จอหงวน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

จอหงวน[1] (จีนตัวย่อ: 状元; จีนตัวเต็ม: 狀元; พินอิน: zhuàngyuán; เวด-ไจลส์: dzɔŋ6jyn4) แปลว่า "ผู้ชนะเลิศ" (champion) เป็นตำแหน่งราชบัณฑิตซึ่งได้คะแนนอันดับหนึ่งในการสอบขุนนาง (Imperial Examination) ของประเทศจีนสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์[2] ในประเทศจีนปัจจุบัน "จอหงวน" ใช้เรียกผู้ได้คะแนนอันดับที่หนึ่งในการสอบใด ๆ หรือในความหมายทั่วไปกว่านั้นใช้สำหรับเรียกผู้เป็นหัวกะทิในสาขาวิชาหนึ่ง ๆ[3]

ศัพทมูลวิทยา[แก้]

ตัวอักษร “จ้วง” (จีนตัวย่อ:状; พินอิน: zhuàng) หมายถึง ผลการสอบ ประกาศนียบัตร ส่วนตัวอักษร “เยฺหวียน หรือหยวน” (จีนตัวย่อ: 元; พินอิน: yuán) แปลว่า ที่หนึ่ง คำว่าจ้วงเยฺหวียน หรือจอหงวน (状元) จึงแปลรวมกันได้ว่า ผลการสอบยอดเยี่ยมเป็นที่หนึ่ง

ประวัติศาสตร์[แก้]

ความปรารถนาอันสูงสุดของผู้เป็นนักศึกษาจีนในสมัยโบราณคือ “การเป็นที่หนึ่งในสามสิ่ง” หมายถึงการสอบได้เป็นที่หนึ่งในการสอบระดับจังหวัด ภูมิภาค และระดับราชสำนัก (palace exams) โดยการจัดสอบระดับราชสำนักนั้นมีจัดขึ้นทุกๆ 3 ปี ในสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง สมเด็จพระจักรพรรดิจะเข้ามาดูแลความเรียบร้อยในการสอบระดับราชสำนักนี้ด้วยพระองค์เอง ผู้สอบได้เป็นจอหงวนจะได้รับตำแหน่งสูงในราชสำนัก และยังมีชื่อเสียงเกียรติยศแพร่หลายไปทั่วราชอาณาจักรด้วย

ในประวัติศาสตร์จีน มีการบันทึกไว้ว่ามีจำนวนผู้สอบเป็นจอหงวนได้รวมทั้งหมด 700 กว่าคน โดยมี ซุนฝูเจีย (จีน: 孙伏伽; พินอิน: Sūn fújiā) เป็นราชบัณฑิตจอหงวนคนแรกในสมัยสมเด็จพระจักรพรรดิถังเกาจู่ (จีน: 唐高祖) ในปี ค.ศ. 622 [4]

สำหรับราชบัณฑิตจอหงวนคนสุดท้ายคือ หลิวชุนหลิน (จีน: 刘春霖; พินอิน: Liú chūnlín) อยู่ในสมัยสมเด็จพระจักรพรรดิกวังซวี่ (จีนตัวย่อ: 光绪帝; พินอิน: Guāngxù) ในปี ค.ศ. 1904 [4]

จำนวนผู้สอบผ่านเป็นจอหงวนในประเทศจีน[แก้]

ราชวงศ์ จำนวนการสอบ (ครั้ง) จำนวนราชบัณฑิตจอหงวน (คน) หมายเหตุ
ราชวงศ์สุย (隋朝) 7
(บัณฑิต; Ordinary Scholar; 普通进士)
ราชวงศ์ถัง (唐朝) 263 148 บันทึกถังไคเคอ (唐开科) ระบุไว้ 270 ครั้ง
ยุคห้าราชวงศ์สิบอาณาจักร (五代十国) 47 24
ราชวงศ์ซ่ง (宋朝) 118 118 อ้างอิงจาก "บันทึกผู้สอบผ่านจอหงวนสมัยราชวงศ์ซ่ง (宋歷科狀元錄)" โดย จูซีเจึัยว(จีนตัวย่อ: 朱希召; พินอิน: zhūxīzhào)
ราชวงศ์เหลียว (辽朝) 57 56
ราชวงศ์เซี่ยตะวันตก (西夏) ไม่มีข้อมูล 1
ราชวงศ์จิน (金朝) 41 39
ราชวงศ์หยวน(元朝) 16 32
ราชวงศ์หมิง (明朝) 90 90
ยุคต้าซี (大西国) 1 1 ผู้สอบได้จอหงวนคือ จางเซี่ยนจง (จีน: 张献忠; พินอิน: zhāngxiànzhōng)
ราชวงศ์ชิง (清朝) 112 114
ยุคไท่ผิง (太平天国) ไม่มีข้อมูล 15
รวมทั้งหมด 745 638

อ้างอิง[แก้]

  1. สำเนียงกลางว่า "จ้วงเยฺหวียน" สำเนียงแต้จิ๋วว่า "จ๋วงง้วง" และสำเนียงกวางตุ้งว่า "จ่องยฺวื่น"
  2. 萧源锦,《狀元史話》,重庆出版社,1992,ISBN 7-5366-1648-1
  3. 《现代汉语词典》,商务印书馆,第五版,ISBN 7-100-04385-9
  4. 4.0 4.1 หนังสือพลิกม่านไม้ไผ่ โดย ประสิทธิ์ ฉกาจธรรม, บก.