ปอเนาะ

ปอเนาะ (ภาษามลายูปัตตานี เพี้ยนจาก pondok "ปนดก" ในภาษามลายูกลาง ยืมมาจากภาษาอาหรับ فندق "ฟุนดุก" แปลว่า โรงแรม) หมายถึงสำนักสอนศาสนาอิสลามที่มีหอพักนักเรียนอยู่ในบริเวณสำนัก ซึ่งโดยปกติจะเป็นกระท่อมเล็ก ๆ ทุก ๆ ตำบลในสามจังหวัดภาคใต้มีปอเนาะมากกว่าหนึ่งปอเนาะ

ประวัติ

สำนักสอนศาสนาอิสลามที่ให้บริการที่พักนี้มีมาตั้งแต่ยุคแรกของอิสลาม เพราะนักศึกษาในอดีตจะเดินทางไกลและพักเป็นแรมปีเพื่อเล่าเรียนกับปรมาจารย์ เช่นในเมืองมะดีนะหฺ มีสำนักสอนศาสนาของอิมามอัศศอดิก ที่ใหญ่โตจนเรียกว่ามหาวิทยาลัย และของ มาลิก บินอะนัส (เจ้าของมัซฮับมาลิกีย์)ในสมัยฟาฏิมียะหฺมีการสร้างมหาวิทยาลัยในไคโร นอกจากนั้นปอเนาะอาจมีที่มาจากการศึกษาศาสนาอิสลามในตะวันออกกลางในซาอุดิอาระเบียและเยเมน แล้วจึงแพร่หลายเข้าสู่ทวีปเอเชีย เข้าสู่ประเทศไทยแห่งแรกที่ปัตตานี โดยรับผ่านทางมาเลเซีย หรืออาจจะเข้ามาที่ปัตตานีก่อนมาเลเซียในประเทศอาหรับสำนักสอนศาสนาแบบนี้เป็นที่รู้จักในนาม มัดรอสะหฺ (โรงเรียน) หรือเฮาซะหฺ ถ้าเป็นโรงเรียนของชีอะหฺ ปอเนาะที่ปาตานีมีความสำคัญต่อชาวมุสลิมในภูมิภาคนี้มาก ชาวจามในเขมรและเวียดนามจะเรียกปาตานีว่า กิบลัตที่สอง เนื่องจากเป็นสถานที่ที่พวกเขาส่งลูกหลานมาเรียนศาสนา

จากการสำรวจของศูนย์พัฒนาการศึกษา จ.ยะลา เมื่อ พ.ศ. 2521 พบว่าปอเนาะที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่มีหลักฐานเปิดสอนตั้งแต่ราว พ.ศ. 2442 มุฮัมหมัด เศาะฆีร ระบุว่า ปอเนาะแห่งแรกในจังหวัดชายแดนภาคใต้คือปอเนาะกัวลาบือเกาะที่ก่อตั้งโดยบุตรของชัยคอุษมานที่มาจากเยเมน ปอเนาะที่เก่าแก่อื่นๆมีอีกหลายแห่ง เช่น ปอเนาะสะนอญันญาร ก่อตั้งเมื่อราว พ.ศ. 2143 และปอเนาะปันนัดายอก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2360

การจัดการเรียนการสอน

การเรียนการสอนในปอเนาะดำเนินการโดยโต๊ะครู ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ทางศาสนา การเปิดปอเนาะถือเป็นวิทยาทาน ไม่เก็บค่าเล่าเรียน โต๊ะครูมีรายได้จากการบริจาค (ศอดะเกาะหฺ) หรือซะกาต วิชาที่สอนในปอเนาะได้แก่ การสอนภาคศรัทธา (เตาฮีด) ภาคปฏิบัติ (ฟิกหฺ) ซึ่งรวมถึงศาสตร์มรดกและครอบครัว (ฟะรออิฏ) ภาคจริยธรรม (อัคลาก)ภาคประวัติศาตสตร์ (ตารีค) การอ่านอัลกุรอาน และการปฏิบัติตนที่ถูกต้องตามหลักศาสนา สอนเป็นภาษามลายูและภาษาอาหรับ ระยะเวลาในการเรียนของแต่ละคนไม่เท่ากัน ขึ้นกับความสมัครใจ ส่วนใหญ่อยู่ระหว่าง 2-6 ปี แต่ก็มีผู้ศึกษาจนถึง 10-15 ปี

การเรียกชื่อปอเนาะมักเรียกตามชื่อหมู่บ้าน สถานที่ตั้งอาจเป็นของโต๊ะครู หรือจากการบริจาคของชาวบ้านที่ศรัทธาโต๊ะครูผู้นั้นก็ได้

ปอเนาะในปัจจุบัน

ในปัจจุบันปอเนาะได้พัฒนากลายเป็นโรงเรียนสอนศาสนาที่มีทั้งภาคสามัญและภาคศาสนา นักเรียนส่วนน้อยเท่านั้นที่พักอยู่ในหอพัก ปอเนาะแบบเดิมมีเหลืออยู่ไม่มาก และทางรัฐบาลก็ได้มีกฎหมายเข้มงวดในเรื่องใบอนุญาตเปิดปอเนาะ เนื่องจากสถานการณ์ภาคใต้ ที่มีพวกแบ่งแยกดินแดนเอาปอเนาะเป็นฐานในการปลุกระดม รัฐบาลได้ออกระเบียบต่างๆ เพื่อเปลี่ยนแปลงการศึกษาศาสนาอิสลามในปอเนาะ 2 ช่วงด้วยกัน ช่วงแรกระหว่างพ.ศ. 2502-พ.ศ. 2508 เพื่อเปลี่ยนปอเนาะเป็นโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม

การเปลี่ยนแปลงช่วงที่ 2 เกิดขึ้นหลังเหตุการณ์ปล้นปืน 4 มกราคม พ.ศ. 2547 ปอเนาะถูกมองในแง่ลบ ทางรัฐพยายามจัดให้มีการจดทะเบียนปอเนาะ 28 เมษายน พ.ศ. 2547 กระทรวงศึกษาธิการได้ออกระเบียบว่าด้วยสถาบันศึกษาปอเนาะ เพื่อให้ปอเนาะมาจดทะเบียนให้ถุกต้องตามกฎหมาย ปอเนาะที่จดทะเบียนแล้วนี้จะเรียกสถาบันศึกษาปอเนาะ (pondok institute) ไม่ใช่โรงเรียนปอเนาะ ซึ่งพบว่าในเดือนพฤษภาคม 2547 มีปอเนาะมาจดทะเบียน 214 โรง ในเดือนกรกฎาคม 2547 มีปอเนาะจดทะเบียนทั้งหมด 249 โรง แยกเป็นปัตตานี 150 โรง ยะลา 53 โรง และนราธิวาส 46 โรง และใน พ.ศ. 2550 ปรากฏว่ามีปอเนาะจดทะเบียนเป็น “สถาบันการศึกษาปอเนาะ” ทั้งหมด 317 โรง

สถาบันปอเนาะประเทศไทย

1. สถาบันศึกษาปอเนาะวะอซุฏดีน (ปอเนาะเศรษฐกิจพอเพียง) ตั้งอยู่ที่ 58 หมู่ที่ 7 ตำบลกะลุวอ อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส 96000 ชื่อผู้บริหาร มูฮัมมัดซอฟวาน มะมิง
2. มะหัดดารุลมูฮายีรีน 93/1 หมู่ที่ 4 ตำบลบาโงสะโต อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
3. มะอ์หัดฟารุลอิสลาม หมู่ที่ 1 ตำบลมะรือโบออก อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส
4. มะฮัดอาร์ซาดี 103/2 หมู่ที่ 4 ตำบลยี่งอ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
5. มะนุวิทยา 83/1 ถ.เพชรเกษม หมู่ที่ 3 ตำบลสุโบะรือบา อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
6. แสงธรรมวิทยา 59/1 ตำบลสุไหงโก-ลก อำเภอสุไหง-โกลก จังหวัดนราธิวาส
7. รอมาเนียมูลนิธิ 234/4 หมู่ที่ 2 ตำบลแว้ง อำเภอแว้ง จังหวัดนราธิวาส
8. รอนยาวิทยา 15/1 หมู่ที่ 7 ตำบลสุวารี อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
9. มัรดียะห์ 148/31 หมู่ที่ 5 ตำบลปาเสมัส อำเภอสุไหง-โกลก จังหวัดนราธิวาส
10. มัครอซาตูลวาซีละห์ 35 หมู่ที่ 1 ตำบลสุเบาะ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
11. มาฮัดมูฮัมมาดียะห์ ถ.เพชรเกษม หมู่ที่ 2 ตำบลตะปอเยาะ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
12. มูสาญีรีน 86 หมู่ที่ 10 ตำบลบูกิต อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส
13. มูฮัมมาดีศึกษา 344 หมู่ที่ 3 ตำบลร่มไทร อำเภอสุคิรินทร์ จังหวัดนราธิวาส
14. มูอิฆารวิทยา หมู่ที่ 1 ตำบลสามัคคี อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
15. มูลนิธิเพื่อการศึกษาโรงเรียนสัมพันธ์วิทยา 340 ถ.ยานิง-ดูซาญอ หมู่ที่ 1 ตำบลจวบ อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส
16. เจริญวิทยานุสรณ์ 200 หมู่ที่ 7 ตำบลบาเจาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
17. เราเฎาะอัลฆอซาลี 152 หมู่ที่ 1 ตำบลมูโนะ อำเภอสุไหง-โกลก จังหวัดนราธิวาส
18. วาตอนียะห์ 30 หมู่ที่ 1 ตำบลดุซงญอ อำเภอจะเนะ จังหวัดนราธิวาส
19. สันติศาสน์อิสลาม 70/1 หมู่ที่ 3 ตำบลจอเบาะ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
20. ศิริธรรมวิทยา 228 ถ.อัตตอธีรียะห์ หมู่ที่ 3 ตำบลบาเจาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
21. ศาสตรวิทยา 67/2 หมู่ที่ 2 ตำบลช้างเผือก อำเภอจะเนะ จังหวัดนราธิวาส
22. สุบูลอิสลาม 98/3 หมู่ที่ 2 ตำบลกาลิซา อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
23. อัเตาฟีกียะห์อิสลามียะห์ 83 ถ.สันติราษฎร์ หมู่ที่ 1 ตำบลซากอ อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส
24. อัลมิสโชร์ 8 หมู่ที่ 3 ตำบลบาแระเหนืแ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
25. อัลอีย๊ะวิทยา 104/2 หมู่ที่ 7 ตำบลละหาร อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
26. อัลอิสวสมียะห์ 184 ถ.จารุเสถียร หมู่ที่ 9 ตำบลมะรือโบออก อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส
27. อัลอูลูมิดดีนียะ 50 หมู่ที่ 1 ตำบลเฉลิม อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
28. อัลฟรุกอน 143 หมู่ที่ 5 ตำบลปะลุกาสาเมาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
29. อัดดีนียาตุลอิสลามียะห์ 58 หมู่ที่ 5 ตำบลบาเระเหนือ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
30. อัตตัรกียะห์อิสลามียะห์ ถ.ตรีรัตน์ ตำบลบางนาค อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส
31. อัตตัรบียาตุลอิสลามียะห์ 3/16 หมู่ที่ 3 ตำบลสุวารี อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
32. อัตตีรบียะห์ อัสอิสลามียะห์ 61/1 หมู่ที่ 5 ตำบลจอเบาะ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
33. อิรซาดิล อาบารียาติลฮูลูม 45 หมู่ที่ 9 ตำบลเกาะสะท้อน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
34. อิสลามวิทยาทาน 171 หมู่ที่ 6 ตำบลไพรวัน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
35. อิสลามอนุศาสน์ 49/3 หมู่ที่ 4 ตำบลริโก๋ อำเภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส
36. อิลมาฮาดุลรอบยานี 174 หมู่ที่ 2 ตำบลตาลิบง อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
37. ฮีดายาตูลกรุอาน 68/1 หมู่ที่ 8 ตำบลจอเบาะ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
38. อิบตีดาวิทยา 148 หมู่ที่ 7 ตำบลลาโลธ อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
39. กุรอานกูเร๊าะฮ์ซับอียะห์ 113 ตำบลปะลุกาสาเมาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
40. ดะวะห์ตูลอิสลามียะห์ 46 หมู่ที่ 2 ตำบลบูกิต อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส
41. ดาราวิทยา 129 หมู่ที่ 9 ตำบลตันหยงมัส อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
42. ดาราศาสตร์วิทย 26 หมู่ที่ 1 ตำบลบาเจาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
43. ดารุสสาลาม 7 ถ.เทศบาล 8 ตำบลตันหยงมัส อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
44. ดารุสสาลาม 129/1 หมู่ที่ 9 ตำบลไพรวัน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
45. ดารุสลาม 128/97 หมู่ที่ 6 ตำบลปาเสมัส อำเภอสุไหง-โกลก จังหวัดนราธิวาส
46. ดารุลมาอี หมู่ที่ 7 ตำบลสากอ อำเภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส
47. ดารุลอามาน 65/1 หมู่ที่ 3 ตำบลสุวารี อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
48. ดารุลฮิกมะห์ หมู่ที่ 1 ตำบลกาลิชา อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
49. ดารุลอุลลม 87 หมู่ที่ 3 ตำบลเรียง อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
50. ดารุลกุรอานิลการีม 137 หมู่ที่ 4 ตำบลตะปอเยาะ อำเภอยี่งอ จังหวัดนราธิวาส
51. ดารุลนาอีม 187 หมู่ที่ 5 ตำบลพร่อน อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
52. ดีลกียาดะห์ อัลดีสลามียะ 72/2 หมู่ที่ 4 ตำบลศรีสาคร อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส
53. ดีนนียะห์อิสลามียะห์ 62/4 หมู่ที่ 5 ตำบลมะนังตายอ อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส
54. ต้นตันหยง 157/4 หมู่ที่ 7 ตำบลรือเสาะ อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
55. ตายุลอิสลาม 36 ถ.บือเจาะ หมู่ที่ 1 ตำบลบาเจาะ อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส
56. นราวิทย์อิสลาม 3 ถ.คชรัตน์ หมู่ที่ 3 ตำบลบางนาค อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส
57. นะห์ฏอตุลสุบาน 225 หมู่ที่ 1 ตำบลรือเสาะออก อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
58. นะฎอฏุลอิสลามียะห์ หมู่ที่ 1 ตำบลมูโนะ อำเภอสุไหง-โกลก จังหวัดนราธิวาส
59. นัสรินวิทยา 143 หมู่ที่ 7 ตำบลปะลุกาสาเมาะ อำเภอบาเจาะ จังหวัดนราธิวาส
60. นัสดอตุลซุบฟานียะฮฺ 96/2 หมู่ที่ 1 ตำบลบางปอ อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส
61. นิรันดรวิทยา 23 ถ.จารุเสถียร หมู่ที่ 9 ตำบลบางปอ อำเภอเมืองนราธิวาส จังหวัดนราธิวาส
62. นูรุลวาตานียะห์อิสลามียะห์ หมู่ที่ 6 ตำบลเรียน อำเภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส
63. นูรุลอิห์ซาน 21/1 หมู่ที่ 2 ตำบลเชิงคีรี อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส
64. นูรุลฮูดา 190/1 หมู่ที่ 1 ตำบลมูโนะ อำเภอสุไหง-โกลก จังหวัดนราธิวาส
65. นูรุดดิน หมู่ที่ 1 ตำบลเจ๊ะแด อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
66. นุรุลฮีดายะห์ 43 หมู่ที่ 7 ตำบลมาโมง อำเภอสุคิรินทร์ จังหวัดนราธิวาส
67. บูกิตอิสลามียะห์ หมู่ที่ 2 ตำบลบูกิต อำเภอเจาะไอร้อง จังหวัดนราธิวาส
68. ประทีปวิทยา 11 หมู่ที่ 7 ตำบลมารือโบตก อำเภอระเงะ จังหวัดนราธิวาส
69. ปะดาดออิสลามิค 124/3 หมู่ที่ 3 ตำบลนานาค อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
70. ฟัตฮูเราะห์มาน หมู่ที่ 2 ตำบลซากอ อำเภอศรีสาคร จังหวัดนราธิวาส
71. ธรรมศาสนิสลาม (ยาลอ) 48 หมู่ที่ 1 ตำบลยะลา อำเภอเมือง จังหวัดยะลา

ดูเพิ่ม

• โรงเรียนราษฎร์สอนศาสนาอิสลาม
• โรงเรียนตาดีกา

อ้างอิง

• สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. 2529 เล่ม 5. สถาบันทักษิณคดีศึกษา. 2529
• อิบราเฮ็ม ณรงค์รักษาเขต. การศึกษาอิสลามในจังหวัดชายแดนภาคใต้. วารสารอินโดจีนศึกษา ฉบับวิกฤติไฟใต้. 7(1): 56-86. 2549