย (multiple) ให้เติม -obl แล้วนำไปทำเป็นคำนามหรือคำคุณศัพท์
  • Duobla eraro
    • ความผิดพลาดซ้ำสอง
• จำนวนที่บ่งบอกเศษส่วน (fraction) ให้เติม -on แล้วนำไปทำเป็นคำนามหรือคำคุณศัพท์
  • Tri kvaronoj
    • เศษสามส่วนสี่ (เศษหนึ่งส่วนสี่ จำนวนสามหน่วย)
• จำนวนที่บ่งบอกถึงการรวบรวม (collective) ให้เติม -op แล้วนำไปทำเป็นคำนามหรือคำคุณศัพท์
  • Duopo
    • (หนึ่ง) คู่
• จำนวนที่บ่งบอกถึงการแบ่งเป็นส่วน (divisional) ให้ใช้คำบุพบท po นำหน้า มีความหมายว่า แต่ละ หรือ ที่อัตรา
  • Mi donis al ili po tri pomojn.
    • ฉันให้แอปเปิลสามผลแก่พวกเขา (แต่ละคน)
  • Mi rapidis po cent kilometrojn en horo.
    • ฉันกำลังเร่งความเร็ว (รูปอดีต) ที่อัตรา ร้อยกิโลเมตรต่อชั่วโมง

[แก้] คำสรรพนาม

mi	vi	ci	li	ŝi	ri	ĝi	si	ni	ili	oni
ฉัน	คุณ, พวกคุณ	คุณ (คนเดียว)	เขา	หล่อน	เขา (ไม่ทราบเพศ)	มัน	บุคคลหนึ่ง (ที่เคยกล่าวถึง)	พวกเรา	พวกเขา, พวกมัน	บุคคลหนึ่ง (ที่ไม่เจาะจง)

• คำสรรพนาม (pronoun) ใช้แทนบุคคล สัตว์ สิ่งของ ซึ่งเป็นบุรุษที่ 1, 2, 3 ในประโยค และสามารถเติม -n เมื่อทำหน้าที่เป็นกรรมของประโยค
  • Mi amas vin.
    • ฉันรักคุณ
  • Mi razas min kaj vi razas vin.
    • ฉันโกนหนวดตัวฉันเอง และคุณก็โกนหนวดตัวคุณเอง
  • Oni diras, ke li amas ŝin.
    • (มี) ใครคนหนึ่งบอกว่า เขารักหล่อน
• คำสรรพนามที่แสดงความเป็นเจ้าของ (possessive) ให้เติม -a หลังคำสรรพนามแล้วนับเป็นคำคุณศัพท์
  • Mia hundo amas vian katon.
    • สุนัขของฉันชอบแมวของคุณ

[แก้] คำกริยา

• คำกริยา (verb) จะไม่แปรผันรูปตามประธาน แต่จะแปรผันตามกาลและน้ำเสียงของประโยค คำกริยาที่แปรผันตามกาล ให้เติม -as สำหรับปัจจุบันกาล (present) -is สำหรับอดีตกาล (past) และ -os สำหรับอนาคตกาล (future)
  • Mi amas vin.
    • ฉันรักคุณ (ปัจจุบันกาล ซึ่งรักกันอยู่)
  • Mi amis vin.
    • ฉันรักคุณ (อดีตกาล ซึ่งปัจจุบันไม่รักแล้ว)
  • Mi amos vin.
    • ฉันจะรักคุณ (อนาคตกาล ซึ่งปัจจุบันยังไม่รัก)
• คำกริยาที่แปรผันตามน้ำเสียง ให้เติม -us เพื่อแสดงถึงการให้เงื่อนไข (conditional) -u เพื่อแสดงถึงการออกคำสั่ง (command) -i เพื่อแสดงถึงคำกริยาที่ทำหน้าที่เป็นคำนาม (infinitive)
  • Se vi gajnus la loterion, mi amus vin.
    • ถ้าคุณถูกรางวัลล็อตเตอรี ฉันก็จะรักคุณ
  • Mi deziras, ke vi amu min; do amu min!
    • ฉันต้องการให้คุณรักฉัน ดังนั้นรักฉันสิ!
  • Koni lin estas ami lin.
    • รู้จักเขา นั่นคือ รักเขา

ส่วนนี้รอเพิ่มเติมข้อมูล คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียไทยได้โดยการเพิ่มเติมข้อมูลในส่วนนี้

[แก้] การออกเสียง

ซาเมนโฮฟ ได้แนะนำว่า การออกเสียงภาษาเอสเปรันโต ใช้หลักการณ์ใกล้เคียงกับภาษาอิตาลี โดยอักษรเอสเปรันโตมีลักษณะใกล้เคียงกับสัทอักษรสากล (IPA) ซึ่งการออกเสียงจะใกล้เคียงเช่นเดียวกัน

พยัญชนะ				สระ และ สระผสม
ตัวอักษร	เทียบได้กับ	IPA		ตัวอักษร	เทียบได้กับ	IPA
b	บ	/b/		a	อา	/a/
c	つ (tsu) ในภาษาญี่ปุ่น (ตฺซ)	/ʦ/		e	เอ	/e/
ĉ	ch ในภาษาอังกฤษ (ตฺช)	/ʧ/		i	อี	/i/
d	ด	/d/		o	โอ	/o/
f	ฟ	/f/		u	อู	/u/
g	ก	/g/
ĝ	j ในภาษาอังกฤษ (จฺย)	/ʤ/		aj	อาย	/ai̯/, /ɑi̯/
h	ฮ	/h/		aŭ	อาว	/au̯/, /ɑu̯/
ĥ	x ในภาษาเยอรมัน (คฺฮ)	/x/		ej	เอย์	/ei̯/, / ɛi̯/
j	ย	/j/		eŭ	เอว	/eu̯/, /ɛu̯/
ĵ	s ในคำว่า pleasure (ชฺย)	/ʒ/		oj	โอย	/oi̯/, / ɔi̯/
k	ค	/k/		uj	อูย	/ui̯/, /ʊi̯/
l	ล	/l/
m	ม	/m/		ŭ	ใช้ร่วมกับ a และ e เท่านั้น	/u̯/
n	น	/n/
p	ป	/p/
r	r ในภาษาอังกฤษ (สะบัดลิ้น)	/ɾ/
s	ซ	/s/
ŝ	sh ในภาษาอังกฤษ (ซฺช)	/ʃ/
t	ต	/t/
v	v ในภาษาอังกฤษ (ฟฺว)	/v/
z	z ในภาษาอังกฤษ (ซฺซ)	/z/

[แก้] ตัวอย่างประโยค

ตัวอย่างประโยคสนทนาในภาษาเอสเปรันโต

ความหมาย	ภาษาเอสเปรันโต	คำอ่าน (IPA และ คำอ่านไทย)
สวัสดี	Saluton	[sa.ˈlu.ton] ซาลุโทน
คุณชื่ออะไร	Kiel vi nomiĝas? Kio estas via nomo?	[ˈki.el vi no.ˈmi.ʤas] [ˈki.o ˈes.tas ˈvi.a ˈno.mo]
ฉันชื่อ ...	Mi nomiĝas Mia nomo estas ...	[mi no.ˈmi.ʤas ...] [ˈmi.a ˈno.mo ˈes.tas ...]
ราคาเท่าไร	Kiom?	[ˈki.om] คิโอม
คุณพูดภาษาเอสเปรันโตหรือไม่	Ĉu vi parolas Esperanton?	[ˈʧu vi pa.ˈro.las es.pe.ˈran.ton]
ฉันไม่เข้าใจคุณ	Mi ne komprenas vin	[mi ˈne kom.ˈpre.nas vin]
ฉันชอบอันนี้	Mi ŝatas tiun ĉi Ĉi tiu plaĉas al mi	[mi ˈʃat.as ˈti.un ˈʧi] [ʧi ˈti.u ˈpla.ʧas al ˈmi]
ขอบคุณ	Dankon	[ˈdaŋ.kon] ดังโคน
กรุณา	Bonvolu	[bon.ˈvo.lu]
ตกลง	Bone	[ˈbo.ne] โบเน
ฉันรักคุณ	Mi amas vin	[mi ˈamas vin] มี อามาส วีน
ลาก่อน	Ĝis (la) revido Ĝis (la) !	[ˈʤis (la) re.ˈvid.o] [ˈʤis (la)]

[แก้] ภาษาเอสเปรันโตในภาพยนตร์

รายชื่อภาพยนตร์บางส่วนที่มีภาษาเอสเปรันโต

• ค.ศ. 1940 เดอะเกรตดิกเทเทอร์ (The Great Dictator) โดยชาร์ลี แชปลิน
• ค.ศ. 1994 สตรีตไฟเตอร์ (Street Fighter) และองค์กรชาโดลู ใช้ภาษาเอสเปรันโต รวมถึงป้ายต่างๆภายในเรื่อง
• ค.ศ. 1997 กัตตาก้า (Gattaca) ของแอนดรูว์ นิกโคล (Andrew Niccol) มีการอ่านคำประกาศต่าง ๆ เป็นภาษาเอสเปรันโตคู่กับภาษาอังกฤษ
• ค.ศ. 2004 เบลด: ไทรนิตี (Blade: Trinity)
• ค.ศ. 2004 ไนต์ออนเดอะกาแล็กติกเรลโรด (Night on the Galactic Railroad) ภาพยนตร์ญี่ปุ่น เรื่องราวของประเทศในยุโรป

[แก้] อ้างอิง

1. ^ Williams, N. (1965) 'A language teaching experiment', Canadian Modern Language Review 22.1: 26-28
2. ^ The Sixteen Rules of Esperanto Grammar

[แก้] แหล่งข้อมูลอื่น

• เอสเปรันโต ประเทศไทย
• ข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับภาษาเอสเปรันโต โดย องค์กรเอสเปรันโต (อังกฤษ)
• Esperanto.net ข้อมูลเอสเปรันโตใน 57 ภาษา (อังกฤษ)
• Lernu.net เว็บสอนภาษาเอสเปรันโต ดูเพิ่มที่ Lernu! (อังกฤษ)
• บริการฟรีแปลคำศัพท์ ประโยค และเว็บไซต์เป็นภาษาเอสเปรันโต (อังกฤษ)