มุขนายก
บิชอป[1] (อังกฤษ: Bishop) กรมการศาสนาและราชบัณฑิตยสถานบางครั้งให้เรียกว่ามุขนายก[2][3] เป็นตำแน่งการปกครองในคริสตจักร พบได้ทั้งในคริสตจักรโรมันคาทอลิก คริสตจักรอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ คริสตจักรออเรียนทัลออร์ทอดอกซ์ หรือแม้แต่ในนิกายโปรเตสแตนต์บางนิกาย ได้แก่ แองกลิคัน ลูเทอแรน เมทอดิสต์
เนื้อหา |
[แก้] นิกายคาทอลิก
คริสตศาสนิกชนชาวคาทอลิกในประเทศไทยเรียกมุขนายกว่าพระสังฆราชกันมาตั้งแต่สมัยอยุธยา โดยเลียนแบบการเรียกประมุขสงฆ์ของชาวไทยซึ่งใช้มาก่อนตั้งแต่สมัยสุโขทัย[4] ชาวคาทอลิกเชื่อว่ามุขนายกเป็นตำแหน่งที่สืบมาจากอัครทูตผู้ติดตามพระเยซูอย่างใกล้ชิดในสมัยที่พระองค์ยังคงดำรงพระชนม์ในโลกเมื่อ 2000 ปีมาแล้ว มุขนายกทำหน้าที่เป็นประมุขคริสตจักรโรมันคาทอลิก เป็นหัวหน้าปกครองคณะบาทหลวง คณะนักบวชคาทอลิกชาย-หญิง และคริสต์ศาสนิกชนชาวคาทอลิกภายในเขตปกครองของตน[5] ซึ่งเรียกว่ามุขมณฑล โดยมุขมณฑลในประเทศไทยเรียกว่าเขตมิสซัง และแบ่งออกเป็น 10 เขตมิสซัง
ผู้จะรับศีลบวชเป็นมุขนายกจะต้องบวชเป็นบาทหลวงมาก่อน และต่อมาได้รับการแต่งตั้งจากพระสันตะปาปาโดยมีพิธีการอภิเษกเป็นมุขนายกซึ่งถือเป็นศีลอนุกรมขั้นสูงสุด
[แก้] ประเภทของมุขนายก
ตามประมวลกฎหมายพระศาสนจักรได้แบ่งมุขนายกออกเป็น 2 ประเภท[6] ดังนี้
- มุขนายกประจำมุขมณฑล (diocesan bishop) คือบิชอปโดยทั่วไป เป็นมุขนายกที่พระสันตะปาปาแต่งตั้งให้เป็นประมุขปกครองมุขมณฑลแห่งใดแห่งหนึ่ง มุขนายกประเภทนี้แบ่งออกเป็น
- มุขนายกมหานคร (metropolitan bishop) คือมุขนายกประจำมุขมณฑลที่ได้รับแต่งตั้งให้ปกครองภาคคริสตจักรด้วย ซึ่งเป็นหน่วยการปกครองที่รวมหลายมุขมณฑลไว้ด้วยกัน โดยมุขมณฑลหลักจะเรียกว่าอัครมุขมณฑล (archdiocese) มุขนายกมหานครจึงเป็นอัครมุขนายกด้วยเพราะเป็นประมุขอัครมุขมณฑล
- มุขนายกปริมุขมณฑลหรือปริมุขนายก (suffragan bishop) หรือซัฟฟรากันบิชอป คือมุขนายกที่ปกครองมุขมณฑลที่เป็นบริวารของอัครมุขมณฑล
- มุขนายกเกียรตินาม (Titular bishop) หรือทิทิวลาร์บิชอป คือมุขนายกที่ไม่มีมุขมณฑลในปกครอง แต่ได้รับแต่งตั้งเป็นมุขนายกเพื่อเป็นเกียรติในการทำงานให้คริสตจักร มุขนายกประเภทนี้ได้แก่
- มุขนายกผู้ช่วย (auxiliary bishop) หรืออ๊อกซิเลียรีบิชอป คือมุขนายกที่พระสันตะปาปาแต่งตั้งให้เป็นผู้ช่วยของมุขนายกประจำมุขมณฑล เพื่อช่วยปกครองมุขมณฑลหนึ่ง ๆ และจะได้รับแต่งตั้งจากมุขนายกประจำมุขมณฑลนั้นให้เป็นอุปมุขนายก (vicar general) หรืออย่างน้อยก็เป็นผู้ช่วยมุขนายก (episcopal vicar) ในมุขมณฑลที่ตนประจำอยู่
- มุขนายกรอง (coadjutor bishop) หรือโคแอดจูเตอร์บิชอป คือมุขนายกผู้ช่วยที่มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายเกือบเท่ามุขนายกประจำมุขมณฑล และยังมีสิทธิ์สืบตำแหน่งเป็นมุขนายกประจำมุขมณฑลองค์ต่อไป
- มุขนายกกิตติคุณ (bishop emeritus) หรือบิชอปอิเมริทัส คือมุขนายกประจำมุขมณฑลที่ได้รับอนุมัติให้ลาออกจากตำแหน่งแล้ว (คือเกษียณตนเอง)
นอกจากนี้เหล่าประมุขมิสซังและเอกอัครสมณทูตก็ได้รับตำแหน่งเป็นมุขนายกเกียรตินามด้วย เพื่อให้มีเกียรติเสมือนมุขนายกประจำมุขมณฑล ตัวอย่างเช่น มุขนายก ฌ็อง-บาติสต์ ปาลกัว ประมุขมิสซังสยามได้เป็นมุขนายกเกียรตินามแห่งมาลลอส
[แก้] มุขนายกคาทอลิกในประเทศไทย
มุขนายกมิสซังคาทอลิกเชียงใหม่
(ขวา) พระคุณเจ้ายอแซฟ สังวาลย์ ศุระศรางค์
มุขนายกกิตติคุณมิสซังคาทอลิกเชียงใหม่[7]
เมื่อพระสันตะปาปาประกาศตั้งมิสซังสยามในปี พ.ศ. 2212 แล้ว ก็ได้ส่งมุขนายกเกียรตินามซึ่งล้วนแต่เป็นมิชชันนารีชาวฝรั่งเศสมาเป็นประมุขศาสนจักรโรมันคาทอลิกในประเทศไทย จนกระทั่ง วันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2487 สมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 12 จึงประกาศแต่งตั้งมุขนายกเกียรตินามคนไทย คือ มุขนายก ยาโกเบ แจง เกิดสว่าง ประมุขมิสซังจันทบุรี เป็นมุขนายกเกียรตินามแห่ง Barcusus[8] นับเป็นคนไทยคนแรกที่ได้ดำรงตำแหน่งมุขนายก[9]
ในปัจจุบันประเทศไทยมีมุขนายกมิสซังโรมันคาทอลิกที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ (ที่ยังไม่ครบเกษียณ) 10 ท่าน ได้แก่[10]
- เขตมิสซังกรุงเทพฯ - อัครมุขนายก ฟรังซิสเซเวียร์ เกรียงศักดิ์ โกวิทวาณิช
- เขตมิสซังเชียงใหม่ - มุขนายก ฟรังซิสเซเวียร์ วีระ อาภรณ์รัตน์
- เขตมิสซังนครสวรรค์ - มุขนายก ยอแซฟ พิบูลย์ วิสิฐนนทชัย
- เขตมิสซังราชบุรี - มุขนายก ยอห์น บอสโก ปัญญา กฤษเจริญ
- เขตมิสซังจันทบุรี - มุขนายก ซิลวีโอ สิริพงษ์ จรัสศรี
- เขตมิสซังสุราษฎร์ธานี - มุขนายก โยเซฟ ประธาน ศรีดารุณศีล
6 เขตมิสซังนี้อยู่สังกัดภาคคริสตจักรเดียวกัน โดยมีอัครมุขนายกมิสซังโรมันคาทอลิกกรุงเทพฯเป็นมุขนายกมหานคร
- เขตมิสซังท่าแร่-หนองแสง - อัครมุขนายก หลุยส์ จำเนียร สันติสุขนิรันดร์
- เขตมิสซังอุบลราชธานี - มุขนายก ฟิลิป บรรจง ไชยรา
- เขตมิสซังอุดรธานี - มุขนายก ยอแซฟ ลือชัย ธาตุวิสัย
- เขตมิสซังนครราชสีมา - มุขนายก ยอแซฟ ชูศักดิ์ สิริสุทธิ์
4 เขตมิสซังนี้อยู่ในสังกัดภาคคริสตจักรเดียวกัน โดยมีอัครมุขนายกมิสซังโรมันคาทอลิกท่าแร่-หนองแสงเป็นมุขนายกมหานคร
[แก้] มุขนายกที่ครบเกษียณ
ในปัจจุบันประเทศไทยมีมุขนายกมิสซังที่เกษียณแล้ว (เรียกว่ามุขนายกกิตติคุณ) ยังมีชีวิตอยู่ 6 ท่าน ได้แก่[11]
- เขตมิสซังกรุงเทพฯ - พระคาร์ดินัล ไมเกิ้ล มีชัย กิจบุญชู
- เขตมิสซังเชียงใหม่ - มุขนายก ยอแซฟ สังวาลย์ ศุระศรางค์
- เขตมิสซังนครสวรรค์ - มุขนายก ยอแซฟ บรรจง อารีพรรค
- เขตมิสซังราชบุรี - มุขนายก ยอห์น บอสโก มนัส จวบสมัย
- เขตมิสซังจันทบุรี - มุขนายก ลอเรนซ์ เทียนชัย สมานจิต
- เขตมิสซังอุดรธานี - มุขนายก ยอร์ช ยอด พิมพิสาร
[แก้] นิกายโปรเตสแตนต์
คริสต์ศาสนิกชนโปรเตสแตนต์ในประเทศไทยเรียก bishop โดยทับศัพท์ว่าบิชอป[12] ในนิกายลูเทอแรนและแองกลิคันให้บิชอปเท่านั้นที่มีอำนาจในการสถาปนาบิชอป ปุโรหิต และดีกัน
ในนิกายลูเทอแรน บิชอปมาจากการเลือกตั้งโดยสมัชชาซีนอดซึ่งสมาชิกมีทั้งฆราวาสและนักบวช บิชอปแต่ละท่านมีวาระดำรงตำแหน่ง 6 ปี และดำรงตำแหน่งต่อไปได้ตามแต่ข้อกำหนดในธรรมนูญของคริสตจักรนั้น ๆ
นิกายแองกลิคัน บิชอปมีลักษณะคล้ายกับมุขนายกโรมันคาทอลิกคือทำหน้าที่เป็นประมุขของมุขมณฑล ต่างกันเฉพาะนิกายแองกลิคันอนุญาตให้บิชอปสมรสได้ นอกจากนี้บางภาคคริสตจักรยังอนุญาตให้สถาปนาสตรีเป็นบิชอปได้[13][14] สตรีคนแรกที่ได้สถาปนาบิชอปคือศาสนาจารย์บาร์บารา ฮาร์ริส[15] บิชอปซัฟฟรากันประจำมุขมณฑลอีปิสโคปัลแมสซาชูเซตส์ ได้รับสถาปนาเมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1989
[แก้] อ้างอิง
- ^ ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล ฉบับราชบัณฑิตยสถาน, พิมพ์ครั้งที่ 3, 2552, หน้า 201
- ^ กรมการศาสนา, รายงานการศาสนา ประจำปี ๒๕๔๓, กรมการศาสนา, 2543, หน้า 194-6
- ^ ราชบัณฑิตยสถาน, หน้า 462
- ^ ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงด้านที่ 2
- ^ "พระสังฆราช (bishop) หรือมุขนายก".เรียกข้อมูลวันที่ 1 ก.ย. 2553.
- ^ Code of Canon Law, Can. 376
- ^ "ประมวลภาพพระสังฆราชฟรังซิสเซเวียร์ วีระ อาภรณ์รัตน์ ณ อาสนวิหารพระหฤทัยเชียงใหม่ 1 พฤษภาคม 2009".เรียกข้อมูลวันที่ 5 ต.ค. 2553.
- ^ Bishop Giacomo Luigi (James Louis) Cheng. The Hierarchy of the Catholic Church.(อังกฤษ)
- ^ ความจริง 100 ประการเกี่ยวกับคาทอลิกไทย. เขตมิสซังเชียงใหม่
- ^ "พระสังฆราชของประเทศไทยในปัจจุบัน". เรียกข้อมูลวันที่ 1 ก.ย. 2553.
- ^ "พระสังฆราชกิตติคุณ".เรียกข้อมูลวันที่ 5 ต.ค. 2553.
- ^ ราชบัณฑิตยสถาน, หน้า 251
- ^ "Female ordination in the Episcopal Church, USA (ECUSA)". Religioustolerance.org. 1976-09-16. http://www.religioustolerance.org/femclrg14.htm. เรียกข้อมูลเมื่อ 2010-11-19.
- ^ Women bishops in the Church of England? By Church of England. House of Bishops (pg. 279)
- ^ Barbara Harris. The Church Awakens African-Americans and the struggle for justice
บทความเกี่ยวกับศาสนานี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยเพิ่มข้อมูล ดูเพิ่มที่ สถานีย่อย:ศาสนา
